Специальный военный операцийыште улшо-влаклан еҥ-шамыч кузе кертыт, туге полшаш тыршат.
«Телевизорым ончымешкем, лучо ургем»
Медведево район Шойбулак селаште илыше 77 ияш Людмила Рудометова СВО-што кредалше рвезе ден пӧръеҥ-влаклан йымал вургемым урга. Тиде пашам ынде кумшо ий шукта.
Людмила Ивановна шке жапыштыже Йошкар-Оласе 6-шо №-ан ГПТУ-што ургызылан тунем лектын. Тылеч вара марлан лекмекше да ешыж дене Оршанке поселкышто илаш тӱҥалмекше, быткомбинатыште ыштен. Лу ий гыч Шойбулакыш илаш кусненытат, верысе совхозын ургымо цехыштыжат ты пашамак шуктен. Тудын петыралтмекше, Йошкар-Оласе ик ательеште сулен налме канышыш лекмешкыже тыршен. Икманаш, уло илышыжым ургымо пашалан пӧлеклен.
Адакшым тидлан амалым весат ыштен: кум пӧлеман кумда пачерыштышт Людмила Ивановна шкет ила.
– Пелашем Вячеслав Федорович дене 12 ий веле пырля илен шуктенна. Тудо 1981 ийыште олымым прессоватлаш каен да тушто ӱмыр лугыч лийын. Кугурак ӱдырем ешыж дене Медведево поселкышто ила. Изиракемже 1995 ийыште аварийыште илыш дене чеверласен. Тунам тудлан улыжат 22 ий лийын. Йӧра, авам пеленем илен. Но тудат 2011 ийыште ош тӱня гыч каен. Уныкам ешыж дене Шойбулакыштак ила, да нуно толын каят. Тудын школышто тунемше йочаже-шамыч коклан пурен лектыт, южгунам йӱдланат кодыт. Тидланжат тау. А такшым ынде визымше ий шкетынак илем, манаш лиеш, – палдарыш илалше ӱдырамаш.
– Тугеже йымал вургемжым шкетын яра гына шинчаш огыл манын шонен ургаш тӱҥалында? – йодым ик кечын Людмила Ивановна деке мӧҥгышкыжак миен мутланымына годым. Йошкар-Ола гыч Шойбулак марте корно тора огылат, ме эрак миен шуынна. Туге гынат тудо шке пашажым шукташат тӱҥалын ыле.
– Кок ий утла ончыч селасе тӱвыра пӧртыш погынен, ӱдырамаш-шамыч, утларакше сулен налме канышыш лекше-влак, блиндажлык сортам ышташ тӱҥальыч. «Мый ургызо улам. Тугеже СВО-што улшо-шамычлан кеч йымал вургемым ургаш тӱҥалшаш», – шоналтышым тунам семынем. Тыге авамын кодшо куэмже-шамычым, шкемын улшым луктын, кроитлен, пашам шукташ тӱҥальым. Еҥ-шамычат, тидын нерген пален налмекышт, улшо материалыштым мылам мӧҥгышкак конден пуэныт. Йымал вургемым ямде лийме семын тӱвыра пӧртыш наҥгаен пуэнам, – палдарыш Людмила Ивановна.
Мемнан мийыме жапланат икмыняре ямде кият ыле.
– Поро пашам ыштыме, СВО-што улшо рвезе ден пӧръеҥ-шамычлан кузе-гынат да мо дене гынат полшымо шуэш. Нуным моткочак чаманем. Пачерыште телевизорым гына ончен шинчымеш, лучо ургем. Кеч телевизоржым пешыже чӱктымашемат уке. Кастене уверым гына ончем, да чыла, – рашемдыш мутланымашна мучаште чолга, поро кумылан да эше чулымынак шогылтшо ӱдырамаш.
«Чыла – СВО-лан»
Людмила Ивановна селаштышт еҥ-влакын специальный военный операцийыште улшо-влаклан кузе полшымо нерген радамлынрак тӱвыра пӧртыштӧ каласкален кертыт мане да Светлана Смирнова дене мутланаш темлыш. Мый тыгак ыштышым.
Тиде ӱдырамаш ондак верысе ял администраций вуйлатышыжын алмаштышыже лийын. А кызыт тыге лектын – лач тудо ты кундемыште еҥ-влакын СВО-лан полшымышт шотышто пашам виктарен шога.
Нунын велне ты сомыл кузе вораныме дене Светлана Витальевна кумылын палдарыш:
– Сулен налме канышыш лекше ӱдырамаш-влак СВО-што улшо-шамычлан мо кӱлешым жапын-жапын наледен колтена. Но тӱҥ пашаналан блиндажлык сортам ыштымым шотлена. Мемнан волонтер группына «Всё для СВО» маналтеш. Сортам ямдылен шуктымо семын «Надёжный тыл» волонтер группыш колтена. Тудыжо ракет войскаште верланен. Ме лачшымак тиде войска дене пеҥгыде кылым кучена. Нунылан йыҥгыртена, да тушеч шкешт налаш толыт.
Палдарымыж почеш, Шойбулак тӱвыра пӧртыштӧ блиндажлык сортам 2023 ий мучаш гыч тӱшкан ышташ тӱҥалыныт. Тачысе кече марте 36 тӱжемым, рашрак ойлаш гын, 36 тӱжемат 8 сортам ыштеныт.
– Тиддеч посна Людмила Ивановна Рудометован кроитлен пуымыж почеш икмыняр ӱдырамашна тудын семынак йымал вургемым ургеныт. Тидлан тӱҥалтыште лӱмынак 100 метран куд рулон куэмым налынна ыле. Тыге тений гына идалык тӱҥалтыш гыч кызыт марте 500 йымал вургемым ургеныт, – рашемдыш волонтер группын вуйлатышыже.
Пытымыжым моткоч вучат
Кызыт поро кумылым ончыктымо пашаштым жаплан чарненыт.
– Ме, погынышо 15-20 еҥ, чыланат пенсийыш лекше да 60 ийым эртыше, шымлу ийыш шушо, 70 ийым эрталтыше улына. Икте эсогыл 80 ияш гынат, мемнан деке коштеш. Шошо шумо дене кажныштын пакча пашашт тӱҥалын. Тиде амал дене кодшо ийласе семынак теният 1 апрель гыч чумыргымым чарненна. Октябрьыште, пакчасаскам поген налмеке, уэш погынаш тӱҥалына. А тудын марте юмо полшымо дене ала спецоперацийжат чарна…
Ойлымыж почеш, сортам ышташ ӱдырамаш-шамычын кӧн кунам жапышт лийын, кунам кертыныт, тунам толыныт. Но такшым гын тиде группо кажне паша кечын 10 гыч 14 шагат марте погынен. Южышт арняште вич кечынжат толыныт.
Полшышылан полшышат лектеш
– Ме Сенькан ялыште верланыше «Маримолоко» предприятийлан моткоч кугу таум ойлена. Нуно нугыдемдыме шӧрым ямдылат да калай банкылашке темен ужалат. Тыге йодмына почеш яра у банке-шамычым мыланнат 20 тӱжемым конденыт! Огыт кондо гын, 36 тӱжем сортам ыштен кертына ыле мо? Тынарым шке семын кушто муат? Кеч тӱҥалтыште шуко пачеран пӧрт подъездлашке лӱмынак коробка-шамычым шындеденна. Южышт мыланна шке семынышт чумырен конденыт. Толмышт жаплан тӱвыра пӧртыштӧ лийын огынал гын, шынден коденыт. Ме шкежат ты сомылыш ушненна.
Палдарыме почеш, поро пашаштым шукташ Медведево район администраций, верысе «Шойбулакский» племзавод, «Маримолоко», Йошкар-Оласе аэропорт, эсогыл йочасад ден школ окса дене полшат. Шойбулак ден воктел ялла гыч посна еҥ-шамычат шке надырыштым пыштат. А тӱҥалтыште гын оксам пӧрт да пачер едат поген коштыныт. Сортам ышташ фитильым огыт нал, молан манаш гын тудым картон гыч пӱчкеден луктыт.
– Пӱгыльмым ситарыме шотышто нелылык уке. Мыланна Пеленгер лесничестве полша. Тушеч мешак дене конден пуат, – палемдыш Светлана Смирнова. – Туге гынат шкеат кеҥеж гоч да шыжым погена. Ӱдырамаш-шамыч кунамже каналтыме семын посадкылашке лектыт да погат. Южгунамже тушко лӱмынак миен толына.
Тыге лийын…
Кузе специальный военный операций тӱҥалын, туге Светлана Витальевнан блиндажлык сортам мӧҥгыштыжӧ ышташ кумылжо лектын. Тидын нерген шкеже тыге каласкалыш:
– Мом кузе ыштымем икана ӱдырем интернетыш вераҥден. Тудым еҥ-влак ужыныт да сортам ышташ туныктымо мастер-классым эртараш йодыныт. Ик кечын, 2023 ий 10 ноябрьыште, тӱвыра пӧртыш миенам да тидым кузе ышташ кӱлмым ончыктенам. Тулеч вара ӱдырамаш-шамычат сортам ыштымашке ушненыт да тӱшка пашана тӱҥалын.
А шкеже, палдарымыж почеш, ӱдыржӧ деч тунемын. Тудо Казаньыште ила да пашам ышта, тыгодым волонтер семын тырша. СВО-што улшо-влаклан турникетым, йогышо вӱрым чарен шогалташ шине гайым, ургаш тӱҥалын.
Тыршымыштым аклат
Поро пашам шуктышо ӱдырамаш-влакын тыршымыштым аклен, 8 Март пайрем вашеш Шойбулак администраций вуйлатыше Александр Павлов нунылан Тауштымашан серышым кучыктен.
Любовь Камалетдинова
