УВЕР ЙОГЫН

Тӱрлӧ калык уна лийын

 

Калыкын икоян улмо кече да Марий Эл Республикын кечыже вашеш кажне ола ден районышто кумда пайрем эртаралтын.

Иктыже Советский посёлкысо «Ромашка» йочасадыште лийын. Тушко мемнам, «Саскавий» марий ӱдырамаш ушемын еҥже-влакым, уна семын ӱжыныт ыле.

Пайрем «Пелед, тӱзлане, Марий кундемем!» маналтын. Йочасадыште марий йылмым туныктышо Светлана Шабалина тугай сай сценарийым возен да мероприятийым тунар мастарын вӱдыш – тидым палемдыде да мокталтыде кодаш нигузеак огеш лий. Вет Светлана Николаевна кумда элыштына илыше тӱрлӧ калыкын тӱвыра да йӱла поянлыкыштым программыш пуртен да чыла тидым тунар моторын, икте-весышт дене келшен толшын кылден моштен! Тыге ты кечын музыкальный зал ик жаплан тӱрлӧ калыкын келшен илыме «суртышкыжо» савырнен.

Марий, руш, татар, белорус, якут, узбек калыкын чевер-мотор вургемыштым чийыше изи ӱдыр-рвезе ден йочасад пашаеҥ-влакын, кид кучен, «Марий Эл – республика моя» муро йоҥгалтме почеш поче-поче пурымышт годым, нуным ончен, вигак кумыл нӧлталте. А кунам вӱдышӧ чылаштым шушаш кок пайрем дене саламлыш, тений республикланна 106 ий темме нерген ушештарен кодыш, да тылеч вара Российын гимнже йоҥгаш тӱҥале, туныктышо, воспитатель ден уна-влак веле огыл, икшыве-шамычат пырля мурышт. Тидыже теве мом ончыктыш: ты йочасадыште нуным шочмо элым йӧратыме, пагалыме¸ аклыме шӱлышеш куштат. Сандене гимнын мутшым наизусть палымышт поснак куандарыш.

Вӱдышын пайремым тӱҥалме годым ойлымо мутшо-влакат чонышкак логальыч:

– Кажне айдемын тыгай верже уло, кушто тудо шочын да икымше гана ӱжарам, шудыш вочшо лупсым, икымше лумым, аважын шинчажым ужын. Тиде вер шочмо кундем маналтеш.

Мо тыгай шочмо кундем улмым икшыве-шамычлан кузе сылнын умылтарыме!

Пайремыш тӱрлӧ калыкын шочшыжо-влак толшашымат вӱдышӧ моткочак ойыртемалтшын палдарыш. Пуйто нуно йочасадыш йыҥгыртышт, да Светлана Николаевна ондакысе телефон дене  мутланаш тӱҥале:

– Алло. Здравствуйте. Салам лийже! Кӧ, кӧ? Тӱрлӧ республик гыч йолташ-шамыч улыда? Те мемнан деке пайремышкына вашкеда? Толза, вучена.

Икшыве-влак деке унала эн ончычак Пампалче тольо. А унала вет яра кид дене огыт кошт, сандене тудо марий кочкышым, подкогыльым, да кӱнчылам шӱдырымӧ юзо оравам конден. Пуйто тушко пӱтырышаш шӱртыжӧ – тиде тӱрлӧ калыкын келшымаш, куан, пиал, тыныслык да порылык шӱртышт. Пампалче тудым ик гана пӱтырал колтыш да куаным пӧлеклыш – тыге марий тувырым чийыше кок ӱдыр «Мый марий йоча улам» мурым погынышо-влаклан пӧлеклышт. Вес гана пӱтырале – каравайым солыкеш кучен, пайремыш руш калыкын шочшыжо тольо да йоча-шамычлан келшымаш нерген калыкмутым шарналташ темлыш. Умбакыже татар, якут, белорус-шамыч унала тольыч да шке калык кочкышышт дене палдарышт, калык модышышт дене модыктышт, кушталтышт. Узбекистан гыч ава ден эргыжат йокма дене тольыч да  национальный куштымашышт дене куандарышт.

Пампалчын кӱнчылам шӱдырымӧ келшымаш оравашкыже шӱртым пӱтырен ситарымекше, тӱрлӧ калыкын шочшыжо-влак, йыр шогалын, марла куштен мурышт. Тушкыжо мемнамат, уна-шамычым, ӱжыч. Пытартышлан чылан пырля лачшымак марла куштымына йӧратыме, эн шерге Марий Элыштына илымым да шочмо республикнан кечыжым пайремлымым раш ончыктыш.

 

Саламлымаш ден пӧлек

Умбакыже икте-весым саламлаш тӱҥална. Кузе тыге? Умылтарем. Пайремыш меат, унала толшо-влак, яра кид дене миен огынал. «Саскавий» марий ӱдырамаш ушем лӱм дене вуйлатышына Маргарита Тойшева, Йылмым, литературым да историйым шымлыше В.М.Васильев лӱмеш Марий институтын научный библиотекыжым вуйлатыше Галина Байкова, «Марий Эл»  ден «Сурт-пече» газет редакций лӱм дене мый, статьян авторжо, Любовь Камалетдинова, Ургаш книгагудо вуйлатыше Эльвира Бастракова, «Кугезе кумыл» фольклор ансамбль вуйлатыше Галина Щербакова шушаш пайрем-влак дене чылаштым саламлышна. Пайремым вӱдышылан моткоч поян, да оҥай программым ямдылымыжлан тауштышна да йочасадлан, тушто улшо тоштерлан (тудын дене лишыл жапыште палдарена – авт.), Светлана Шабалиналан, икшыве-влаклан книгам, газетым, журналым, тӱрлӧ модышым пӧлеклышна. Вашешыже ик ава чылаланна ик корзиҥга пеледыш гыч кучыктыш. Йоча-шамычат яра ышт колто. Нуно мыланна, воспитательыштлан,  моло пашаеҥлан изи кидышт дене ямдылыме да сӧралын сылнештарыме «пиал таганым» пӧлеклышт.

 

Пайремже икте – пайдаже шуко

Тиде кечын, шоналташ гын, ик пайрем эртаралте. А тудын жапыште могай кӱлешан паша шукталте! Йоча-шамычым кумда Российыштына да изи Марий Элыштына илыше тӱрлӧ калык, нунын чиемышт, мурышт, куштымашышт дене палдарышт. Тыге муро, почеламут, калыкмут, модыш гоч икшыве-шамычын уш-акылыштым ойыртемалтше йӧн дене пойдарышт. Адакшым тыге шочмо йылмым вияҥдышаш да арален кодышаш верч кугу паша ышталте.

Тыгай пайдале да кӱлешан пайрем йоча-влакын ушешышт веле огыл кодеш, меат тудым эше ятыр жап шарнаш тӱҥалына.

Любовь Камалетдинова

Авторын фотожо

 

Добавить комментарий