Марий Эл Кугыжаныш премий лауреат, Марий АССР-ын сулло артистше, РФ искусствын сулло деятельже, дирижёр, композитор Иван Егоров 77 ийым вачӱмбакше пыштен.
Кызыт тудо мом ыштылеш? Чон йодмо пашажым шукта мо? Нине да моло нерген кодшо кечылаште мутланымашна.
– Иван Ильич, Те шукерте огыл шочмо кечыдам пайремлышда. Кумылда могайрак? Шкендам мыняр ияшла шижыда?
– Мый эше самырык улам (воштылеш). Но куптырым нигуш от шылте шол… Юмылан тау, тазалыкем пеҥгыде. Мый эмым монь пешыжак ом йӱ. Утыждене шуко ом коч. Жапыштыже малаш возам, жапыштыже кынелам. Ик жап куржталашат, ече денат лектам ыле…
Мончаш пураш йӧратем. Туддеч вара кажне гана угыч шочмемла чучеш. Вашке теве шошо шуэш, сад-пакча паша тӱҥалеш. Мланде паша вуйым кандара, вий-куатым ешара, садлан мландым ош лум петырымешке манме гаяк садыште лияш йӧратем.
– Те шуко ий сымыктыш аланыште тыршенда… Кызытат огыда йокроклане докан.
– Ынде кандаш ий сулен налме канышыште чынже денак улам (воштылеш). Ик жап, поснак тӱҥалтыште, пеш йокрокланенам, но пашам йӧратыше еҥлан мӧҥгыштат йокрок огыл улмаш. Тидым икмыняр жап гыч веле умылышым, вет мӧҥгыштӧ паша эре уло. Южгунам семӱзгарем воктекат шинчам. Коклан гармонь ден аккордеонымат шокталтымем шуын колта. Але теве гармоньым ачалыкташ кӱлеш да… Вет ты семӱзгар мыйын илышыштем икымше лийын: тудым ошкылаш тунеммем деч ончычак шокташ тӱҥалынам. А куд ияшем годым ялласе сӱаныш шокташ ӱжыныт.
– Те шкендам пиаланлан шотледа?
– Тидлан икмыняр амал уло: мый пиалан марий улам, 78 ияш пелашем дене кечыгут манме гаяк мӧҥгыштӧ пырля тошкештына. Мый пиалан ача улам, Родион эргына Москошто ила, тудлан – 50 ий. Тудат сымыктыш аланыште тырша: почеламутым, мурым воза, мура, шке студийже уло. Марина ӱдырна эргыж дене Йошкар-Олаште ила. Мый пиалан коча улам, кок уныкана мемнам куандара: Алисалан – 16, Данииллан – 11 ий.
– Пелашда дене мыняр ий пырля иледа?
– 53 ий … Жап эрта, ийгот погына. Икте-весым йӧратен, пагален да умылен илет гын веле ешын ӱмыржӧ кужу лиеш. Пелашем Зоя Михайловна – мыйын тӱҥ эҥертышем, пеш мудреч ӱдырамаш, мыйым эреак чын корныш виктара. Усталык пашаштемат тудо эн тӱҥ аклыше. Семым возымеке, эн ончычак тудлан колыштыктем.
Зоя Михайловна шке жапыштыже Корамас школышто руш йылме ден литературым туныктен, пионервожатый лийын. Йошкар-Олаш илаш куснымеке, Чавайн лӱмеш национальный книгагудышто, Марий кугыжаныш университетын кафедрыштыже лаборантлан ыштен, а вара ятыр ий Эрик Сапаев лӱмеш опер да балет театрыште костюмер цехым вуйлатен. Театрыште дирижерлан ыштыме годым коллектив дене гастрольыш лекме годым тудат эреак пырля лийын. Гастроль дене пеш шуко олам, элым ужаш логалын. Симфонический программе дене тылзат пеле Китайыште лийме поснак шарнымашеш кодын.
– Иван Ильич, пелашда дене кушто палыме лийында?
– Волжский район Пезмучаш ялыштак, вет ме ваштарешла пошкудо семын иленна. Изи годсек пырля модын куржталыштынна, школыш коштынна. Койыш-шоктыш дене пеҥгыде, но тыматле лийын. Чаткалыкше, шыма да ныжыл улмыж дене мыланем келшен. Тудат йочаж годым мыйым йӧратен коштын улмаш, но палдарен огыл. Тидын нерген варарак пален налынам.
– Кунамрак келшаш тӱҥалында?
– Йошкар-Оласе Палантай лӱмеш музыкальный училищыш тунемаш пурымекем тудо школышто пашам ыштен. Ялыш мийымеке, клубыш пырля кошташ тӱҥалынна. Шым ий келшымеке, 1972 ийыште марлан налынам. Тудо жапыште мый Москошто Гнесинмыт лӱмеш музыкально-педагогический кугыжаныш институтын (кызыт Гнесинмыт лӱмеш Россий музык академий) студентше лийынам. Варажым пырля Москош кайышна. Зоялан пашам кужун кычалынна: ешаным пашаш налмышт шуын огыл. Садлан мый тунемаш кодынам, а тудо Йошкар-Олаш пӧртылын да библиотекыште пашам ышташ тӱҥалын.
– Пошкудо ӱдырым сӱан денак марлан налында?
– Кугу сӱан 19 августышто гӱжлен, тушко пӱтынь ял калык погынен манаш лиеш. Ӱдырым шке суртшо гыч луктын, машинаш шындымеке, Усола Корамас ял гыч савырнен толынна.
Сӱанна чылт концерт гай эртен: кугу капан рвезе-шамычын куштымыштым чыланат йӧратен онченыт. Ялыште кажне сурт ончылно тамле чесан ӱстембал шоген.
– Еш илыш тугай: пӧръеҥланат кочкаш шолташ логалеш… Тыланда тиде сомыл келша?
– Шылымат кӱктен моштем, пучымышымат шолтем, салатымат ыштем. Но мылам шылым мариноватлен, шикшеш кӱкташ поснак чот келша.
– Яра жапым кузе эртареда?
– Семым колыштам, семӱзгарым шоктем. Южгунам трукышто кумылым савырыше произведеният шочеш. Тыгак келге содержаниян, чоныш логалше почеламутым кычалам. Чаманаш кодеш, пытартыш жапыште тыгайже шуэнрак вашлиялтеш. Тынар ий жапыште кумдан палыме ятыр автор дене пашам ыштенам, тиде радамыште – Василий Регеж-Горохов, Семён Николаев, Андрей Горинов, Зиновий Краснов, Юрий Русанов, Мардан Рая, Зинаида Долгова… Икымше мурем 1972 ийыште Геннадий Чемековын «Рвезын вашмутшо» почеламутшылан возымем моткоч сайын шарнем.
А кызыт Христина Александрован, Надежда Степанован сылнымут корнылаштлан сем возеш.
Музыкым возымо паша мылам эн лишыл, сылне семым колыштын ма шоктен кумылем вашталтеш, илыш волгыдырак чучеш.
– Иван Ильич, йодышем-влаклан вашештымыланда моткоч кугу тау. Таза лийза, усталык пашада ончыкшымат куаным кондыжо.
– Тау, тенданат чыла сай лийже!
Алевтина БАЙКОВА
Фотом еш альбом гыч налме
