ойла Медведево район Руэм кыдалаш школ директорын воспитаний паша шотышто советникше, Марий Элыште «Школ директорын советникше-2024» республик кӱкшытан конкурсын финалистше Айвика Актанаева.
Школ директорын воспитаний паша да мер объединенийла дене кылым ыштыме шотышто советникше должностьым Марий Элыште 2023 ий сентябрь гыч пуртеныт. Тунам тудо 150 школышто, 23 техникум ден колледжыште лийын гын, 2025 ий сентябрь гыч ты пашам 200 наре еҥ шукташ тӱҥалын.
«Советник» шомакым колмеке, южыжо каҥашым гына пуышо айдеме манын шоналтен кертеш, очыни. Йоҥылыш. Советник тунемме верыште воспитаний пашам шукта: тунемше, туныктышо да ача-ава-влак дене пырля йоча-влакын социальный могырым чолгалыкыштым вияҥдаш виктаралтше проектлам, программылам илышыш пурта. Эн ончычак – федеральный кӱкшытаным. Мутлан, тиде «Орлята России», «Большая перемена», Икымше-влакын толкынышт, волонтёр да моло проект-влакым. Арам огыл тудым эше «Йоча жапын навигаторжо» маныт.
Шочынак чолга
Тыгай пашам кӱлеш йогын дене ворандарен колташ советникын должностьыштыжо чынжымак моткочак чолга, калык дене пашам ыштен моштышо, йоча-влак дене вашкылым муын да кумылыштым савырен кертше, жаплан келшышын да писын шонышо, кугу кӧргӧ куатан да чытышан айдеме лийман. Лач тыгай кокла гыч иктыже – Айвика Актанаева. Советский район Шуарсола кундемысе Нӧлпер ялын ӱдыржӧ шке чолгалыкше дене йочаж годсек ойыртемалтеш. Шуарсола, варажым Кельмаксола школлаште тунеммыж годым тудо тӱрлӧ конкурслашке, мероприятийлашке эреак кумылын ушнен. Ушнен веле огыл, нуным эртараш ямдылаш туныктышо-влаклан кеч-кунамат полшаш ямде лийын.
– Мылам йоча-влак дене пашам ышташ эреак келшен, – ойла Айвика Владимировна. – Школ деч вара Марий кугыжаныш университетын тӱвыра да сымыктыш факультетышкыже тунемаш пуренам. Тушто тунемме годымат йочасадыш полшаш, школыш кружокым эртараш коштынам. Университетым иканаште кок специальность дене тунем пытаренам: этнокультур рӱдерым вуйлатыше да преподаватель.
Тунам, шочмо ялыште илымыж годым, паша вер шотышто нелылык лектын, туге гынат тудо вуйым сакен огыл: верысе Тӱвыра пӧртыштӧ заведующийлан пашам ышташ тӱҥалын да йырже йоча-влакым чумырен моштымыж дене ойыртемалтын.
«Туныктышын ешыж гыч улам»
Айдемын вий-куатше кушто утларак почылтеш, тушто пашам ыштышаш. Но тидлан тудо ик верыште гына шинчышаш огыл, шкежат ончыкылык нерген шонышаш. Пашаче, тыршыше еҥым илышыжат йӧрата, тудлан умбакыже вияҥаш ошкылым ышташ йӧным пуа. Айвика Владимировна денат тыгай лийын манын каласаш гына кодеш. Икмыняр жап гыч тудо ешыж дене Медведево район Руэм посёлкыш илаш куснен да верысе школышто педагог-организаторлан, тыгак трудым (технологийым) туныктышылан пашам ышташ тӱҥалын. Педагог-организатор – урок деч ӧрдыжысӧ мероприятийлам ямдылыше да эртарыше туныктышо. Тидым кажныже ыштен ок керт. Адакшым кеч-могай школыштат мероприятий, конкурс икте почеш весе эртат, кажныжлан кӱлеш семын ямдылалтде от керт. Айвика Владимировна ты шотышто ойла:
– Шуарсола тӱҥ школышто тунеммем годым туныктышо Римма Ивановна Байрашевам эре эскеренам, тудын пашаже мылам келшен. А Кельмаксола школышто луымшо-латикымше класслашке коштмем годым директорын воспитаний паша шотышто алмаштышыжлан ыштыше Лидия Геннадьевна Иксановам ончен, «Йоча-влак дене мероприятийым эртараш могай оҥай» шоненам. Адакшым мый туныктышын ешыштыжак шочын кушкынам. Ачам физкультур, труд уроклан шӱмаҥден. Марлан лекмеке, адакат туныктышын ешышкыжак логалынам: ава лийшем – тӱҥалтыш классым туныктышо. Школыш пашаш пурымеке, тӱҥалтыште тудын деч каҥашым йодынам.
Лектыш куандара, пашалан кумылаҥда
Руэм школышто директорын советникше должностьым пуртымеке, ты пашам весылан огыл, а лачак Айвика Владимировналан ӱшаненыт. Тиде жаплан элна мучко федеральный кӱкшытан проектлам илышыш пуртымо паша вияҥын толын. 2023 ийыште Марий Элыштына Икымше-влакын толкыныштын регионысо пӧлкаже почылтын. Кызыт тудо республикыште илыше 61 тӱжем утла икшывым, 1140 наставникым авалта. Школлаште толкынын 304 первичный организацийже пашам ышта. Нунын кокла гыч иктыже – Руэм школышто. Айвика Владимировнан вуйлатымыж почеш, тунемше-влак Икымше-влакын толкыныштын проектышт дене пашам ыштат. 2025 ийыште школышто район кӱкшытыштӧ «Зарница 2.0» патриотизм шӱлышан модмашым, тыгаяк кӱкшытыштӧ «Вызов первых» всероссийский проект почеш мероприятий-влак лийыныт.
– Ӱмаште икымше гана Икымше-влакын толкыныштын первичный пӧлкаже-влакын конкурсышкышт ушненна, – ойла Айвика Владимировна. – Тунемме идалык мучко тудын кышкарыштыже заданийлам шукташ кӱлын. Икымшыже почеш «Ныл йол» акцийыш ушненна: тӱҥалтыш классласе йоча-влак дене пырля «Успех» янлык приютлан кочкышым погенна, вара тудым тушко намиенна. Мыланна приют, тушто илыше пий, пырыс-шамыч нерген каласкаленыт. Тыгай мероприятий изи йоча-влакын ушешышт шукылан шарнымашеш кодеш, чоныштым пушкыдемда манын шонем. Икымше-влакын толкыныштын заданийлаже кышкарыштак «Келшымаш кӱварым» эртаренна: Сурок школысо первичный пӧлка дене вашлиймаш лийын. Кумшо заданий почеш школыштына «квартирник» манме формат дене усталык вашлиймашым ыштышна… Кажне мероприятий тыглай гына огеш эртаралт, кажнын шке шонымашыже, пайдаже уло. Йоча-влак кумылын ушнат. Эсогыл нуно интернет полшымо дене направленийым шке кычал муыт да «Тидым ыштынем, полшеда мо?» маныт. Конешне, ме полшена.
Толкынын направленийлаже шотышто ойлаш гын, тудо 12 уло. «Марий Эл — территория заботы и заботливых людей» социальный проект почеш Руэм школ Медведево районышто икымше верыш лектын. Йоча-влак «Фабрика чудес Деда Мороза», тыгак «Российская школьная весна» да моло проектлаште чолгалыкым ончыктеныт, пӧлек дене палемдалтыныт.
– Чыла тиде куандара да умбакыже пашам ышташ кумылаҥда. Кызыт ме Икмыше-влакын толкыныштын первичный пӧлкаже-влак конкурсыштышт умбакыже вийым тергена. Тыгак «Марий Эл — территория заботы и заботливых людей» проектыш ушненна. Кызыт мемнан «Зарница 2.0» модышын школысо йыжыҥже эрта. Тыгодымак «Вызов Первых» всероссийский проектын муниципальный йыжыҥжылан ямдылалтына, – каласыш школ директорын советникше.
Тунемеш, моштымашым вияҥда
Мутат уке, йоча-влакым кумылаҥдаш эн ончычак шкеже пример лийман, тыгодымак шке моштымашым вияҥдыман, шинчымашым келгемден кумдаҥдыман. Ты шотышто Айвика Владимировна дене кугешныман гына. 2024 ийыште тудо «Артек» тӱнямбал йоча рӱдерыште, Пермьысе кугыжаныш гуманитарный да Москвасе кугыжаныш педагогический университетлаште квалификацийым нӧлтымӧ курслаште тунемын. Кызыт тудо «Вожатый-влакын лигышт» конкурсышто шкенжым терга.
«Артек» рӱдерыште лийме шотышто директорын советникше тыге каласыш:
– Лач тушто шкемым воспитаний пашаште ик эн уста, у семын шонышо да чолга еҥ-влакын кугу командыштын ужашыже семын шижынам. Умыленам, воспитаний шотышто советник – йочан шонымашыжым илышыш пурташ полшышо эн тӱҥ проводник. Российысе школлаште йоча жапын навигаторжо-влакым пуртымаш – кызытсе жапын йодмашыже. Тиде йодмашым шуктымо дене ме Шочмо элнан ончыкылык тукымжым кӱлеш семын ончен куштен кертына.
Г.Кожевникова
Фотом еш альбом гыч налме
