Журналистлан айдемым тичмаш почын пуаш тудын уло илышыжым илен лекман, да тыглай гына огыл – тудын семынак шоныман, шижман.
Вара кажне шомакым, шер пырчыла шекланен поген, тудлан гына келшыше ик ой почеш весым мастарын чоҥыман… Тиде уста журналист мыняр еҥын илышыжым тыге илен, мыняр еҥым калыклан палдарен – шотленжат от пытаре.
Тачысе лаштыкнан унаже – Шернур район Кукнур вел Веткан ялын ӱдыржӧ, Марий Элын сулло журналистше, Россий Федерацийысе культурын сулло пашаеҥже, «Марий Эл» газетыште редакторлан, ответственный секретарьлан, 2003-2017 ийлаште тӱҥ редакторын алмаштышыжлан ыштыше, а кызыт М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театрыште сылнымут пӧлкам вуйлатыше Светлана Белкова.
1 июньышто тудлан – 65 ий. Лӱмгечыже вашеш вашмутланымашым лудаш темлена.
– Кумылда могай, Светлана Мартьяновна?
– Кумыл сай. Паша кумыл. Сулен налме канышыш лекмеке, шукынжо пашам огыт ыште, «Ласка, нигуш вашкаш ок кӱл» маныт. Нунымат умылем. Очыни, чынжымак, сай, тунемат гын… Но мый кызыт шкемым мӧҥгыштӧ шинчышым ом уж. Ондакысе семынак кажне эрдене пашаш погынем. Кунамже 9-10 шагат кастене веле пӧртылам.
– «Марий Эл» газетыште ыштен, палыме да лӱман журналист марте кушкында, вуйлатыме должностьышто тыршенда. Но, сулен налме канышыш шумеке, вес пашаш кусненда. Тиде ошкыл…
– … кугу, тошто, но пеҥгыдын шогышо пушеҥгым вожге виеш мланде гыч кӱрын лукмо дене иктак. Пеш чот корштен… 34 ий пашам ыштымеке, мутат уке, тыгай ошкылым ышташ неле лийын. Но тудым ыштен кертме. Вес могырым, палыдыме верыш куснен омыл. Шкетан театрым эре йӧратенам, «шкенан театр» манам ыле. Тудын дене кылдалтше шуко материалым возенам, тусо илышым паленам. Кеч-могай у паша эре оҥай.
– Содыки йӧратыме паша гыч кайыме амал могай?
-– Шуко ий тӱҥ редакторын алмаштышыже лийынам. Ӧрдыж гыч ты паша куштылгыла коеш, а чынжым гын тыге огыл. Газет лаштыкыш лекше кажне материал тыйын кидет гоч эрта, кажне кечын тушто ситыдымашым, йоҥылышым тӧрлет – эре иктымак… Вес могырым, пенсионер улам да ала-кӧн вержым айлымемла чучын.
– Ты ошкылым ыштымылан огыда ӧкынӧ?
– Уке. Кӱлеш ыле, да жапыштыже тидым ыштенам, шонем.
– Светлана Мартьяновна, кызыт вес аланыште тыршеда гынат, эн ончычак журналист паша дене кылдалтше йодышым пуыде ом керт. Профессий тендам ойырен але мӧҥгешла?
– Ондакше шкемым туныктышо семын ужынам, идеалемже – школыштына туныктышо Ираида Дмитриевна Овечкина, тудын гай лияш шоненам. Но Марий кугыжаныш университетыште тунемме жапыште группым кум тӱшкалан пайлыме годым (шкеже ала-молан лийын омыл) журналистике направленийыш возен шынденыт. «Марий коммуна» газет редакцийыште практикым эртенам, вара тушко пашаш ӱжыныт. Тыге лийшаш улмаш.
– Личность семын кушмаште айдеме могай-гынат нелылыкым эртышаш, маныт. Тидын дене келшеда?
– Мутат уке. Айдемын илышыже йыжыҥан. Тыгай жапыште воктенже чын корным ойырен налаш полшышо еҥ лиеш гын, пеш сай. Илышыште ик тӱҥ айдемем – тиде, конешне, авам. Пеҥгыдылыкше, кеч-могай пашам тӱҥалтыш гыч мучаш марте чаткан да сайын ышташ кӱлмӧ йодмашыже лач тудын деч куснен. Сандене кӧргыштем улшо тӱҥ негыз – авамын.
– Туге гынат еҥ шинчалан койдымо эн виян качествыда могай, шонеда?
– Шкалан шке ӱшан. Тидлан тунемман, тиде койышым шкалан шке шуарыман. Иктаж-мо шотышто замечанийым ыштеныт гын (а тыгайже пашам ышташ тӱҥалме жапыште шуко лийын), шканем «вес гана тидым сайракын ыштем да кертам манын доказатлем» каласаш вийым эре муынам, шкем аралаш тунемынам. Моло семын ок лий ыле, ойырен налме корным шкалан тошкен такырташ кӱлын. Авам, школысо туныктышо нерген ойлышым. Университетыште эҥертыш семын Зиновий Васильевич Учаев лийын. А газет пашаште эн кугу таум Василий Тихонович Ивановлан ыштем. Ушан, шотан, пеҥгыдын йодшо, весым пагалыше айдеме, тыгодымак моткочак поро кумыл дене полшаш тыршыше. Тичмаш налмаште, «Марий коммунын» ешыже чыла могырымат чот шуарен. Мемнан тукымлан моткоч виян, пӱсӧ перан журналист-влак дене пашам ышташ пиал логалын. Тунам печатьыште тӱҥ шотышто пӧръеҥ-влак ыштеныт.
– Тугеже, сай журналист могайрак айдеме лийшаш?
– Сай журналист лияш ок лий, кунам тый петыралтше улат. Ала-могай татыштыже шкендымат почман, тунам гына айдеме тылат почылтеш. Айдемым умылыман, тудым шижын моштыман. «Тидым тыланет гына ойлем, савыкташлан огыл» манме шуко гана лийын: тыгай ӱшаным сулен мошташ кӱлеш.Тиде журналистын сеҥымашыже. Мый, Галина, палет, мо дене пиалан улам? Кугу лӱман, пагалыме шуко еҥ дене лишыл палыме лийынам. Чапланыше режиссёр Сергей Иванов, лӱмлӧ артист-влак Виктор Бурлаков, Майя Романова, Виталий Шапкин, Гаврил Таныгин… чылаштым ойленат от пытаре. Икана Василий Горохов интервью деч вара каласыш: «Светлана, туге возо, мылам лудшо ончылно йӧндымӧ ынже лий». Тиде ойжо мылам, руш манмыла, «неписаный закон» лийын.
– Тачысе марий журналистикым эскередыде огыда керт, шонем. Чонда мо шотышто йӱла?
– Мутат уке, эскерем. Кызытеш «Марий Эл», «Кугарня» газет-влак марий журналистикым эше кучат: тусо пашаеҥ-шамыч дек ончычсо тукымын традицийже куснен шуктен. Жалке, пытартыш жапыште самырык-влак ты аланыш толаш огыт вашке. Мо эше? Кызыт шукыжым интернет дене ик уверак ик изданий гыч весыш кусна, южгунамже ик йоҥылыш денак кусарен шындыме. Тургыжландара рушла гыч марлаш кусарыме йылме, тудо сайынак окшакла. Мый гын кугурак тукым, йылмым сайын палыше еҥ-влакым кумданрак кучылташ темлем ыле. Тунеммашым, мутлан, журналист ушем гоч ышташ пеш лиеш ыле. Йылме йодышым айда-лийже ончаш ок лий, тудын дене калыкын пӱрымашыже кылдалтын. Но эн чот тургыжландарышыже – лудшо шагалемеш. Кузе тудым шукемдаш лиеш, каласаш йӧсӧ. Айдеме изинек лудын тунемеш гын веле, газетым налаш тӱҥалеш. Но кушшо тукым лудаш ок йӧрате.
– Те кызыт радиожурналистике аланыштат улыда: театр дене кылдалтше передачым ямдыледа, эфирым шкеак вӱдеда. Адакат у паша, туге?
– Тиде пешак трук толын лекте. Директорын алмаштышыжын «Радиопередачым ыштыше уке, ала келшеда ыле…» манмыжлан «огым» манын шым керт. Возымо йылме да кутырымо йылме – кок тӱрлӧ журналистике. Шкем, чынжымак, эше ик у пашалан туныкташ логале. Тыште эн кугу эҥертыш – ушышто да чонышто тымарте погымо поянлык, марий культур ден искусствым, тушто ыштыше еҥ-влакым палымаш. Но кажне гана студийыш ӱжмӧ унам колыштшо-влаклан веле огыл почам, шкежат нунын нерген эшеат шуко ум пален налам. Кажне гана таче передачым кузе темен кертам манын тургыжланем, а эфирыште жап ок сите: «Эх, эше тиде йодышымат тарватем ыле», шонем вара…
–Те тыге йӧратен, куанен ойледа…
– Йӧратыме паша эре куаным конда.
– 65 ияш лӱмгечыда лишемеш. Ийготым погымо семын ушыш могай шонымаш чӱчкыдынрак пура?
– Эн ончычак, таза лияш. Йоча-влак шке ешан улыт, уныка-влак кушкыт, но шочшо-влаклан эҥертыш эре кӱлеш. Кова лияш тыгай кугу пиал манын, самырык годым шоналтенат кертме огыл. А кызыт ӱдыр уныкамын омса лондем вончымо годымак «Ковай, мый толынам!» манын кычкыралмыжым колам да пачерыште пуйто шокшо чевер кече ончалеш …
– Шӱм-чонышто, ушышто нумал коштмо шонымашда уло, очыни?
– Марий журналист-влак нерген справочный книгам савыктен лукташ моткоч кӱлеш, шонем. Возаш лиеш да кӱлеш ыле, очыни, «Марий коммуна» газетын историйжым, тале журналист-влак дене пырля пашам ыштымым шке гоч ончыктен… Иктаж гана жап лиеш гын.
– «Йокрокланаш жап уке» маннеда.
– Мый шкетын улмем годымат ом йокроклане. Мом ышташ, шкем куш чыкаш – тыгай нигунам лийын огыл. Тӱҥ йолташ – книга. Пытартыш жапыште библиотекысе книга шӧрлыкыштӧ шукыжо тӱнямбал историйыште кышам кодышо личность-влак дене кылдалтше изданийым кычалам. Телевизор дене Мединскийын руш историй нерген передачыже-влак келшат. А кеҥежым чон сад-пакчаште мланде пашам ыштен кана.
– Илышым савырнен ончалаш гын, могай тат шӱм-чондам кызытат ырыкта? Да туге, эсогыл нуным пӧртылтымӧ шуэш?
– Мый шкемым, ныл-вич ияш ӱдырым, ӧрдыж гыч ужам. Оралте пеленысе шудылукышто мотор кеҥеж кечын изи ӱдыр снегым, пеледышым поген коштеш. Чарайола, кӱчык платье дене… Теве тудо шудышырчыкым поктен куржеш, вуй йырже чоҥештылше лывым кучынеже…А каваште элнен кайышаш гай турий мурен-чӱчка. Пиалан йоча жап, шочмо-кушмо вер-шӧр нерген тиде шарнымаш эн волгыдо. Чаманен каласаш логалеш, шочмо ялем ынде чодыра дене леведалтеш.
Илышын кажне йыжыҥыштыже паша денат, еш илыш денат кылдалтше, порын куанен, чон дене шортын шарналташ йӧршӧ тат-влак лийыныт.
А уло илышым савырнен иктешлен ончалаш гын, мый тыгай шонымашан улам: айдемым кӱшычын ала-мо ала ала-кӧ виктара. Ойырен налашат эре йӧным пуа. А шонымаш уло гын, тушко шукташ полшышо вий садак лектеш.
Г.Кожевникова
Фотом еш альбом гыч налме.
