Марий Эл Республикын тӱвыражын сулло пашаеҥже, Марий Эл Республикын правительствыжын «Калыкын чонжо» премийжын лауреатше Анна Якушева шукерте огыл 75 ияш лӱмгечыжым палемдыш.
Морко калык театрым кызыт мемнан республикыште веле огыл, вес кундемлаштат сайын палат. Вет пел курым утла жапыште тудо шке спектакльлаж дене калыкым кушто-гына куандарен огыл! Пошкудо Татарстан, Башкортостан, Удмуртий, Киров ден Свердловск областьла, Белоруссийысе Брянск, Эстонийысе Нарва олала… Самодеятельный артист-влакын мастарлыкшым тӱрлӧ вере акленыт. Кызытат, мутлан, Йошкар-Олашке иктаж спектакльым ончыкташ кондат гын, калык шыҥ-шыҥ погына!
Ончышо-влакын тыгай кугу йӧратымашыштым сулаш манын, вуйлатышыланат, модшо-шамычланат чот тыршашышт кӱлын. А Морко калык театрым 1975 ий годсек Анна Васильевна Якушева вуйлата. Режиссёр пашамат шкежак шукта. Тыгак ты театр пелен 1993 ийыште Йоча образцовый театрым почмо, да тудымат вуйлата.
Йыргешке датым кузерак вашлийын? Театр паша шотышто ончыкылан шонымашыже могай? Яра жапыштыже мом ышташ йӧрата? Тиде да моло нерген кодшо кечылаште тудын дене мутланышна.
– Анна Васильевна, 75 ияш лӱмгечыдам кузерак эртарышда? Ийгот койын погына манын шонен, кумылда волышыжак лийын огыл докан?
– Уке. Кумылем моткочак нӧлталалтше лийын. Молан манаш гын уло родо-тукымем, лишыл еҥем-влак дене тиде кечын иквереш погынен, лӱмгечем палемденна. Адакшым мом кузе ыштышашым чыла шочшем-шамыч шоненыт, ямдыленыт. Нунылан моткоч кугу тау!
– Йыргешке дате вашеш, очыни, кажне айдеме илышыжым савырнен ончалеш, мом ыштымыжым акла. А Те могай иктешлымашым ыштенда? Мом шонымым чылажымат илышыш пуртенда але ала-можо шукталтде кодын?
– Эртыше илышем мый чӱчкыдынак шарналтем, шкешотан иктешлымашымат ыштем. Но илышемлан нимогай ӧпкем уке. Ешыштат пелашем Валерий Алексеевич дене умылымаш лийын. Паша шотыштат шарнымаш сай гына. Кызытат тудо мыйым куандара. 1969 ийыште Республикысе культпросветучилищым тунем пытарыме деч вара таче кече мартеат налме специальностем денак тыршем да але мартеат калык коклаште улам, калык дене пашам ыштем. Вес семын ойлаш гын, илышемын кеч-могай шӧрынжым шарналтем гынат, чонем куан кумыл авалта, да кажне гана чурийыштем шыргыжмаш шочеш.
– Шыже шумым, уэш театр тургым почылтмым изин-кугун вучеда? Ончыкыжым могай произведений почеш спектакльым шындаш шонеда?
– Эше вий-куат улыла чучеш, сандене у тургым тӱҥалмым вучемак. Кугурак-влак денат, икшыве-шамыч денат кок ийлан ик гана фестивальлашке ушнена. Да кок театрже денат эре гаяк ончыл верлашке лектына. Тений гына, мутлан, «Каскад» республиканский фестивальыште кокымшо степенян лауреат лийна, «Калык йӱлам аралымылан» номинацийыште палемдалтна. Ижевскыште эртаралтше Йоча да самырык-влакын национальный театр коллектив-влакын всероссийский фестиваль-конкурсышт гыч Йоча образцовый театрна дене III степенян диплом дене пӧртылна. Туштак лийше «ТУК-Фест» кумшо тӱнямбал фестивальын театрализоватлыме шествийышкыже ушнымылан Тауштымашым кучыктеныт. Башкортостаныште эртыше национальный театр-влакын «Алтын тирмƏ» регион-влак кокласе фестивалтыштышт «Эн сай актер ансамбль» номинацийыште диплом дене палемденыт.
Икте гына кумылым волта: пытартыш жапыште келшен толшо произведений шагалрак. Тиде амал дене эсогыл кок пьесым шке возенам. Тылеч посна татар-влакын произведенийыштым кусараш да мемнан илышлан келыштараш логалын. Ончыкыжым Александр Петровын «Саликан пиалже» романже почеш спектакльым шындаш гын, сай лиеш ыле, шонем.
– А шкендан шындыме спектакльлаштыда модаш логалеш?
– Тӱрлӧ амаллан кӧра пытартыш жапыште кок гана модаш логалын. Мо оҥайже, кок ганажат мыйым «Кокымшо планан эн сай ӱдырамаш роль» номинацийыште палемденыт. А такшым гын режиссёр – режиссёрак гына лийшаш, шонем.
– Вачышкыда 75 ийымат пыштенда гынат, Те алят моткоч чолга, чулым улыда. Тыгай лийын кодмо секретда могай?
– Рашыже каласенат ом керт. Школыштат, культпросветучилищыште тунеммем годымат тале спортсменке лийынам. Училищым пытарымеке, Шеҥше клубышто пашам ышташ тӱҥалмеке, шочмо Усурт ялем гыч тушко кок километрым йолын, кунамже велосипед дене коштынам. Туштат чыла пашам шуктымо, комсомол паша денат ятыр ышталтын. Эре йол ӱмбалне лийме. Вараже Моркышто иленна гынат, кок ушкалым, шорыкым, моло вольыкым ашненна, пареҥгымат шагал огыл шынденна. Сандене, мыйын шонымаште, айдемым паша чулымым ышта да илаш тарата. Тыгай годым шоҥгемме нерген шонаш йӧршын от ярсе!
Кызытат илыш толкын дене пырля каем. Сурт коклаште пушеҥге, моло кушкыл денат мутланем. Тидат кумылем нӧлта. Озанлыкем ончен савырнымекем, вийым налмем гай чучеш. Пашашке каемат, тушто шке тӱҥ сомылем шуктымо деч посна тӱрлӧ пайрем вашеш тиде я тудо мероприятийым эртараш полшаш йодыт. Мый иктыланат тореш лиймаш уке. Ласкан, вурседылде, тыматлын илыман. Порылык, яндар дене илет гын, чонлан ласка. Мый туманлаш йӧршын ом йӧрате. Пече гоч тӧрштен лекмыштлан коклан иктаж чывем вурсем ынде (шыргыжеш – авт.).
– Очыни, чон йодмо сомылым шуктымат полша? Те тугак мӱкшым ончеда? Ӱдырамаш-шамыч, погынен, кол кучаш коштыда? Пырысда-влакат лыпландарат, векат?
– Тидыже тыгак. Ныл ий ончыч пырысемже визыт-кудыт ыле, а кызыт кумытын веле илат. Кушко ом кай – почешем коштыт. Пырыс эмла, маныт. А мыйым гын нуно кызытеш эмлаш огыт тӧчӧ. «Озавате эше йол ӱмбалне коштеш, сандене тидым ышташ кӱлешлыкше уке», – шонат, очыни.
Кол кучаш пытартыш жапыште утларакше шкетын кошташ йӧратем. Машинашкем шинчын, эрдене эрак каем да кастене веле толам. Ласка-ан, ракатланен кучен шинчем.
Чодырашке, пӱртӱс лоҥгашке лектын кошташ йӧратем.
Мут толмашеш, машина нерген каласынем. Южышт ойлат: «Ынде 75 ияш улат! Кузе кудалыштат?» А мылам машина дене кудалышташ чот келша. Адакшым тиде моткоч пайдале. Молан манаш гын виктарыме годым кид, йол, вуй пашам ыштат, шинча дене чыла ужын шуктыман, да тыге тӱткыш вияҥеш.
– Яра жапыштыда эше мом ышташ йӧратеда?
– Яра жапемже укеат. Эре мом-гынат ыштем. Паледа, мый, мутлан, шуруповёрт дене пӱтыркалаш, тидым-тудым йӧнештараш йӧратем. Йочам-шамычым йодын кертам гынат, шканем ышташ мылам моткоч келша. Теве пакчаште изирак коҥгам шкеак оптенам. Кок подым сакаш йӧршӧ коҥгам опташыже нимо йӧсыжат уке.
– Пытартышлан тыгай йодышым пуынем: ӱдырамаш пиал – Тыланда тиде мо?
– Тиде – йоча ден уныка-шамыч. Мыйын ныл шочшем уло. Ик ӱдырем Волгоградыште ила, молышт Моркыштак улыт. Юмылан тау, чылан ешым чумыреныт. Мый денем эреак телефон дене мутланат, толынат каят. Ешна дене келшен илена. Тидат – пиал. Чыланат таза лийыт, пашашт ушна, калык нуным вурсен огеш ойло, уныка-влак ушан-шотан кушкыт гын, чыла тиде – кугу пиал.
Любовь Камалетдинова мутланен.
Еш альбом гыч налме фото.
