Йошкар-Оласе Самырык-влакын полатыштышт «Марий Эл Республикын агрофорумжо» икымше кугу погынымаш лийын.
Форум «Мемнан пасу гыч тендан ӱстелда марте. Марий Элыште ыштыме» шонымаш дене эртаралтын. Участник-влак коклаште федерал кӱкшытан эксперт, Россий ялозанлык министерствын, «Калык фермер» аналитике рӱдерын еҥже-влак лийыныт. Кече мучко ялозанлык производствым виктарен колтымо, у технологийым шыҥдарыме, кугыжаныш полышым пуымо нерген ойленыт.
Тиде кечын полат ончылно да кӧргыштыжӧ чынжымак кугу пайремым ушештарыше погынымаш лӱшкен. Уремыште ялозанлык техникым да оборудованийым ямдылыше-влак выставкым ончыктеныт, шке сатуштым темленыт. Кӧргыштыжӧ ялозанлыклан кӱлшӧ тӱрлӧ ӱзгар, урлыкаш, кушкылым аралыме средстве, ӱяҥдыш, перерабатыватлыше предприятий-влакын сатушт да молат ончыкталтыныт. Фермер-влак ярмиҥгашке ушненыт: мӱйым, эмлык шудым, кондитер кочкышым, шыл ден шӧр гыч ямдылыме кочкышым да шуко молымат темленыт. Икманаш, погынымаш мланде паша дене кылдалтше шуко еҥым ушен.
Выставкыште шкенан республик, тыгак пошкудо регионла гыч толшо-влак шке сатуштым ончыктеныт. Теве «Россельхозцентрын» Марий филиалжын кушкылым аралыме отделжын начальникше Мария Кропачева ден вӱдышӧ специалистше Ирина Рябоконенко пробиркеш ончен куштымо урлыкаш пареҥгым ончыкташ конденыт. «Шӧртньӧ нектар» ялозанлык кооператив тӱрлӧ мӱйым, пергам, шыркам ончыктен. Председательже Павел Свинин выставкым ончаш толшо-влакым мӱкшызӧ-влакын паша лектышышт дене палдарен.
***
Агрофорумышто ялозанлык техникым, оборудованийым лукшо да ужалыше поставщиик-влак дене соглашенийым ыштыме. Нунын кокла гыч иктыже – «Владимирский трактор» ООО. Марий Элын ялозанлык да кочкыш сату министрже Павел Раевскийын мутшо почеш, тиде заводын техникыжым республикысе пасулаште ужаш лиеш. Шкенан элыште лукмо техникым ятырлан шулдынрак налаш лиеш. Тидлан завод дене ыштыме соглашеният полшышаш. Тыгак прицепной техникым, вӱдыжтарыме оборудованийым ямдылыше-влак денат вашкылым ыштыме. Мутлан, Смоленск ола гыч «Коблик групп» ООО пырчым эрыктен коштышо сушилкым, прицепной техникым да молымат ямдыла. Тудын денат соглашенийым подписатлыме. «Россельхозбанк» АО-н Марий региональный филиалже ден фермер-влакын Марий ассоциацийыштым вуйлатыше-влак Владимир Рогозин ден Евгений Михеев тыгак вашкылым пеҥгыдемдыше кагазыш кидпалыштым пыштеныт.
***
Форумын участникше-влакым Кугыжаныш Погын председатель Михаил Васютин, Кугыжаныш Думын депутатше Сергей Казанков саламленыт да ойыртемалтше-влаклан наградым кучыктеныт. Михаил Зиновьевич Марий Турек район «Хлебниковский» ООО-н директоржо Геннадий Михайловлан, тиде район гычак «Колос» агрофирме» ООО-н директоржо Марсель Мухаметовлан СВО-н участникше да утарыме кундемлаште илыше-влаклан гуманитар полышым пуымыштлан Кугыжаныш Погынын Тауштымашыжым кучыктен. Сергей Ивановичын мутшо почеш, эртыше ийыште ялым вияҥдаш 665 миллиард теҥгем колтымо. Тидыже пытартыш вич ийысе дене таҥастарымаште кок пачаш шукырак. Тыгодымак тиде жапыште шӧр, мутлан, нылле процентлан шергештын гын, трактор – кок пачаш, комбайн – 2,5 пачаш. Моло сату акат тыгак кӱзеныт. Тыгай условийыште яллан вияҥаш куштылго огыл. Пытартыш вич ийыште ялла гыч олалашке шымшӱдӧ тӱжем еҥ илаш куснен. Тидыже яллан кадрым ситарымаште ешартыш нелылыкым луктын.
***
Ялозанлык да кочкыш сату министр Павел Раевский эртыше ийысе лектышым иктешлен, ончыкылык шуктышаш паша дене палдарен. Кодшо ийын республикысе агропромышленный комплексна 71,7 миллиард теҥгеаш ялозанлык продукцийым ыштен налын. Тидыже ончычсо ий дене таҥастарымаште ныл процентлан шукырак. Шӧрым кум процентан шукырак ыштен налме, муным – латик процентлан. 380 тӱжем тонн пырчым шийме, 223 тӱжем тонн пареҥгым погымо, 151 тӱжем тонн пакчасаскам аралаш пыштыме. Тений игым пӱктен лукшашлык муным кок миллионлан шукырак погаш палемдыме. Юл кундем федерал округышто ме шуко шотышто ончыл радамыште улына.
*Тӱрлӧ программе почеш республикысе АПК-лан 1 миллиардат 766 миллион теҥгеаш кугыжаныш полышым пуымо.
*Курыкмарий районысо «Агропродукт» ялозанлык кооператив ужалыше «Пятёрочка» федерал сеть дене кылым ыштен, тений ты пашашке эше кок кооператив ушнышаш.
*Кодшо ийын коло куд агроклассым почмо, тений тиде чот кумло нылытыш шушаш.
У отрасль, эмлык шудым ончен куштымаш, вийым налеш. Тудым вераҥдыме кумдыкым 1,3 тӱжем гектарыш шукташ палемдыме. Тиде пашам «Казанский» ООО-што шуктат. Ты ушемын пашаеҥже Яна Логинова предприятийын лукмо сатужым, ӱйым ямдылыме цехын продукцийжым, тӱрлӧ эмлык шудым, урлыкашым выставкыште ончыктен.
***
«Единый Россий» партийын региональный исполнительный комитетшын вуйлатышыже – региональный отделений секретарьын алмаштышыже Матвей Галяутдинов «Российысе села» партийный проектым вияҥдыме нерген каласкален. Тудо палемден: «Ял кундем-влакым чыла могырымат вияҥдымаш» программе почеш кодшо ийын шуко ыштыме, теният шагал огыл шукташ палемдыме.
Министр Павел Раевский «105 лет Республике Марий Эл» юбилей медаль да министерствын Чап грамотшым ойыртемалтше тӱшка ден фермер озанлык вуйлатыше, предприниматель-влаклан кучыктен.
Поснак оҥай ыле Россий ялозанлык министерствын изи агробизнесым вияҥдыме управленийжын начальникше Рената Бибарсован, тиде управленийын ялысе туризмым вияҥдыме отделжын начальникше Андрей Тутариковын, «Калык фермер» ассоциацийын аналитике рӱдержым вуйлатыше Виктор Голубковын каласкалымышт.
Рената Хамзаевнан мутшо почеш, 2026 ийыште изи бизнесым да ялысе агротуризмым вияҥдаш 14,5 миллиард теҥге ойыралтын. Тений гыч грант-влакым у направлений почеш пуаш палемдыме. Мутлан, ялысе изи пекарньым почмо проектым илышыш шыҥдараш. Кызыт ужалыше кугу сетьлаште темлыме кинде пешыжак ок ойыртемалт. Ялысе изи пекарньыште, мутлан, марий-влакын ойыртемалтше рецептышт почеш киндым кӱэшташ тӱҥалаш гын, пайдаже калыкланат, верысе озанлык-влакланат лиеш ыле. Тидлан лу миллион теҥге марте грант ойыралтеш, но проектын чумыр акшын витле процентше деч шуко огыл лийшаш. Но грант эн ончычак фермер-влаклан ойыралтеш. Тыгак кооператив ден агроагрегатор-шамычлан, ялысе туризмым вияҥдаш, компетенций рӱдер-влакын пашаштлан полыш пуалтеш.
Россий ялозанлык министерствын ялысе туризмым вияҥдыме отделжын начальникше Андрей Тутариковын мутшо почеш, ялысе туризм паша верым почаш, фермер-влаклан шке сатуштым ужалаш йӧным пуа. Тыгак турист инфраструктурым почмеке, моло отрасльлан вияҥашыже корно почылтеш. Вет нунын услугышт денат турист-влак пайдаланаш тӱҥалыт. Проектым илышыш шыҥдараш лу миллион теҥге марте грант ойыралтеш. Тыгодым чумыр проектын акшын 75 процентшым эртышаш огыл.
Вячеслав Смоленцев.
Снимкыште: «Агропродукт» ялозанлык кооператив вуйлатыше, Марий Эл Кугыжаныш Погын депутат Сергей Ильин ден ялозанлык да кочкыш сату министр Павел Раевский выставке дене палыме лийыт.
Ялозанлык да кочкыш сату министерствын фотожо.
