Анатолий Подольский
Уло элна мучко
Шукерте огыл, ноябрь тӱҥалтыште, Москошто Российысе калык-влакын литературышт шотышто конференций эртен.
Тудым чумыраш шонымашым Россий писатель ушемын Ярославль кундемысе организацийжым вуйлатыше Мамед Халилов тарватен. Но тылеч ончыч элыштына регион-влак кокласе кум тыгай кугу погынымаш эртаралтын ыле. Эн ондак Грозный олаште Йӱдвел Кавказысе, Российын кечывалвел кундемлаж гыч да Крым гыч литератор-влак погыненыт. Грозный олаште погынымаш деч вара нине кундемла гыч сылнымут ойпогым электрон альманахеш чумырен луктыныт. Тыгай альманахым лукмын кызытсе ойыртемже тунамак палемдалтын: произведений-влак национальный республикла гыч писатель-поэт-влакын возымыштым, нунын могай йылме дене, рушла але шке калыкыштын йылмышт дене, возымыштым ончыде, сылнымут кӱкшытыштым аклен налалтыт.
Регион-влак кокласе кокымшо конференций Озаҥ олаште эртаралте. Тушко Юл кундем, Урал, Российын Йӱдвел-Касвелже да Алтай гыч мутмастар-влак толыныт. Марий Эл гыч мый да Юрий Соловьев лийынна. Тиде погынымаш деч варат электрон альманах лекте. Тушко марий поэт-влак Светлана Григорьева-Сотон, Зоя Дудинан, Геннадий Оярын, Анатолий Тимиркаевын, Александр Петровын почеламутышт, Валерий Бердинскийын, Николай Лузанын, Анатолий Подольскийын, Юрий Соловьевын ойлымашышт пурталтыныт.
Тыште шке шонымашемым палдарынем: писатель-влакын погынымашкышт толшо-влак трибуно гыч мом ойлымо-колмо дене огыл пойдаралтыт, а кулуар манмаште, ваш шогал мутланымаште пайдале ойым колыт, кӱлешан шонымашым налыт. Мутлан, Озаҥыште мылам Россий писатель ушем директорын регион-влак дене пашам ыштыме шотышто алмаштышыже Антон Чешукин, тыгак Мамед Халилов дене чон почын мутланымаш пеш келшыш. Нуно регионлаште кызыт сылнымут илыш могай улмым сайын палат, ончыкылан мом ыштышашым умылат да каҥашым пуэн моштат.
Альманах-влакын экспертлык каҥашыжым вуйлатыше, филологий науко доктор Анатолий Андреев дене мутланымаш мылам шуко шинчымашым пуыш. Мо ӧрыктарыш: тудо альманахлаш пуртымо кажне гаяк авторын произведенийже нерген шке шонымашыжым каласен, акым пуэн кертеш. Тугеже тудо чылажымат лудеш, а тиде вет – шӱдӧ дене произведений!
Озаҥыште эртыше конференцийыштак тыгай погынымашым да альманахым чумырымын тӱҥ шонымашыже рашемдалте: Российысе калык-влакын сылнымутыштын кызыт, лачак тачысе кечын, могай улмыштым чын палаш да палдараш полшышо йӧным ышташ.
А регион-влак кокласе кумшо, пытартыш, конференций онлайн йӧн дене эртен. Тушко Сибирь ден Мӱндыр Эрвелысе калык-влакын литераторышт муланымашке ушненыт.
Москосо конференций
Москошто эртыше конференций иктелыше семын лийын, но тудо проектым ок мучашле. Ты паша ончыкыжымат вийым налаш да шуйнаш тӱҥалеш.
Погынымашке ӱжмашым налаш мылам пеш кумылло ыле. Тушко тарваныме деч ончыч шочмо кундемышкем, Вологда олаш, миен коштым, верысе писатель организацийым 65 ияш лӱмгечыж дене Марий писатель-влакын организацийышт да Марий книга издательстве лӱм дене саламлышым, областьысе библиотекылан пӧлек шотеш Анатолий Спиридоновын «Югорно» эпосшым кучыктышым. Мо оҥайже: эпосым руш автор возен, но марий калыкын моткоч шкешотан ойыртемжым курымла гычын аралалт толшо легенде ден преданий-влак негызеш путырак моштен почын пуэн. Викшым ойлаш гын, мемнан республикыштына марий ден руш писатель, кусарыше-влак ваш полшен, икте-весылан эҥертен пашам ыштеныт да ыштат.
Конференций 2 ноябрьыште Россий писатель ушемын офисыштыже почылто. Тышке писатель, кусарыше, редактор, литературовед, критик-влак, регионласе писатель организацийын еҥышт, федерал тӧнежла гыч чиновник-влак погыненыт. Саламлыме мутым ойлымыж годым Россий писатель ушемын 1-ше секретарьже, Россий Федераций президентын полышкалышыже Владимир Мединский сылнымутым «иктыш чумырышо пеш куатле вий» манын палемдыш, поснак кусарыше-влаклан тау мутым каласыш: «Те тӱрлӧ йылме дене возымо произведений-влакым кумда лудшылан намияш полшеда, тыге мемнан сылнымутнан ик чумыр улмыжым пеҥгыдемдеда».
Ойлышо-влак шукын ыльыч, ятыр ой-каҥашым темлышт. Чылажым ойлаш шуко вер кӱлеш. Икмыняржым, утларак кӱлешанлан шотлымемым, гына ончыктем: сылнымутым кусарымаш, кусарыше-влакын школыштым уэш ышташ кӱлмӧ; искусственный уш-акылын сайже да осалже; подстрочник-влакым иктеш чумырымо банкым ыштымаш; Россий писатель ушемын шкенжын издательствыже кӱлмӧ; федерал тӧнеж-влак дене вашкыл…
Конференцийын да чумыр проектын ик тӱҥ пашажлан «Москва» журналын лӱмын лукмо номержым шотлыман. Тудо Российысе калык-влакын тачысе сылнымутыштлан пӧлеклалтын. Журнал номер дене палдарыме годым Анатолий Андреев палемдыш: «Журналышкат, альманахлашкат кызыт илыше, серыпле возышо-влакым пуртымо. Тиде тачысе сылнымутын могай улмыжым ончыкта. Произведений-влак чапле лийшаш улыт, тушто возышын усталыкше койшаш. Эше ик ойыртем уло: тӱҥ шотышто кусарыме литературлан верым ойырымо, но южгунам руш автор-влакат национальный сылнымутын «чурийже» лийын сеҥат…»
Мыят пеҥгыдемден ойлем: альманахышкат, журналышкат произведений-влакым автор-влакын сылнымутым возымо мастарлыкыштым шотыш налын погымо. Элнан тӱрлӧ кундемлаж гыч 108 автор уло. Марий Эл гыч Светлана Григорьева-Сотон, Геннадий Оярын, Анатолий Тимиркаевын почеламутышт, Анатолий Подольскийын ойлымашыже пурталтыныт.
Минцифрын пашаеҥже Юлия Гнездилован мутшо ушеш кодо: элыштына тымарте 46 книга фестиваль эртаралтын, тений Йошкар-Олаште эртыше пайремыште миллионымшо толшо еҥым палемдыме.
Вашталтышым илыш йодеш
Писатель-влакын форумыштышт поро, тыматле кумыл озаланыш. Конференций элысе писатель-влак ешын иканаште тӱрлӧ улмыжым да тунамак чумыр улмыжым пеҥгыдемыш. Кок секций пашам ыштен. Иктыштыже Российысе калык-влакын сылнымутыштын тачысе пашажым лончыленыт, весыштыже сылнымутан литературын да кусарымаш пашан кызытсе сынже нерген ойленыт. Мый кокымшыштыжо лийым. Секцийым Россий писатель ушем правленийын ответственный секретарьже Николай Иванов да Мамед Халилов ден Антон Чешукин вӱденыт. Мутымат ойлышым. Тӱҥ верым писательын профессионализмжылан ойырышым. Писательын мастарлыкше ок лий гын, чын литературат ок лий. Колыштшо-влак кӧнышт: эртыше икмыняр лу ийыште писатель ушемыш писательлан шотлаш лийдыме еҥ-влакымат шуко пуртымо. Ынде теве аттестаций кая. Тудо «писательын» моштымашыжым аклалтшылан ок шотло гын, кузе лийман? Россий писатель ушемын приёмный да аттестационый комиссийыштын вуйлатышыже Юрий Козлов вашештыш: тыгай «писатель-влак» аттестацийым огыт эрте, но регионысо пӧлкаште шогашак келшат гын, тек кодыт, погынымашлаште да тӱрлӧ мероприятийлаште лийын кертыт. Но нуно Россий писатель ушемын федерал спискышкышт огыт пурталт.
Икманаш, аттестацийым эртымаш членлык билетым алмаштыме дене гына ок серлаге, тудо ушемнам уэмдаш, чынжымак мастар возышо-влак ешым чумыраш виктаралтын.
Секций-влакын каҥашымаштышт эше палемдыме: южо регионышто национальный политикым шуктен шогышо программе уло, но национальный йылме дене книга 2-3 ий дене огеш лек. Ты шотышто мый кугешнен каласышым: Марий книга издательстве талукышто 30 наре тӱрлӧ книгам марла да рушла савыкта.
Ик кечыште пеш нугыдо паша ышталтын. Шуктышаш сомылым ятыр палемдыме. Нунын коклаште: «Яндекс.Кусарыше» дене пашам ыштымаш; утларак мастар автор-влакын 10-15 книгаштым Россий писатель ушем кӱшеш лукташ; национальный сылнымут-влакын федерал библиотекыжым ышташ; рушла гыч Российысе калык-влакын йылмылашкышт кусарымылан полшаш; «Переводчик» лӱман журналым лукмо шонымашым ончалаш; кусарымаш теорий шотышто посна профессиональный площадкым ышташ; тӱрлӧ конкурсым эртараш…
Конешне, конференций ятыр пагыт чумыргышо нелылыкым кораҥдаш йӧным гына темлен кертеш. А илышыш пуртенже Россий писатель ушемым вуйлатыше-влак гына сеҥат. Тидлан тӱҥалтыш ошкыл ышталтын.
Снимкыште:Писатель-влак каҥашат. Статьян авторжо шола велне кокымшо шинча.
Фотом Анатолий Подольскийын архивше гыч налме.
Савыкташ Геннадий Сабанцев ямдылен.




