Кажне гана пашалан шичмыж годым тудо ончыч шкенжым лыпландара, сортам чӱкта, юмылан пелешта.
Молан, йодыда? Пу гыч пӱчкеден лукмо арвержым иктажше налеш гын, тудо вес еҥым ырыктыже, кумылжым нӧлтыжӧ, чонжым куандарыже, илаш полшыжо, манеш. Теве тыгай поро кумылан самырык ӱдырамаш – тачысе унана, пу гыч пӱчкеден, марий шӱлышан тӱрлӧ арверым ыштыше Галина Школярова. Эртыше кечылаште тудын мӧҥгысӧ мастаргудыштыжо лийынам. Тудо ешыж дене Медведево районыш пурышо Загуры посёлкышто ила.
– Палыме шуэш, Сахалин ӱдыр Йошкар-Олаш кузе логалын?
– Порнайск олаште шочын кушкынам. Сахалинысе кугыжаныш университетын Социологий, историй да управлений институтыштыжо тунемынам. Социологий туныктышо лийшаш улам ыле, но профессий почеш ик кечат ыштен омыл, книгагудышто тӱшка инноваций технологий шотышто пӧлкам вуйлатенам. Районысо кугу мероприятий-влаклан сценарийым возкаленам. Вара тоштер директорын алмаштышыжлан каенам. А тушко Йошкар-Ола гыч кум сӱретче Йӱдвел калык-влакын илышышт дене кылдалтше у экспозицийым ышташ толын ыле. Иктыже ончыкылык пелашем лийын. Пашалан кӧра пырля шуко жапым эртараш логалын, тыгак икте-весе деке лишемынна. Ты экспозицийым Т.Евсеев лӱмеш национальный тоштерыште ончыкташ манын, тудо директорем дене мутланен келшен, шкежак спонсор лияш темлен. Тыге мылам Йошкар-Олам ончыкташ, да тудо келшыжак, манын шонен. Ола чынжымак моткоч келшен. Сандене Сахалиныш мӧҥгеш паша гыч каяш йодмашым возаш веле толын каенам. Ынде индеш ий тыште илем. Ик ӱдырна уло.
– Тугеже пелашетаат усталык шӱлышан айдеме?
– Пелашем Владимир Николаевич тунамсе национальный президент школышто тунемын, сӱретче, кызыт шкенжын фирмыжым вуйлата. Тудо уло элна мучко тоштер-влакым пойдара, манаш лиеш. Т.Евсеев лӱмеш тоштерыштат олмыктымо деч вара экспозиций-влак тудын кидше денак ышталтыныт. Пӧртым пырля чоҥенна, тусо чыла мебель – тудынак паша лектышыже. Ме илышыште коктын искусство йылме дене мутланена, ик велке да ик семынрак ончена манаш лиеш.
– Галина, пу гыч пӱчкедыше мастар-влак шукынжак огытыл. Кузе тыгай кумыл лектын?
– Икымше гана пу гыч пӱчкедыше мастар деке тунемаш Йӱдвелыште илымем годымак миенам ыле. А тышке толмеке, иктаж кум тылзе гыч Геннадий Ефремов дене кылым кучаш тӱҥалынам. Мариемын пырля тунемме йолташыже чылалан туныктен. Икымше пашам-влак йӱдвел калыкын арверже-влак лийыныт. Но туныктышем марийлан марлан лектынат гын, марий шӱлышан кидпашам ыштыман манын сугыньлен. Кеч кужу жап тидлан шкемым ямдлыленам. Мый йӱдвел климатыште шуаралтын кушкынам, а марий-влак йӧршеш вестӱрлӧ улыт. Икымше гана Пеледыш пайремыш логалмеке, моткоч ӧрынам: нуно моткоч ойыртемалтшын чият, мурат-куштат, кумылышт поро, ыштыш-кучышыштым ойлыманат огыл.
– Суртыштет почмо пу гыч пӱчкедыме мастерскоэтым молан «Лудо» манын лӱмденат?
– Шке кид дене ыштыме арвер эркын погынен толын. Сандене йолташем-влак чыла тидым «тӱжваке» лукташ темленыт. Марий калыкын этнографийже дене палдарыше книга-влакым лудаш да чумыраш тӱҥалынам. Мӧҥгыштӧ изи огыл библиотеке уло. Кажне книгаште тунар шуко оҥайым пален налаш лиеш! Тоштерлаш коштынам. А ик гана лудын скульптуржым ужмеке, «тиде – мыйын» манын шоналтенам. Илыш умылымашем верысе калыкын чон поянлыкше дене келшен толын манын кертам. Сӱретче семын кузе шонем, туге ыштем манме семын огыл кажне пашам шочеш. Мый билиотекарь улам, мыланем источник кӱлеш. Марий калыкын йӱла ойыртемжым – тӱсшым, формыжым, умылымашыжым – арален коден, чылажат шкемын пашаш кусараш тыршем. Археологий образ-влакым налын, пу гыч кызытсе жаплан келыштарыме арверым ышташ кумылаҥынам: тӱрлӧ сакышым, шергем, пылыжгӧршым, йоча модышым, воштончышым, совлам, атым, скульптурым… Но кажне арверыште марий еҥын эртыме корныжым, йӱлажым, кӧргӧ чон поянлыкшым почын пуышо шонымашым, тамгам, возышым пурташ тыршем. Воткыл лаштыкысе постлаштат учёный-влакын ойыштым кучылтам. Мо оҥайже, тиде молыланат оҥай да кӱлеш улмаш, подписчикем-влакат йодыт.
– А пелашет творчествет кузе акла?
– Тудо нигунам ок шӱшкылт, шкежат полшаш ом йод. Икана, кокытеланымем ужын, сӱретче йолташыже-влакым ӱжын. Нуно нимом утым каласыде, умбакыже ыште манын, паша-влакым тоштерыште ончыкташ темлышт. Теве ямде арверым чиялтыме шотышто пеашемын каҥашыжлан эҥертем. Выставке шотышто – икымше персональный ончерем Медведево историй да краеведений тоштерыште эртен. Кызыт кокымшылан ямдылалтам.
– Шке арверым пӧлек шотеш пуэдет?
– Мыйын шонымаште тиде – шке пашам аклыдымаш.
Светлана Носован фотожо.
