Кугу Отечественный сар пытымеке, ныл ий гыч рашемын: Марий АССР гыч финн концлагерьыште шинчен лекше еҥ пленыште лиймыж нерген палдарен огыл. Тидын нерген «Марийская правда» газет шке сайтыштыже воза.
Младший лейтенант званиян взводын командиржын пленыште кузе илен лекмыж нерген иктат пален огыл. Тиде «Без срока давности» президент проект кышкарыште Россий ФСБ-н Марий Элысе управленийжын секретный огылыш савырыме делан материалже гоч рашемын.
Сар жапыште Финляндий нацист Германий велне кредалын. Тидым шылташ манынак, тудын Национальный архивше Россий гыч исторический материал дене палыме лияш йӧным 8 тӱжем ийлан корным петырен. Интернет гычат совет заключенный-влак нерген базе йомын. Тидын нерген шукерте огыл архивын ончычсо вуйлатышыже шкежак увертарен.
Тӱрло данный почеш, финн пленыш Йошкар Армийын 64-67 тӱжем салтакше логалын, кажне кумшыжо шужен, неле пашалан кӧра колен. Пленный-влакым финн командований совет офицер ден партпашаеҥ-влакым рашемдаш, тыгак Совет Ушем ваштареш кучедалаш нацмен батальоным ышташат кучылтын. Тидлан шагалынже келшеныт. 1949 ийыште, Шочмо эллан вашталтымылан подозрений почеш верысе чекист-влак МАССР-ын ик ялыштыже 35 ияш еҥым арестоватленыт.
Василий сар марте колхозышто трактористлан ыштен. 1939 ийыште Йошкар Армийыш налыныт. Тудо Карел-Финн ССР-ыш логалеш. Лейтенант курсым эртымеке, Карел фронтышто артиллерий взвод дене командоватлаш тӱҥалеш. Ик тале кредалмаште сусырга да пленыш логалеш. Тушто кок ий наре эртара. А ик допросышто тудлан условийым шындат: але тудым лӱен пуштыт, але пленный-влак коклаште осведомитель семын ышташ тӱҥалеш. Василий келшен.
Варажым Шочмо Эллан вашталтымыжлан тарватыме уголовный делан фигурантше семын тудо шкенжым тӱрлӧ семын арален налаш тыршен гынат, ӱшанен огытыл. Свидетель-шамычат финн-влаклан ӱшанлын служитлымыжым пеҥгыдемденыт.
1944 ий 19 сентябрьыште Совет Ушем ден Финляндий коклаште перемирий нерген ойпидыш ышталтмеке, финн лагерь-влакын узникыштым эрыкыш колтеныт. Василият Йошкар Армий радамыш ушнен. А шкенжын предатель лиймыж нерген иктыланат каласкален огыл.
Чын тӱжваке 1949 ий июльышто лектын. Суд тудым 10 ийлан эрык деч посна коден. Василий помилований нерген ходатайстве дене лектын гынат, йодмашыжым вашталтыш деч посна коденыт.
