Тыге ойла Шернур районысо Эҥермучаш ялын старостыжо Майя Алексеева.
Лӱмжӧ эҥер дене кылдалтын
Ял тиде кундемысе рӱдӧ илем, Кугэҥер деч кок километр коклаште, кӱкшакаште, верланен. Воктенак Шеҥше эҥер тӱҥалтышым налеш. Ялын лӱмжымат тудын денак кылденыт. Но молан эҥер мучаш маныныт, мужедаш веле кодеш. Кӱсотышто шуко тумо кушкеш. Тыште тыгай пушеҥган вержат тидак веле. Ял воктенак чимарий шӱгарла верланен.
1976 ий марте тӱҥалтыш школ пашам ыштен. 1957 ийыште клубым чоҥеныт, туштак Калинин лӱмеш колхозын правленийже верланен улмаш. 1987 ийыште клубым уэш нӧлтеныт. Кевыт калыклан ныл ий сатум темлен, вара петырналтын. Ялыште Шкетан лӱмеш театрын артистше А.Маков, связьын сулло пашаеҥже Е.Рукавишникова шочыныт.
Шарныктыш у тӱсым пуртен
Ме тиде ялыш верысе администраций вуйлатыше Надежда Борисова дене пырля мийышна. Тышке толаш амалжат лийын: ноябрьыште гына ял покшелне верланыше клуб кундемыште Кугу Ачамланде сарыште лийше-влак лӱмеш шарныктыш пырдыжым почыныт. Тидыжым яллан кугу событий семын палемдыман.
– Тиде пырдыжым ышташ эн ончыч ты ялыште шочын-кушшо, кызыт Койсола ялыште илыше Антонина Ямбаршева тӱҥалтышым ыштен, – каласкала Надежда Валерьевна. – Пырдыжыш тиде ял гыч сарыште лийше кумло индеш еҥын лӱмжым возымо. Чоҥымо пашан тӱрыс акше 840 тӱжем теҥгешке шуын. «Сернурстрой» ООО пашам кӱчык жапыште да сайын шуктен. Эскизым ял калык дене пырля ыштенна. Ончычшо тушко кум турням пуртымо огыл ыле, варажым калыкын йодмыжым шуктымо. Ынде тыште илыше-влак шарныктыш йӱдымат волгалтше манын, электротулым пурташ темлат. Сай тӱҥалтыш.
Ялын старостыжлан лу ий утла Майя Алексеева ышта. Чолга ӱдырамаш, тӱшка пашашке калыкым ушен мошта, шкежат эре ончылно. Шочынжо Кугу Торешкӱвар ялыште, тышке марлан толын. Эҥермучаш клубым ятыр жап вуйлатен. Клубым 2003 ийыште петырымеке, 2009 ий гыч пашашке Шернурыш кудалыштеш. Ончыч кочкышым ужалыме кевытыште, вара складыште ыштен, кызыт вургемым ужалымаште тырша. Ялыш мийымына кечын лачак пашаште ыле, сандене тудын дене ме лачак тушто вашлийын мутланышна.
– Ялыштына коло куд сурт шотлалтеш, – ойла Мая Валентиновна. – Ме келшен, ваш полшен илена. Теве клубымак налаш. Ончыч тудо калыкым ик верыш чумырышо, пайремым, тӱрлӧ мероприятийым эртарыме, каныме вер лийын. Тиде оралтым кызытат сайын кучаш, ачален шогаш тыршена. Шукерте огыл пӧръеҥ-влак тошкалтышым ачалышт. Кодшо ий марте кажне гана У ийлан тышке кожым шогалтенна, сӧрастаренна. Электрик-влак деч жаплан тулым пурташ йодынна. Ял калык ӱшана: ала, илен-толын, тиде клубым уэш почыт?
Шарныктыш яллан у тӱсым, сыным пуртен. Тудым почмашке Ялозанлык да кочкыш сату министр Павел Раевский, район администраций вуйлатыше Александр Кугергин да молат толыныт, пеледыш аршашым пыштеныт, элнам аралыше-влак ончылан вуйым савеныт. Старосто Майя Алексеева шке пакчаж гыч ятыр пеледышым конден шынден. Тыгай событий лӱмеш ял калык пайремым эртарен, поян ӱстелым поген, кугу под дене шӱрым, пучымышым шолтен, гармонь почеш кас марте куштен-мурен.
Шке кундемым шке тӱзатат
Верысе администраций вуйлатыше Надежда Борисован мутшо почеш, Майя Валентиновна калык дене мутланен мошта. Мутлан, тӱшка погынымашке ик еҥ семын погынат, самообложенийлан пелен оксам кондат. Ты оксам ялым тӱзаташ кучылтыт. Мутлан, электромеҥгылаште вашталтышаш лампычкым налыт. А тений клуб ончылно евроштакетник дене чапле ыштен шынденыт, тидлан калык деч оксам погеныт. Ынде тудо яллан сылнырак тӱсым пуа. Ты пашашке пӧръеҥ-влак рӱж ушненыт. Умылат: тыште нунылан илыман, да шке огыл гын, кӧ тӱзата?
Ме ял урем мучко эртышна. Ик шӱк пырчымат ышна уж, тудым контейнерыш гына кышкат. Капка ончылым сайын сӧрастарыме, нимогай уто ӱзгар шала ок кийылт. Чаплын чоҥымо кок пачашан пӧрт тураш шогална. Тудын озаже – Виталий Рукавишников. Шкеже полицийыште ыштен, кызыт Шернурышто оролымо пашаште тырша. Пелашыже Лидия Александровна райпон Кугэҥер кевытыштыже ышта. Пӧрт ончыл пече меҥгым кӱ гыч ыштыме, йырым-ваш пеледышым шындылме. Лишнак старосто Майя Алексееван моторын тӱзатыме суртшо коеш. Шуко пӧрт ончылно автомашина шога. Урем мучко асфальт корно шуйналтын. Пӱртӱс газ дене шукертсек пайдаланат. Кажне гаяк сурт шкаланже скважиным кӱнчыктен, вӱд пӧрт кӧргышкак толеш. Шокшо вӱдлан бойлерым шынденыт. Тыге илыш оласе гайыш лишемын.
– Вольыкым калыкна шагал ашна. Зоя Пекпулатова ден Альберт Милютин гына ушкалым кучат, – ойла старосто. – А теве ӱшкыжаш презым налын, пукшен ӧрдыктарен, шыллан сдатлышыже шукын улыт. Мыят тыгак ыштем. Сурткайыкым шукын ашнат. Шудым ямдылаш йӧн ситышын, ял йыр соло веле. Пырчым сурт ончыкак ужалаш кондат. Южыжо Чылдемырыш, Кугу Пумарийыш кая, фермер Александр Попов дечат налше-влак улыт. А шке пай мландым шукынжо «Семёновский» озанлыклан пуэныт, кунарынже – верысе администрацийлан. Вет мландет лиеш гын, тудым пушкыдемдаш технике кӱлеш, эшеже ончен куштымым кушто кучылтмо йодышат лектеш.
Паша уло – илыш ворана
Тиде ял «Семеновский» озанлыкын кумшо отделенийжын рӱдӧ базыже лишнак верланен. Тидлан кӧра паша вер шотышто нелылык уке. Мутлан, Эҥермучаш ял гыч ныл ӱдырамаш комплексыште дояркылан ышта. Тыгак механизатор-влакат улыт, ветспециалистат тиде ялыштак ила. Тугеже яллан ончыкыжым тӱзланаш йӧн уло.
– Чаманен каласыман: самырык-влак ялеш пашам ышташ кодаш огыт тырше, – каласкала старосто. – Тыште прописатлалтыныт, но пашажым олаште, я райрӱдыштӧ ыштат. Йоча-влакат шагалын улыт. Кок икшыве Кугэҥер школыш коштеш, коктын – Шернурыш. Ме тӱшка пашалан кумылан улына, кундемнам сылнештараш тыршена. Теве кӱсотым, шӱгарлам ий еда эрыкташ лектына. Ялыш шуйналтше кугорно кок могырыш пушеҥгым шындылна. Александр Милютин тыгыде кожым, пӱнчым налын конден ыле. Ыштышаш пашана эше ятыр. Мутлан, ял шеҥгелне верланыше пӱям ачалыман. Уремым волгалтарыше лампылам авырыше флакон-влак тоштемыныт, нуным вашталтыман.
Снимкыште: старосто Майя Алексеева.
Вячеслав Смоленцевын фотожо.
