Тыланет, салтак!
Елена Эшкинина
«Пидына меж пижергым –
Ит кылме, эргым…»
Специальный военный операцийыш Марий Эл гыч чӱчкыдынак гуманитар полышым колтат.
Медведево район Пиясир (Нурма) селаште ӱдырамаш-шамычын ты пашаш кумылын ушнымышт пижерге-носким пидмышт нерген кок ий ончыч возенна ыле. Маскироватлыме сетьым у йӧн дене ыштымыштым пален налмеке, ик кечын шкеак миен ончалаш кумыл лекте. Автобусыш шинчын, Нурма селашке кудальым. Транспорт тыманмеш намиен шуктыш. Тӱвыра пӧртын куштырак верланымыжым пелен улшо ӱдырамаш деч рашемдымек, ару, лопка урем мучко шуйналтше кумда асфальт корно дене ошкылам. Тӱвыра пӧрт. Фойежым сылнын сӧрастарыме. Окна велыштыла икмыняр ӱдырамаш маскироватлыме сетьым пидеш. Саламлалтме деч вара мутна рончалте.
– Кечыште ик сетьым пидын пытараш тыршена. Тӱҥалтыште ик семын, а кызыт йӧршеш вес йӧн дене пидына. Тидланже лӱмынак вес районыш тунемаш миенна. Пашаш коштмо семынак кажне кечын куд-шым ӱдырамаш толына. Теве икте тасмам пӱчкеден ямдыла, вет тидланат жап кӱлеш, – ойла Нурма селаште илыше Галина Смирнова. – Тений спецоперацийыш кудло утла маскироватлыме сетьым колтенна.
– Погымо гуманитар полышым ончыч ме «За Марий Эл» фондыш намиен коденна. Кызыт мо кӱлешым спецопераций эртыме кундемла гыч отпускыш толшо, тыгак палыме землякна-влак наҥгаят да боец-шамычлан кидышкыштак кучыктат, – умылтара Пиясир селаште тиде пашалан вуйын шогышо Татьяна Ермакова. – Иктышт теве тыште сетьым пидыт гын, весышт машина гаражыште межым кыраш ямдылат.
Ава-кова-влакын кумылын да сар пытымылан кугу ӱшан дене каласкален, сетьым пидмыштым ужын, йӱран игечат пуйто пыл шеҥгекыла лие. Татьяна Ивановна дене межым шерме верыш тарванышна.
Чынак, зданий кӧргысӧ батарейлаш сур, ошо, шем тӱсан межым шарен оптымо. «Тыгай йӧн дене коштена, а теве Елизавета Ивановна Иванова ден Раиса Устиновна Ермакова межым кыраш наҥгаяш ямдылат», – ончыктен-ончыктен умылтара Татьяна Ермакова.
Пушкыдо курыкым шарныктыше меж ора коклаште кок ӱдырамашын кидышт модеш веле, писын шерыт.
– Южышт шорыкым ашнат, нунак межым тӱредын кондат. Палыме-влакат ушнат. Кӧ шӱдырен мошта, нуно эрыктен ямдылыме межым мӧҥгыштышт шӱдырат. Варажым адакат кажныже пижерге-носким пидына. Ме кызыт утларакшым мотор вургемым чияш йӧратена, а кишан меж эмлыме йӧнжӧ дене шерге, пайдале. Сандене носким мушде колташ йодшо-влакат улыт, – умылтара Елизавета Иванова.
– Вес пӧлемлаштат меж уло, коштена. Вӱдыжгыракше сайын огеш эрыкталт. Варажым Ежовыш кыраш наҥгаена. Кумшо ий ты пашам шуктена. Кызыт окопышто пеш йӱштӧ, маныт. Шылыж корштымо деч ӱштым, саргуралым монь кучаш йӧнан лийже манын, парнядыме пижергым пидаш йодыт. Тыгай йодмашымат шуктена, – ешарыш Раиса Устиновна.
– Шукерте огыл 34 мужыр носким, 7 мужыр пидме ӱштым колтенна, а кодшо арнян 36 мужыр носким, 7 ӱштым, тыгак налме носким, маскироватлыме сетьым, медикаментым «Аван шӱмжӧ» («Сердце матери») поро кумылым ончыктышо обществыш наҥгаен пуэнна. Кажне тылзын 2-3 посылкым колташак тыршена. Пакча-саскам поген, пареҥгым, кешырым, ушменым коштен, кукшо борщым ямдылена. Тидланже йочасадыште верым ойырат. Жал, сушилкыже шукылан огеш сите, кумытшо шаланен. Фермер, предприниматель-влаклан кугу тау. Нуно окса денат полшат, техникымат ойырат, пакча-саскамат конден пуат. Паша ышталтеш, яра огына шинче, – чонжым почын каласкала Татьяна Ивановна.
Чолга ӱдырамаш-шамыч блиндажлык сортамат ямдылат. Гуманитар полыш дене чоҥымо материалым, кӱлеш инструментым, генераторым налыт, эсогыл когыльым кӱэштын колтат. Тыгай сомылыш ушнышо-влак чылан ял пашаш шуаралтше улыт. Шукыштын пашашт ялозанлык дене кылдалтше лийын, сандене икте-весым сайын палат. Спецоперацийыште кредалше, поснак шке кундемысе боец-шамыч верч шочшышт семынак тургыжланат.
– Палена, шочмо кундем гыч посылкынам вучат. Эргына, аралышына-влак сӧй пасушто патыр улыт, а вет изи йоча гай улыт, куанат. Шке мӧҥгӧ гыч чылажат лишыл да шерге, эсогыл вургемжат чотрак ырыкта, маныт. Тек тылын полышыжым, пырля улмынам шижыт, – ойлат ава-кова-влак.
Маскироватлыме сетьым пидше Галина Геннадьевна Смирнова, Фаина Аркадьевна Волкова, Галина Ефимовна Хлебникова, Татьяна Викторовна Морозова, Лидия Михайловна Световидова, Нина Викторовна Николаева, Лидия Столярова, межым шерше Елизавета Ивановна Иванова, Раиса Устиновна Ермакова, Надежда Анатольевна Козлова изи мӱкш еш семынак тыршат.
– Чылан молодец улыт. Кумылан-влак кугу пашам ыштат. Тыгак тӱрлӧ материалым, сетьым пидаш тасмам, куэмым налаш кажне тылзын оксам ойырымыштлан Волжский район Приволжский посёлкышто илыше Владислав Викторович Архиповлан, Медведево район администрацийлан кугу тау. Кертмышт семын чылан полшат, тыршат. Школыштат маскироватлыме сетьым пидаш станокым ыштыме. Тунемше-шамычат ӧрдыжеш огыт код. Тыге салтак-влак, чынжымак полышнам шижыт, – пеҥгыдемдыш верысе администрацийыште тыршыше специалист Лариса Смирнова. – Тыгай полыш салтак-влакын кумылыштымат ырыкта. Тек пырля ыштыме паша вашкерак сеҥымашым лишемда.
