Кужэҥер район Одывлак ялыште памашым да тудын кумдыкшым тӱзатеныт.
Верысе калыкын тӱҥалтышыжлан полшышо республикысе программе почеш илышыш шыҥдареныт. Чынжымак, ты программе поснак ял калыклан шке кундемжым тӱзаташ полша. Мутлан, Кужэҥер район Тумньымучаш ял шотан илемыште пытартыш жапыште ятыр сай паша шукталтын. Коҥганурышто корным ыштеныт, Кугу Тумньымучаште йоча площадкым тӱзатеныт. А тений кеҥежым Одывлак ял покшелысе памаш йӧршеш у сыным налын.
Каласен кодыман, ты программе почешак памаш кумдыкым тӱзатыме сай примерже районыштак уло. Кодшо ийын тыгай верым Изи Чарнур велне сылнештареныт. Эсогыл, черке свтяой лӱмеш освятитленыт, вӱдеш чывылталт лекташ купельым ыштеныт.
Одывлак одо шомак деч кая. «История сёл и деревнь» книга гыч раш: одо-влак кызыт ял воктенысе плотина олмышто, олык тайылыште, иленыт. Варажым тышке марий да руш-влак лакемаш тӱҥалыныт: Пономарёвмыт, Шультяевмыт, Чегаевмыт… Одо-шамычлан илемыштым коден каяш логалын. Но тидлан нуно ӧпкелалтыныт да, тек ялыште 22 сурт деч утла нигунам огеш лий, манын карген коденыт. Таче тыште лачшымак 22 сурт.
Варажым ял Тумньымучаш селасе Юмо кончымо черке приходыш пурен. Ялыште вӱдвакш лийын. Совет жапыште «У ушем» колхоз ышталтмеке, шурно склад, имньым да шорыкым ончымо ферме, апшат, вакш лийыныт. Но жап эртыме семын чыла тиде историйыш каен. Таче ялыште эсогыл кевытат уке. Торашак огыл верланыше коллан поян кугу плотина ден сылне пӱртӱс дене тудо чаплана. Ялын кугорно пелен улмыжым ончыктыман, очыни. Верысе староста Владимир Таныгинын тыршымыж дене калык чыла пашам тӱшкан шукта. Урем мучко пеҥгыде шартышан корным ыштеныт.
Памаш – кеч-могай ял калыкын поянлыкше. Одывлакым покшеч корем шелеш. Тушто ожнат шуко памаш лийын, серыме книгаште. Памашым тӱзатыме проектын авторжо – Одывлак гычак, Коҥганур школын туныктышыжо Зоя Шубина. Тудо шкежат шарна, ялыште ончычшат кок таве гына лийын, тӱҥ шотышто вӱдым вӱдвара дене памаш гыч нумалыныт. А каныш кечылаште гын вургемым шӱялташ эсогыл черет шоген. Тушечак верысе фермылаш вӱдым шупшыктеныт. Памаш вӱдыштак южышт шинчалтыме кияр печкем кученыт. Йогын вӱдыштӧ кийыше печкеште аралыме кияр пунышкен огыл, тамже кужу жап аралалтын.
Тӱзатен шындыме памаш Одывлак коремлан йӧршеш вес сыным пуэн. А вӱдшӧ могай тамле! Але марте памаш пуражым, волакшым ял калык тӧрлатен, кумдыкшым эрыктен толын. Но уэмден олмыктымо пашам жапын йодмыжлан келшышын шуктеныт, черепице дене леведыныт, кече батареян лампе-влакым вераҥденыт. Проект дене келшышын 360 тӱжем теҥгем ойыреныт, кеч пашаже утларак роскотыш шуын.
Кеҥеж мучко паша шолын. Мийымеке, кызыт тушто кумылым налше сӱретым ужат: памашшинчан йыргыктен лекме вер ӱмбалне – изи пӧрт, тушеч пуч дене вӱд кугунак волакыш йоген толеш. Волак йырже оҥам оптымо кӱвар, ӱмбалныже – беседке сынан мотор леведышан оралте. Тыштак каналтен шинчаш келыштарыме олымбал-влак улыт. Вӱд деке тротуар дене мияш лиеш. Кас пычкемышыште лампе-влак, прожектор волгалтарат. Ты кумыдыкыш пурымо капка олмеш кок кугу арамам ойырен налме. Ялысе ӱдырамаш-влак тӱрлӧ лукыш пеледышым шынденыт: беседкыштат, пурымаштат. А памашыжым «Еш тазалык памаш» манын лӱмденыт. Тудлан у шӱлышым пуртымо пайремым уло кундем дене эртарен колтеныт.
Таче кечын тавым ялыште кажне гаяк сурт пелен кӱнчат гынат, памаш вӱдым нимогай вес вӱд дене от таҥастаре. Вӱд гыч илыш тӱҥалеш гын, ял калыкын илышыже памашшинча гыч манаш гына кодеш. Неле ма, сай годым тудын деке миен, Вӱд Ава деч тазалыкым, волгыдо илышым йодына. Таклан огыл калыкна вӱд лекме верым ожнысек шнуй семын шинчасортала арален да арала.
Снимкылаште: Одывлак памашын у сынже.
Светлана Носован фотожо.
