7 сентябрьыште Республикысе курчак театрыште «Обыкновенное чудо» инклюзив театрым почмо.
Тудо кугурак класслаште тунемше тазалык шотышто эмганен кушшо икшыве-влакын усталык шӱлышыштым да артист койышыштым вияҥдаш ышталтын. Проектым «Виктория» йоча музыкальный театр Президент грант фондын полшымыж дене илышыш пуртен.
Шонымаш лийын, кызытат уло
– 2019 ийыште Президент грант фондын полшымыж дене икымше проектым, «Плачущее детство» спектакльым, сценыш луктын. Тушто психике велым начарын вияҥше 15 йоча мастарлыкым ончыктен. Нунын шинча йӱлен сценыште модмышт наставникышт-влакым тӱҥалме пашам умбакыже шуяш эшеат таратен. «Виктория» театр варажым «Отцы и дети» проектым Россий культур фондын полшымыж дене ямдылен. Тушто начар уш-акылан икшыве-влак шке иктаҥашышт, ача-авашт дене пырля сценыш лектыныт. Россий Президентын грантшыланак кӧра мемнан проектна у кӱкшытыш шуын. «Обыкновенное чудо» театрна шке пашажым ӱмаште августышто тӱҥалын, – театрым почмылан пӧлеклалтше мероприятийыште палемден театрын директоржо да художественный вуйлатышыже Виктория Козицына. – Начар тазалыкан икшыве-влаклан усталык корным эшеат кумдаҥдаш – инклюзив театрын актёржо марте кушташ – шонена. Ончыкыжым Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледж пелен актер мастерскойым, а варажым кызытсе инклюзив театрнам профессиональныйыш савыраш шонымаш уло.
Инклюзив театрын пашаче ешыже изижак огыл: постановкым режиссёр Анжела Тихонова шында, хореограф Анна Кузнецова куштымаш йылме дене тӱням умылаш полша, подросток да ача-авашт дене профессионал педагог-психолог Виктория Козыцина пашам ышта, тыгак эше проектын координаторжо да администраторжо улыт.
– Тек тӱняште порылык, йӧратымаш да ӱшан эреак лийыт, – палемдышт Виктория Александровна ден Анжела Артуровна да, волгыдо ончыкылыклан ӱшанен, йошкар тасмам пӱчкыч.
Кумыл тодылалтмеш
Тазалык шотышто эмганен кушшо икшыве-влак тиде кечын «Виктория» музыкальный театрын участникше-влак дене пырля «Подросток» спектакль гыч ужашым модын ончыктеныт. Ты постановкын премьерже 13 апрельыште Курчак театрын сценыштыже лийын. Йоча-влакын сценыште модын юарлымышт, иктаҥашышт дене пырля куштымышт, мурымышт годым йывыртымыштым ужын, кумылемат тодылалтын. Чылт чылажак таза икшывын семын лектын огыл гынат, шинчашт куан дене йылгыжын. Кертыт, моштат, нунат илыш деч ӧрдыжкӧ нимынярат кораҥдалтын огытыл, кажныже усталык шӱлышан улмыжым ончыктен. А кузе сылнын да чонеш логалшын мурым муреныт?! Чылт артист семынак койыныт. Кажныже шокшо кидсовышым сулен. Тыгодым ушым ик йодыш пудыратен: «Шуко мо кӱлеш пиалан лияш?» Да вашмутшат тунамак лектын: «Уке, тӱҥжӧ тӱняште кӱлешан улметым палаш да шижаш…»
Меат, залыште шинчыше-влак, кынел шогалын, кужу жап совым кырен, йоча-влаклан да нунын дене кугу пашам шуктышо-шамычлан тауштенна.
Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр Константин Ивановын саламлыме шомакшым тӱвыра министрын икымше алмаштышыже Фарида Козлова лудын пуэн.
– Тиде касым кумда корнын тӱҥалтышыжлан шотлыман. Театрлан моткоч оҥай лӱмым ойырен налында: «Обыкновенное чудо» – тиде кажне кечын ышталтше действий, кунам айдеме шканже шке ӱшана, кунам тудо вуйым ок саке, кунам воктене полшышо еҥ уло. Тиде чудо тендан кажныдан пелен. Самырык артист-влак, те сеҥыше улыда, те сценыш лекташ лӱдын огыдал, те чынже денак ӱшандареда: искусствын нимогай чекше уке. Тудо тазалык, ийгот, йӧн дене кылдалтын огыл, тудо – уло. Тудо эреак ила, пырля лияш ӱжеш, вий-куатым ешара. Тек тиде сцене тендан кушмо, мастарлыкым погымо да чондам почмо, калыкым куандарыме верыш авырна. Театрым ыштымашке надырым пыштыше-влаклан моткоч кугу тау, – возымо серышыште.
Поро мут эшеат кумылаҥда
– Сценыш лекташ тӱҥалме дене начар тазалыкан икшывына-влак чолгарак да чулым лийыныт, тыге нуно кӱлешан улмыштым шижыт, куштен, мурен моштымо мастарлыкыштат палдырнен. Илен-толын, ала иктаж-кӧжӧ театр профессийымат налеш? – каласышт инклюзив театрын артистше-влакын ача-авашт да педагог-настаник-влаклан таум каласеныт.
– Тиде театр мыланна веле огыл, а начар тазалыкан (аутизм, ДЦП, уш-акыл дене начарын вияҥше) икшыве-влаклан моткоч кӱлешан. Идалык наре пашам ыштымеке, тыге ме пеҥгыдын ойлен кертына. Ме умыленна, вет полышнам, тӱткышнам вучышо-влак воктеннак улыт. Ик эрге, йоча театрыш толмеке, нимом ыштен огеш керт манын шоненна: тул волгыдо, сцене деч лӱдын, чылажат тудлан йӧсын пуалтын. Тургымнам иктешлыме годым тудат моло дене тӧр нылле минут пашам ыштен, заниматлен… Тыгайым ужмеке, шоналтет: тиде мемнан веле сеҥымашна огыл, вет эн ондак тудо шкенжым сеҥен, тӱшкаште весым колышташ, умылаш тунемын. Эн тӱҥжӧ – мемнан театрыште начар тазалыкан йоча-влак таза икшыве-шамыч дене пырля улыт, пырля тунемыт. Тыге нуно тӱняште кӱлешан улмыштым шижыт. Арам огыл театрнамат «Обыкновенное чудо» манын лӱмденна. Чынжымак, тыште ӧрыктарыше сӱретым шуко ужына: театр сымыктыш гоч начар тазалыкан икшыве-влак илышым вес шинча дене ончаш, вес семын умылаш тунемыт. Шоналтет да, такшым утыждене нимо тугайым огына ыште, но ӧрыктарыше да куандарыше лектышым ужмеке, чынже денак ӧрат. Тиде огыл мо чудо? – чоным почын театрын режиссёржо Анжела Тихонова.
Проектын программыжым чумырымаште Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже, И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжын пӧлка вуйлатышыже Лариса Лаврова тыршен.
Чынжымак, инклюзив театр начар тазалыкан икшыве-влаклан тарванылаш, мураш да кушташ, шке моштымашыштым калык ончылно вожылде ончыкташ йӧным пуа. Вет тӱшкаште лийме дене нуно илышымат вес шинча дене эскераш тӱҥалыныт, тӱняумылымашыштат кумдаҥын, тазалыкыштат саемын. Талантан улмышт дене нунат шкешт гаяк йӧсланыше да тыгак таза еҥ-влакын кумылыштым нӧлтат да, тӱрлӧ нелылык ончылан вуйым сакыде, ончыко каяш ӱшаным шочыктат, поро лияш таратат.
Алевтина БАЙКОВА
Сергей Малыгинын фотожо
