Пытартыш жапыште тыгай сӱрет палдырна: еҥ-влак иктышт ял гыч олашке илаш куснаш тыршат гын, весышт, мӧҥгешла, олам коден, ялыш каят.
Динара ден Константин Буткевичмытат лач тыгак ыштеныт. Чынрак каласаш гын, эн ончычак ӱдыр, аваже да шольыжо ты корным ойырен налыныт. Нуно иктаж ялыш огыл, а Звенигово районыш чодыра лоҥгашке, еҥ-влак илыдыме кундемыш, толыныт да у илемым почыныт. Тиде 2009 ийыште лийын. Кызыт илем «Лесная поляна» маналтеш. Тушто кажныже шке поместье кумдыкыштышт илат. Кузе тыге? Кажне илаш толшылан тыште ик гектар мланде пуалтын. Тачысе кечылан тушто 45 еш шотлалтеш.
Чылажат тыге тӱҥалын
Самырык чолга ӱдырамаш Челябинскыште шочын. Икмыняр жап гыч ешыже Казаньыш куснен, сандене утларак пагытшым тушто илен.
– «Родовое поместье» йӧн дене илышаш нерген ме шукертсек шонкаленна, – каласкалаш тӱҥале Динара. – Тылеч ончыч Казань воктене да тӱрлӧ районлаште кычалынна, но келшышым муын огынал. Вара ик палымына тыште ончалаш темлен. Ме толынна, да вер келшен. Тыге 2009 ийыште тыште мландым налынна, кӱлеш документым ямдыленна. А идалык гыч икымше пӧртым ме чоҥенна. Тушто кызыт авам ден шольым илат. А тачысе кечылан улшо 45 пӧрт гыч эреже иктаж 37 суртышто илат. Молышт чоҥен шукташ тыршат. Тидлан тӱҥ шотышто кеҥежым ойырен налыт.
Ме интернетыште илемнан сайтшым почынна, тыгак воткыл тӱшканам вӱдена. Еҥ-влак ужыныт да, вер келшенат, илаш толыныт. Нуно Москва, Санкт-Петербург, Мурманск, Казань, Чебоксар, Йошкар-Ола олала, Урал, икмыняр моло кундем гыч улыт. Ме чӱчкыдынак тӱрлӧ пайремым пырля эртарена. Мутлан, Мландын кечыжлан пӧлеклалтше фестивальым пелашем ден коктын эртараш тӱҥалынна. Икымше гана тиде 2011 ийыштак лийын. Тунам Элнет эҥер серыште Степанкино ял воктене погыненна. Ковидлан кӧра чарненна ыле. А тудын пытымекше, ынде шкенан Лесная поляна илемыштына пайремлена.
Паша
Меат – авам, шольым да мый – шке ешналан пӧртым тунам, 2010 ийыште, шокшырак игече шогаш тӱҥалмеке, нӧлташ тарваненна да кеҥеж жапыште ыштен шуктенна. А чоҥымо годымжо палаткыште, бытовкышто илаш логалын. Марлан лекмекем, пелашем дене шке еш сурт-оралтыланна мланде кумдыкым налынна. Пӧртым чоҥымо годым аваммыт дене иленна. Пелашем такшым фельдшерлан тунем лектын гынат, кидше чылалан толеш да мӧҥгыштыжӧ, Иркутск областьыште, шкенжын чоҥымо бригадыже лийын. Тышке илаш куснымекшат, тиде пашамак шуен – ты илемысе икмыняр пӧръеҥ дене бригадым чумырен, йодмо почеш республик мучко тӱрлӧ вере пӧртым чоҥат. Сандене ешланна сурт-оралтым нӧлтымаште утларакше Костя шкеже тыршен. Такшым але мартеат эре мом-гынат чоҥена, ешарена.
Ойлымыж почеш, тунам, 16 ий утла ончыч, тыште электричестве лийын огыл. Тиде амал дене генераторым кучылташышт пернен. А нунын деч вара толшо-влаклан гын чоҥымо пашам ышташ ынде ятыр шотышто куштылгырак лийын.
Кажныже ик гектар але утларак кумдык мландышт дене тӱрлӧ семын пайдаланат. Южышт пӧртым, мончам, моло кӱлеш оралтым нӧлтымӧ деч посна эше изирак ерымат келыштареныт.
– Ме шке кумдыкыштына чыла пушеҥгымак руэн огынал да поҥгымат участкыштынак погена. У садым шынденна, пареҥге пасунат туштак. Кок пачашан пӧрт, гараж, мастерской, ӱйым ыштыме оралте (маслодельня), чыве вӱта улыт. Тений изирак мӱкш отарым почынна. Шольым гын ты пашам шукертсек шукта.
Икмыняр жап ончыч пелашем эше пу гыч тӱрлӧ атым, сӧрастарышым, йоча-влакын уш-акылыштым вияҥдаш полшышо модышым, интерьерлык арвер-влакым ыштылын. Кызыт ты пашам шуктымым чарнен гаяк, ок ярсе, – палдарыш ватыже.
Динара гын Казаньысе кугыжаныш технологический университетыште «конструктор швейных изделий» специальностьым налын да этностилян руш калык вургемым урген ужален.
– Мый 2008 ий годсек руш фольклор дене заниматлем. Тиде тунамак хоббием лийын, да Казаньыште илыме годымак ансамбльыш мураш коштынам. Сандене, тышке илаш толмеке, вигак манме гай илемыштына «Лесная поляна» ансамбльым чумыренам. Тушко шкем гайрак ийготан-влак коштына. Шольымат кумылын ушнен. А ӱмаште эше «Звени-Гора» йоча фольклор ансамбльым почынам. Тушкыжо 9 ияш кугурак Руслана ӱдырнат коштеш. А Светлана ӱдырна 4 ияш веле да тидлан эше изирак.
Звенигово районышто Руш тӱвыра обществына уло. Кок коллектившат тушко пура. Ушемна дене 2023 ийыште президент грантым сеҥен налынна. Тудын денак тӱрлӧ пайремым эртаренна.
Кум тукым пырля ила
Динаран лишыл еҥже-влак, аваж ден шольыжо, ваштарешыштак шке поместьештышт илат гын, ынде Константинын чонжыланат ты шотышто куштылгырак лийын. Молан манаш гын тудын ачаж ден аважат ӱмаште нунын деке илаш кусненыт.
– Тидлан ме моткоч куаненна. Нунылан посна пӧртым чоҥымо гынат, кум тукым пырля илена манын кертына. Чыланат икте-весыланна полшена, – кумыл нӧлтын палемдыш самырык ӱдырамаш.
У сомыл
А Динара ден Костялан полыш кызыт йӧршынат уто огыл. Вет вате-марий Буткевичмыт кок ий ончыч у пашам тӱҥалыныт.
– Мужыраҥмекына, Костя Иркутск область гыч изирак прессым конден, да шканна ӱйым темден лукташ тӱҥалынна. Ончычшо кедр пӱкш гыч гына ыштенна. Вараже тӱрлӧ кушкыл кичке ден моло пӱкш гычат ямдылен ончаш кумылна лектын. Молан манаш гын витамин ден микроэлементлан поян ӱйым кочмына шуын. Адакшым интернетыште тӱрлӧ сообществылашке ушненна да нунын пашашт кузе кайымым онченна. Сомылышт сайын воранымым ужын, мемнанат изирак производствым почаш шонымашна шочын, – палдарыш чолга амалкалче.
Тачысе кечылан кедр пӱкш деч посна эше грецкий пӱкш, кечшудо, кунжут, йытын, кыне, шем тмин, кавун кичке гыч ӱйым темден луктыт.
– Ме чылажымат эн сай качестваным ойырен налына. Тыге, мутлан, кавун кичкым Волгоградыште, йытын кичкым Нижний Новгородышто, кыне кичкым Мордовийыште ончен-куштышо фермер-влак деч налына. А ямде ӱйнам тӱҥ шотышто интернетыште улшо шкенан тӱшкана гоч ужалена. Тыгак ярмиҥгалаште темлена. Туштыжо гын эреак дегустацийым эртарена да кажне ӱй нерген каласкалена.
Ме утыжым кугу производствым ынена поч. Молан манаш гын шуко темден лукмо ӱйым вигак чыла ужален от пытаре гын, кашка да тамле тамжым да пайдалыкшым йомдара. А кызыт ме арняште ик-кок гана гына ямдылена да тыге эре свежа ӱйым темлена, – мане Динара.
Еш бизнесым ворандарыме деч посна ӱдырамаш эше самозанятый: тудо ургымо пашам шукташ соцконтрактым ыштен. Тыгак Фермер-влакын школыштышт тунем лектын. А тений шукерте огыл гына лийше «Ава- предприниматель» федеральный образовательный программын регионысо этапышкыже ушнен улмаш.
– Проектем дене сеҥышыш лектын омыл гынат, шуко ум пален налынам. Да такшымат кеч-кушто тунеммат у шонымаш-влаклан шочаш, шуктымо пашам вес велым да шымленрак ончалаш тарата. Мутлан, мыйынат тылеч вара ятыр у шонымашем шочын. Ончыкыжым нуным илышыш пурташ тыршаш тӱҥалам. – ойжым мучашлыш чолга ӱдырамаш.
Любовь Камалетдинова
