Кызытат яшката капкылан, суралге кудыррак ӱпан да кече гай шыргыжалше да молымат шыргыжаш таратыше уста фотограф Иван Речкинлан рушарнян, 19 апрельыште 70 ий темеш.
У Торъял муниципал округысо Шавыксола ялыште шочын-кушшо, а кызыт ешыж дене ола воктенысе Шоядӱр ялыште илыше чапле марийлан тынар ийым кӧ пуа? Товатат, нигӧ! Тудым ончычсо семынак тӱрлӧ мероприятийыште ужаш лиеш. Кундемыштына шкем тиде профессийыште ужшо шуко докан, но тудым чон йӱлен да профессионально шуктышыжо шагал. Тидым юбилярын «Марий Эл культурын сулло пашаеҥже» чаплӱмжӧ, «За заслуги перед Марий Эл» орденын медальже пеҥгыдемдат.
Иван Никандровичын паша корныжо «Ямде лий» газет гыч тӱҥалын. Вара тудо ныл ий «Сельская новь», латкум ий «Марий Эл» (тунам «Марий коммуна») газет редакцийлаште, а кызыт «Кугарняште» пашам ышта. Тыгак эше Йошкар-Оласе 32-шо №-ан школышто фотокружокым вӱда, «Йошкар-Ола» ола округысо администрацийын образований управленийжын эртарыме мероприятийлажым войза.
Юбилейже вашеш Иван Никандрович илыш, паша, шижмаш нерген чон почын каласкалыш. Тыландат лудаш темлена.
«Ыштышаш сомыл шуко»
– Илышемын у йыжыҥжым моткоч сай кумыл дене вашлиям. А ӱмыргорным шергалын лектат, да ийготат шижалтмыла чучеш… А чон эреак самырык, илыш пуйто мучашдыме, шонет. Чонлан келшыше пашам, пел курым наре пырля илыме йӧратыме пелашем, ӱдырем ден эргым, уныкам-влак – чылажат кӧргӧ вий-куатым ешара, кажне кечым куанен вашлияш тарата. Ыштышаш сомылат эше шуко: пӧртна уло, а ынде мончам нӧлтыман, пӧрт ончылно изирак сылне фотозоным ыштыман. Тушто куэ, кож да пӱнчӧ кушкыт, тений эше вич нулгым шынденам. Корно воктеке пелашем дене икмыняр олмапум шынденна ыле. Нуно кокымшо ийланак чевер саскашт дене куандарышт.
Фотограф могай лийшаш?
– Фотографак шочшаш, тиде мастарлык вӱрыштак лийшаш! Еҥ дене мутланен, кумылым савырен моштышаш. Эреак шуаралтшаш да ӧрканыде тыршышаш. Марий газет редакцийлаште ыштыме жапыште республикнан кажне гаяк ялышкыже, кажне гаяк школышто да фермыште, пасушто, моло вереат – ойленат от пытаре – лияш логалын. Ял калык проста, вожылшырак, садлан нуным войзаш южгунам сӧрвалашат логалын.
Тынар ий жапыште у-у-у моткоч шуко фотоплёнко погынен, нуным банкыште аралем. Тунамсе фото-влак мылам моткоч шерге улыт. Кызыт цифран технологий вияҥме дене паша ятырлан куштылемын, но… Мотор коклаште эшеат моторым, ойыртемалтшым кычалын муаш, айдемын кӧргӧ чоншижмашыжым ончыктен мошташ кӱлеш.
«Омешемат кончен»
– Фотопаша изи годымак келшен да эсогыл омешемат кончен. Ялысе кандашияш школышто директорлан мыйын чӱчӱм ыштен. Тудак йоча-влаклан фотокружокым эртараш фотолабораторийым почын. Тыге мый утыр да утыр тиде пашалан шӱмаҥынам. Школыш эн ондакак толам да мӧҥгӧ йӱдым веле каем ыле. Чыным ойлем, туныктышем-влаклан ятыр гана вурсалтынамат. Немда школыштат фотокружокыш коштынам, чыла гаяк мероприятийыште фотограф лийынам. Чодыра пӱртӱсым сниматлыме фотокартычке дене ыштыме открыткем чыла ӱдырлан пӧлекленам. Кызытат южышт аралат да вашлийме годым порын шарналтат.
Армийыштат кас еда эреак съёмкым эртаренам. Уло воинский частьым сниматленам.
Служитлен толмеке, йоча годсо шонымашкем (школ директор лияш!) шуаш манын, МарГУ-н филологий факультетышкыже тунемаш пуренам. Тунам вара Вася изам фотоаппаратым налын пуэн! А 20 ияш марте шкемын фотоаппаратем лийын огыл. «Фотопашат тунеммым да мӧҥгӧ пашам ӧрдыжеш кода, оксам пытара» манын ача-авам тореш лийыныт. Кызыт шоналтем да, очыни, нуно чын лийыныт. Тидым ийготым погымеке веле умыленам шол.
Шукын туныктеныт
Студент жапыште «Ямде лий» газетын тӱҥ редакторжо Алексей Михайлович Юзыкайнын пашаш трукышто ӱжмыжӧ мыйым чот ӧрыктарен. Тыге мый «Киев-4» фотоаппаратым кидышкем нальым. Редакцийын подвалыштыже лӱмлӧ фотограф Николай Васильевич Кожаевын фотолабораторийже лийын. Тушто пашам ыштымым кугу пиаллан шотлем. «Мыйын увеличитель дене пашам ыштынет? А тый палет, тудын дене мый кӧм сниматленам? Маршал Семён Буденныйым!» манын. Николай Васильевичын туныктен каласыме шомакшым кызытат фотосъёмко годым шарналтем.
«Марий коммуна» редакцийыште Николай Васильевич Блинов деч шуко сайлан тунемынам.
Командировко дене кушто гына лийын огынал да мом гына ужын огынал?! Кызыт шоналтем да, шыргыжалын колтем… Эрдене ныл шагатланак лектын кудалына ыле. Йӱштӧ-шокшыжо, пуракше, лавыраже, йӱржӧ… А мыняр еҥ дене мутланыме, чон ойго ден куанжым колыштмо, шижмашыжым шотыш налме…
Фотографий тиде…
Тыглай картине огыл, тудо «чонан» лийшаш. Тудо энергийым ончыктышаш, чоншижмашым шочыктышаш! Ме, профессионал фотограф-влак, пашана гоч айдемын, республикын илышыжым, событийым ончыктена. Жап эртыме дене тукым вашталтеш, а мемнан пашана историеш кодеш. Фотошто ме тудо жапым, шерге татым арален кодена.
«Пӱртӱсым моткоч йӧратем»
– Идалыкын кажне пагытыштыже тудо сӧрал да чоным тарватыше. Чодыраш лекмеке, кайык муро чонем вӱчка, лышташ-влакын шыве-шыве мутланымышт тӱткырак лияш тарата, а пушеҥге-влак кокла гыч чевер шуртыла шуйналтше кечыйол вий-куатым ешара. Кеҥежым чодыраште путырак сай, йыр улшо моторлыкым эскеренак емыж-саскам, поҥгым погаш йӧратем.
Шопыктарыме ковыштаже эн тамле
– Кочкаш ямдылаш келша, поснак ковыштам вуйге шопыктарымем чылан йӧратат. Тидым ышташ нимат неле огыл: ковыштам, пӱчкеден, бочкыш оптем, шинчалым пыштем, ӱмбакыже йӱштӧ вӱдым опталам да иктаж-мо дене пызырыктем. Тений теле гоч балконыштак шоген. Пелашемат, ӱдыр ден эргын ешыштат, йолташ ден коллеге журналист-влакат пеш тамлен кочкыт.
«Мый пиалан улам!»
– Йӧратыме ешем – мыйын тӱҥ эҥертышем. Пелашем мыйын пашам умыла, мӧҥгыштӧ эреак куанен вуча. Журналистлан тунемын лекше Василина ӱдырем йочасадыште музыкальный вуйлатышылан тырша, а Денис эргым мыйын семын изиж годымак фотопашалан шӱмаҥын да кызытат йӧратыме сомылжым шукта. Тудын дене чот кугешнем. Калыкыште манмыла, икшыве ачаж деч талырак лийшаш. Денис тидым шке пашаж дене шукертак пеҥгыдемден, тудо – Марий кундемыштына веле огыл, финн-угор родо-тукым калыкыштат чапланыше фотограф.
Ныл уныкамын тыршымыштат чоным вӱчка. Ульяна Озаҥ оласе хореографий училищыште шинчымашым пога, Катя 9-ше классыште чыла «визытанлан» тунемеш, Саша мураш кертеш, пианино, кларнет, гитар дене шоктен мошта, волейбол дене сайын модеш, а ик ияш Алиса икымше классыште тунемеш.
Пайремлан чылан пырля мемнан дене чумыргымеке, пиалан да чон дене поян улмо шижалтеш.
Вий-куатым налме вер
– Кеҥежым шочмо кундемышкем миен толашак тыршем. Суртна шукертак петырыме гынат, ял урем мучко эртен, чарайолын куржталме пагыт, а кудывечыш пурымеке, модын юарлыме але ача-авалан тӱрлӧ сомылым ышташ полшымо шарналтыт. А пече воктенысе олмапушто олма тугаяк чевер да тамле.
Кажне пӧръеҥ илышыштыже пӧртым чоҥышаш, икшывым куштышаш, пушеҥгым шындышаш да мучашлан шке дечем ешарем – кышам кодышаш… Чыла тидым мемнан тачысе геройна Иван Речкин шуктен, а ушыштыжо эше тӱрлӧ шонымаш шочеш. Тугеже нунымат шукташ манын, ме тудлан пеҥгыде тазалыкым, кужу ӱмырым да усталык пашаште шуко сеҥымашым тыланена.
Алевтина БАЙКОВА
Фотом еш альбомжо гыч налме
Снимкыште: Мемнан юбилярна Иван Никандрович Речкин.
