Илыме вер
Мо негызеш да кузе олмыкталтеш?
Шуко пачеран илыме пӧртлам капитально олмыктымо программе республикыште 2014 ий гыч шукталтеш. Ты жапыште мом ыштыме, да кузе тудо илышыш пурталтеш? Тидын нерген Марий Эл кумдыкышто шуко пачеран пӧртласе тӱшка погым капитально олмыктымо республик фондын исполнительный директоржо Ираида ПОНОМАРЕНКО дене кутырена.
– Ираида Николаевна, программе да тудын кузе шукталтмыж дене кӱчыкын палдареда гын, сай ыле.
– Республикыштына 75 процент утла шуко пачеран пӧрт 2000 ий деч ончыч чоҥалтын. Нине пӧртласе тоштемше тӱшка пого капитально олмыкталт тӧрлалтеш. Тидын шотышто адресный программым Марий Эл правительствын пунчалже дене 2013 ий 31 декабрьыште пеҥгыдемдыме да 36 ийлан (2014 ий гыч 2049 ий марте жаплан) 12 йыжыҥын палемдыме.
Тачысе кечылан тушко шуко пачеран 4028 пӧртым пуртымо, нунын чумыр кумдыкышт 11 миллион утла квадратный метр лиеш. Нине пӧртлаште 475 тӱжем еҥ, але республикысе чумыр калыкын 70 наре процентше, ила.
Эртыше латик ияш пашам иктешлен ончалаш гын, ныл йыжыҥлан палемдымым тӱрыс шуктымо – шуко пачеран 1118 пӧртым капитально олмыктымо.
– Капитально олмыктымо фонд негызеш вара мо ышталтеш?
– Тидын кӱшеш могай паша шукталтмым Россий Федерацийын Илыме вер кодексшын 166-шо статьяж дене палемден ончыктымо. Тушко пӧрт леведышым да пырдыжын тӱжвал могыржым, пӧрт негызым, тӱшка погылан шотлалтше подвал пӧлемлам, пӧрткӧргыштӧ электровийым, шокшым, газым, вӱдым ситарыме инженер системылам, лифтым да лифт шахтым, машинный ден блочный пӧлемлам олмыктымо, уэмдыме (а можым вашталтыме) дене кылдалтше тӱрлӧ паша пура.
– Тыгыде (текущий манме) да капитально олмыктымо паша коклаште могай ойыртем? Икымшыже мо кӱшеш шукталтеш?
– Тыгыде олмыктымо паша тӱшка погым норматив почеш шотышто кучышашлан ышталтеш. Да тудо олмыкташ кӱлмын 30 процентше деч кугу ок лий. А капитально олмыктымо паша тӱрыс да тӱрлӧ велым ышталтеш. Тыгодымак капитально олмыктымо фондысо окса текущий олмыктымо пашалан ойыралт ок керт. Тидлан пачер оза-влакын илыме пӧлемлам шотышто кучаш тылзе еда тӱлен шогымо оксашт кучылталтеш.
– А капитально олмыктымо фонд кузе чумыралтеш?
– Фонд шуко пачеран илыме пӧртысӧ тӱшка погым капитально олмыкташ пачер оза-влак деч погымо взнос негызеш чумыралтеш. А погымо йӧным нуно тӱшка погынымаштышт ойырен налыт. Тудо кок тӱрлӧ лийын кертеш: региональный операторын иктеш («ик подыш») чумырымо счёт да шуко пачеран пӧртын специальный счётшо. Региональный операторын шуко пачеран ик пӧртысӧ оза-влак деч налме окса республик кумдыкышто шуко пачеран вес пӧртлам капитально олмыктымо пашаланат кучылталт кертеш, но вара тудо мӧҥгеш пӧртылталтеш. А пӧртылталтме срокшо – 25 ий марте. Но ты пӧртым олмыктымо годымат весе деч тыгаяк полыш лиеш. А специальный счётыш чумырымо окса ты пӧртлан гына капитально олмыкташ колталтеш, сандене весын полышыжлан эҥертен ок керт – шканжак веле ӱшанаш кодеш.
– Капитально олмыктымылан кӧ тӱла?
– Шуко пачеран пӧртын чыла озаже тидлан мутым куча. Илыме да илыдыме пӧлем-влакын озашт – кеч физический лица, кеч юридический лица але муниципал образований лийышт – тӱлыде огыт керт. Пӧрт кунам чоҥалтмым ончыде. Аварий лӱдыкшанлан шотлалтше але вич пачеран деч изирак пӧртлаште илыше оза-влак, тыгак илыме верым тареш налше (наниматлыше)-влак гына тидлан огыт тӱлӧ.
– А молышт кунам тӱлаш тӱҥалыт?
– Капитально олмыктымылан взносым тӱлымӧ обязанность теве кунам лектеш: илыме верым налме годым – оза улмо правам регистрироватлымеке; у пӧртлаште – пӧртым капитально олмыктымо республик программыш пуртымо кече деч вара 12 тылзе эртымеке.
– Взносым могай жапыште тӱлен шуктыман?
– Региональный оператор деч пурышо квитанций почеш тылзе еда колымшо числа марте тӱлыман, а специальный счёт почеш – илыме вер ден коммунальный услугылан тӱлымо жапыште (РФ Илыме вер кодексын 171-ше статьяжын 2-шо ужашыштыже тыге ончыкталтын). Но спецсчётыш тӱлымӧ жап ончыкыжо вашталтеш: 2026 ий 1 март йотке кажне тылзын 10 числа марте (коммуналкылан семынак) тӱлыман гын, тылеч вара – 15 числа марте. Тыгай вашталтышым РФ Илыме вер кодексыш 2025 ий 24 июнь гыч пуртымо.
– Шуко пачеран шке илыме пӧртын капитально олмыктымо фондышкыжо мыняр окса пурымым пален налаш лиеш мо?
– Пачерын кеч-могай озаже тидым Марий Эл кумдыкышто Капитально олмыктымо республик фондын сайтыштыже «Капитально олмыктымо программыште шке пӧртым муаш» ужашыште але специальный счётын озаж деч пален налын кертеш. Але кок счётышкыжат окса кузе пурымо нерген QR-код гоч пален налаш лиеш.
– Ик счёт гыч весыш куснаш лиеш мо?
– Шуко пачеран пӧртын озашт-влак капитально олмыктымо фондым чумырымо йӧным вашталтенат кертыт: региональный операторын счётшо гыч специальный счётыш куснен але мӧҥгешла ыштен. Тӱшка погынымаште тидын нерген пунчалым лукмеке, тиде але вес счётын озажлан тудым колтымеке, счётым вашталтыме нерген пунчал ик ий гыч вийыш пура. Тудын вийыш пурымыж деч вара вич кече жапыште шуко пачеран пӧртын капитально олмыктымо фондыштыжо погынышо окса ик счёт гыч весыш кусаралтеш.
– Тидлан мо чаракым ыштен кертеш?
– Мутлан, региональный операторын счётышкыжо ик пӧрт деч колтымо окса вес пӧртым капитально олмыктымо годым кучылталт кертеш. Но тудо пӧрт олмыкталтмекат, окса иканаште пӧртылталт ок сеҥе. Сандене ик счёт гыч весыш куснымаш кучалтеш.
– А мо чаракым ок ыште?
– Пачер оза-влакын взносым тӱлымышт кучалтме да пӧртым виктарыше организаций директорын але ТСЖ председательын шке (личный) шонымашышт ик счёт гыч весыш куснаш чаракым огыт ыште. Тидым пачер оза-влак шке погынымаштышт шукырак (пелыж деч утла) йӱкышт дене решатлат. Председатель нунын кутырен келшымыштым шуктышаш.
– Капитально олмыктымо пашам кӧ виктара да кӧ шукта?
– Региональный операторын счётышкыжо тӱлен шогышо пӧртлам капитально олмыктымо пашам региональный оператор виктара, тудак подряд организаций дене договорым ышта да паша кузе шукталтмым терген шога. А спецсчётыш пурышо окса дене капитально олмыктымо пашалан пӧртым виктарыше организаций вуйын шога. Но чыла тиде паша Шуко пачеран пӧртлаште тӱшка погым капитально олмыктымо региональный программе почеш шукталтеш.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: Ираида Пономаренко – паша верыштыже; Йошкар-Олаште Волков уремысе 164-ше пӧрт пырдыжым олмыктымаш; Йошкар-Олаште Советский уремысе 89-ше пӧрт леведышым олмыктымаш.
Фотом Шуко пачеран пӧртлаште тӱшка погым капитально олмыктымо республик фонд деч налме.
