Марий АССР Министр-влак Каҥашын ончычсо председательже Трофим Иосифович Гориновын шочмыжлан 13 августышто 100 ий темын.
Трофим Иосифович Горинов Кужэҥер кундемысе Лажмучаш ялыште кресаньык ешеш шочын. Ача-аважын шым йочашт улмаш, Трофим – кугуракышт. Сандене, ача-авалан полшаш манын, изинекак пашаш ушнашыже пернен. Тудо чулым ушан кушкын, тунемашат йӧратен. Шочмо ялысе тӱҥалтыш школым моктымо грамот дене пытарен. Тыршен тунеммыжланак тудлан ик кеҥежым «Таир» пионер лагерьыш канаш каяш путёвкым пуэныт.
1941 ий июньышто, лачак кугу сар тӱҥалме жапыште, Йывансола шымияш школым тунем лектеш. Лажмучаш ял гыч фронтыш 35 еҥ каен (варажым мӧҥгеш пелыже утла пӧртылын огытыл). Сандене кугыеҥ пӧръеҥ-влакым алмашташ нӧргӧ рвезе-влаклан логалын. Трофим Гориноват нунын коклаште лийын. Ешлан полшаш манын, пашам ышташ тӱҥалеш. Ондак Йӱледӱр МТС-ыште (машинно-тракторный станцийыште) счетоводын тунемшыже лиеш, вара тыглай колхозник семын ышта, а 1941 ий декабрь гыч 1944 ий марте шочмо ялысе колхозышто счетоводлан тырша. Рвезын пӱсӧ ушан, пашам вораҥдарен моштымыжым ужыт. Тыге 1944 ий мартыште Лажмучаш ялсовет исполком секретарьлан шогалтат. Ик ий гыч, сар пытымек, пашаште тыршыше рвезе икымше наградым сулен налеш – тудым «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.» медаль дене палемдат.
Сар деч вара Трофим Горинов кӱчык жап Кужэҥер райсовет исполкомышто кадр секторым вуйлата да тунамак исполком секретарьлан ышта. 1946 ийыште коммунист партийыш пуртат, Горький оласе межобластной партийный школыш тунемаш колтат. Тудым пытарымек, самырык пашаеҥым Марий АССР Министр-влак Каҥашын орготделжын кугурак инструкторжылан пашаш налыт. Тылеч вара Трофим Иосифович Гориновым паша тошкалтышыже эре кӱшкӧ да кӱшкӧ кӱзыкта.
1950ийыште Косолоп райисполком председательын алмаштышыже лиеш, 1952 ийыште Шернур райисполком председательлан сайлат. Кум ий гыч партий Пектубай райкомын, 1958 ийыште партий Морко райкомын икымше секретарьжылан сайлат. 1959 ийыште КПСС ЦК пеленысе Кӱшыл партийный школым тунем лектеш да вес ийынже КПСС Марий обкомын партий орган-влак пӧлка вуйлатышылан пеҥгыдемдат. 1963 ийыште партий обком пеленысе партий-кугыжаныш контроль комитет председательлан, иканаште обком секретарьлан сайлат, варажым Марий АССР Министр-влак Каҥаш председательын алмаштышыже лиеш. А 1964 гыч 1976 ий марте Трофим Иосифович Горинов Марий АССР Министр-влак Каҥашын председательжылан тырша. Тудын ты кӱкшӧ пашаште улмыж годым республикнан историйыштыже эн чот вияҥме пагыт лийын. Экономикыштат, культурыштат кугу лектышыш шумо.
1976–1988 ийлаште Трофим Иосифович республикысе социальный обеспечений министрлан ыштен, 1986–1991 ийлаште республикысе Ветеран-влак каҥашым вуйлатен.
Тудо ятыр ий тӱрлӧ кӱкшытан депутат сомылым шуктен шоген. СССР калык депутат улмыж годым (1989–1991) Ветеран да инвалид-влакын пашашт шотышто комитет председательын алмаштышыже лийын, элысе кугыжаныш пенсий нерген закон проектым ыштымашке ушнен. Законым СССР Кӱшыл Каҥаш 1990 ийыште луктын.
Пашам тыршен ыштымыжым аклен, Трофим Иосифовичым Ленин, Октябрь Революций, Трудовой Йошкар Знамя орден-влак, ятыр медаль дене палемдыме.
Илыш гыч 2004 ий 24 ноябрьыште каен. 2016 ийыште Кужэҥер кундемысе Шорсола кыдалаш школышто шарныктыш оҥам почмо.
* * *
А ынде ме Трофим Гориновын республикысе Министр-влак Каҥашым вуйлатыме жапеш посна шогалына. Тиде пагытыште кундемыштына ялозанлык пеҥгыдын йол ӱмбак шогалын, вияҥын толын. Вольык комплекс-влак чоҥалтыныт, тӱкан шолдыра вуй вольыкым тӱрыснек уэмдыме, тудым ӧрдыктарыме паша саемын. Яллаште клуб-шамычым, культурын моло объектшым, школ-влакым, илыме верым, экспериментан посёлкылам кумдан чоҥымо, автомобиль корным ыштымылан кугу тӱткышым ойыраш тӱҥалме. Кажне районышто комбикорма заводым чоҥымо, районлаштак яозанлык авиацийлан шинчаш да чоҥештен кӱзаш верым йӧнештарыме. Чыла ныл олаштат кугу промышленный предприятий-влак шочыныт. Чыла тиде паша, вик манаш гын, республикысе Министр-влак Каҥаш председатель Трофим Иосифович Гориновын вачӱмбакыже возын. Совмин тунам республиклан чот кӱлешан объектлан проектым ыштыме да тидлан оксам мумо гыч тӱҥалын пашаш колтымешке вуйын шоген. Чыла йодышымак республик кӱкшытыштӧ гына тӧрлаташ лийын огыл, Москван полышыжо кӱлын. Трофим Исоифовичын шарнымыж почеш, Совмин председатель улмыж годым тудлан эл вуйлатыше Леонид Ильич Брежневын кабинетыштыже кок гана лияшыже пернен.
Республикысе калык озанлык атыланен толын. Тидланже Трофим Иосифовичын пашам ыштен моштышо министр-влак командым, ушан алмаштыше-влакым чумырен кертмыже кугун полшен.
Налаш, мутлан, Алевтина Ильинична Шорниковам. Юлсер кундемысе Пӧртанур ялыште шочын-кушшо марий ӱдырамаш Совминыште социальный йодышлан мутым кучен. Шуко школ, культур пӧрт ден полат-влак чоҥалтыныт. Тиде пашам Алевтина Ильинична тӱткын эскерен.
А промышленность ден ял озанлык йодышлам вӱдышӧ министр ден председательын алмаштышыже-влакым ойлыманат огыл – Совмин председательын ӱшанжым чылан тӱрыс шуктеныт, республикым вияҥдымашке шке тӱвыргӧ надырыштым пыштеныт. Ты шотышто Трофим Иосифовичын эше ик алмаштышыжым, Курыкмарий кундемыште шочын-кушшо Амбросий Романович Фадеевым ойлен кодаш лиеш. Тудын вуйлатымыж почеш кӱчык жапыште чыла районыштат калыкым быт шотышто обслуживатлыше комбинат-влакым, колхоз ден совхозын рӱдӧ илемыштышт, чодырасе посёлкылаште комплексный приёмный пункт-влакым почедыме, верлашке миен торгайыше службым, сурт кӧргысӧ техникым олмыкташ йодмашым налше службым ыштыме. Чыла тидыже калыкын илышыжым палынак куштылемден, пашалан утларак вийым ойыраш йӧным ыштен. Да чыла тиде паша верч колянымаш, конешне, Министр-влак Каҥаш председательым кажне кечынак тургыжландарен. Тудын пелен пашам ыштыше-влак шарналтеныт: Трофим Иосифович кажне кечын, каныш деч посна, 8 шагат эр гыч 11 шагат кас марте пашам ыштен.
Республикысе социальный обеспечений министр пашаш тӱҥалмекыжат, Совминыш тудо чӱчкыдын коштын. Тунамсе пашаеҥ-влакын шарнымышт почеш, Трофим Иосифович Министр-влак Каҥашын у председательже Аркадий Александрович Васильев дек эре пуреден, нуно коктын ваш-ваш пеш пагален мутланеныт, неле йодышымат пырля каҥашеныт. Мутлан, Горинов, кугу опытан вуйлатыше семын, Васильевлан, Москошто неле йодышым тӧрлаташ манын, кушко миен пураш умылтарен. А Васильев, шке могырымжо, Социальный аралтыш министерствылан полшен. Нуно илашыжат ик пӧртыштӧ, ик пачашыште – ваш пачерлаште – иленыт.
Трофим Иосифович Гориновын Марий АССР Министр-влак Каҥаш председатель улмыж годым тудын паша виктарышыжлан (рушлаже управляющий делами) Курыкмарий кундемеш шочын-кушшо Геннадий Иванович Минин ыштен. Тудо шарналтен:
«Трофим Иосифовичым моткоч сайын РСФСР Министр-влак Каҥаш председатель, КПСС ЦК Полибюро член Геннадий Иванович Воронов умылен, кӱлеш годым полшен шоген. Тыглай лудшо еҥ умылышаш: республикын илышым ворҥдарышаш чыла йодышыжат – шийвундо, материальный ресурс да моло шотыштат – кучемын исполнительный органже-влак могырым, тыште Министр-влак Каҥаш гоч –тудын Госпланже да финанс министерствыж гоч – илышыш шыҥдаралтын. Гориновын республикын правительствыжым вуйлатыме латкок ий жапыште председательжыланат, пӱтынь правительствыланат паша шӱй даҥыт да утларакат логалын. Кажне кечын сай полышым партий обкомын икымше секретарьже Пётр Васильевич Ураев пуэн шоген. 1967 ий гыч республикысе партий организацийым Виктор Петрович Никонов вуйлаташ тӱҥалын. Трофим Иосифович ден республикын у вуйлатышыжатваш умылен пашам ыштеныт…»
Ынде шке гычем икмыняр шомакым ешарем. Шарнем, 1999 ий шошым Марий радиошто ыштымем годым журналист Юрий Русанов калыкын йӧратен колыштмо «Воштончыш» передачышкыже Трофим Иосифовичым ӱжын ыле. Эфир деч вара тудо икмыняр жап кабинетыштына мутланен шинчыш. Ойлымыжо ушеш кодын: «Ӱмырем мучкем мый нимогай постымат шке ойырен налын омыл, кушко пашаш колтеныт, тушто лийжак манын тыршенам. Нимогай льгот верчат тӧчен омыл. Ик паша вер гыч весыш кусареныт гын, пашадар нерген, илыме йӧн нерген йодышемат лектын огыл. Кушко колтеныт, тушко каенам, республикысе шемер калыкын сай илышыж верч виемым чаманыде тыршенам. Вет мый тыглай марий ялысе тыглай марий кресаньык еш гыч улмем нигунам монден омыл…»
Чынжымак, Трофим Иосифович Горинов Марий мландын, марий калыкын моткоч пагалыме шочшыжо лийын да лийын кодеш. Илыш гыч тудо 2004 ий 24 ноябрьыште каен.
Лаштыкым Геннадий Сабанцев ямдылен.
Снимкыште: РСФСР Министр-влак Каҥаш председатель Геннадий Иванович Воронов (шола гыч икымше) ден Марий АССР Министр-влак Каҥаш председатель Трофим Иосифович Горинов (кокымшо) Марий кундемысе ик озанлыкыш толыныт. 1965 ий.
Фотом редакцийын архивше гыч налме.
