20-26 июль – Вуйдорыкын тазалыкшым аралыме арня.
Вуйдорык – рӱдӧ нерве системын пашажым виктарыше тӱҥ орган. Тудым эмгатыме гын, айдемын шуко органже орлана, 500 утла чер вийым налын кертеш.
Вуйдорыкын пашаже пужлымо годым нерве-чогашыл чер, эпилепсий, шала склероз, Паркинсонын черже, тӱрлӧ шотан деменций палдырнен, ишемий да инсульт лийын сеҥат.
Таче медициныште вуйдорыклан пашам ышташ полшымо йӧн-влак улыт, но сай результат марте эше моткоч тора.
Кызытсе айдемын проблемыже технологийын моткоч писын уэмдалтмыж дене чак кылдалтын. Смартфон ден компьютер, вуйдорыкым пудыратылде, вашмутым муаш йӧным ыштымышт дене ушым луштарат. Нунылан кӧра шке семын шонымым чарнена. А вет вуйдорык ден тудын нейрон сетьше-влак чарныде гаяк пашам ыштышаш улыт!
Пашам ыштен кертмаш, ушеш кодымаш да писын шонен мумаш нейрон кыл дене моткоч чак кылдалтыныт. Да вуйдорыкым чарныде пудыратылаш гын, илыш палынак саемеш.
Таче мый тыланда вуйдорыкын тазалыкшым арален кодаш полшышо икмыняр упражненийым темлем:
- Пурлагайлан шола кид дене, шолагайлан пурла кид дене ӱпым шерман але пӱйым эрыктыман.
- Пачерыште ма пӧртыштӧ шинчам кумен коштман, пычкемыш душышто мушкылтын ончыман. Тиде йӧн шижмашым чот вияҥда. А эше изирак иктаж арверын мо улмыжым, тыгыде оксан кугытшым, паша ӱстембалне тӧр огыл верым кидшӱм дене кычал муаш тыршыман.
- У верлашке коштман. Кажне у вер – вуйдорыклан кугу паша, тудо ситуацийым акла, увер ден сӱретым пога, тыгодымак шижмаш дене кылдалтше чыла орган пӱсемеш. Тидымак шотыш налын, тоштерыш, ончерыш чӱчкыдын коштман, пашаш ошкылмо але мӧҥгӧ пӧртылмӧ маршрутым вашталтылман.
- Ик кид дене треугольникым, а весе дене квадратым сӱретлаш тыршыман. Фигур-влак икте-весыштлан келшен толшаш огытыл. Нуным кажныжым посна сӱретлаш неле огыл, а ик жапыште ышташ гын, вуйдорык тарванылаш тӱҥалеш.
- Вуйушым пудыратылше кроссвордым да монь решатлыман.
Вес темлымаш:
- Айдеме капкыллан сай качестван кочкыш, тичмаш омо да свежа юж пайдале улыт. Рационыш пакчасаска ден емыж-саскам, пӱкшым, колым, олив ӱйым пуртыман. Нуно вуйдорыкын пашажым локтыл кертше лӱдыкшым иземдат. Таза илыш-йӱлам кучыман. Шкем стресс деч аралыман.
- Вуйдорыкын пашажым физический чолгалыкат саемда, палемдат специалист-влак. Тудо вуйдорыкыш кислородлан поян вӱрым кондыштарыше тыгыде вӱргорнылан шочаш, у нерве клеткылан вияҥаш, нейрон-шамыч коклаште кылым пеҥгыдемдаш йӧным ышта. Физкультурын полшымыж дене айдеме организм палынак куатле лиеш. Тылеч посна вӱрысӧ холестерин ден сакыр нормыш толыт.
Чолга вуйдорык у нейрон кыллан шочаш йӧным ыштымыж деч посна эше клетке-шамычым уэмда, нервым пеҥгыдемда, тидын дене айдеме кӧргӧ виян да пеҥгыде организман лиеш.
А эше специалист-влак чыла ийготыштат шуко лудаш да тунемаш, тыгак ушан да кугу шинчымашан еҥ-влак дене утларак мутланаш темлат.
Елена ШИШКИНА,
Йошкар-Оласе городской больницын неврологический отделенийжым вуйлатыше.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын пресс-службыжын фотожо.
