Йошкар-Олаште, республикысе Мер-политике рӱдерыште, Мер Каҥашын марий форумжо эртен.
Тушко шым регион гыч 200 наре участник ушнен. 2008 ий гыч Мер Каҥаш шошым да шыжым тыгай сессийым эртара. Кажне гана тушто марий тӱням авалтыше пӱсӧ йодыш-влакым каҥашат. А ты форум Марий Элын 105 ияш да республикысе икмыняр организацийын лӱмгечыштлан пӧлеклалтын ыле. Нунын вуйлатышышт, тӱрлӧ йӧным кучылтын, презентацийым эртареныт. Эртыме корныжо, шуктен толмо паша, сеҥымаш нерген доклад-влак йоҥгалтыныт. Тидыже поснак марий-влакын тӱшкан илыме кундемлаж гыч толшо-шамычлан оҥай лийын. Кажне организацийже марий калыкнан тӱвыражым, йылмыжым, сылнымутшым, шанчыжым вияҥдымаште да арален толмаште кугу пашам ворандарен толеш. Форумым Оньыжа Эдуард Александров шкежак вӱден.
«Марий Эл» газетымак налаш. Ме, тушто ыштыше-влак, 110 ияш историйна дене кугешнена. Лӱмгечым палемдыше кажне организацийыштыжат тыгак шонена. Редакцийын газет пашаже да мер сомылжо дене тӱҥ редакторна Светлана Пехметова палдарен.
Шанче да тӱвыра кокласе кыл нерген Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институтын (95 ий) пашаж негызеш тудын директоржо Людмила Яковлева каласкален.
«Марий книга идзательстве» савыктыш пӧртат курымаш лӱмгечым ятыр сай вашталтыш дене вашлийын. Тудын директоржо Эдуард Иманаев докладыштыже шукерте огыл лекше «Марийская книга» денат палдарен.
Т.Евсеев лӱмеш национальный тоштерынат эртыме корныжым пален налаш оҥай ыле. Тоштер пытартыш жапыште у технологийлан эҥерта. Учрежденийын директоржо Ирина Якаева тидын нерген радамлын почын пуэн.
Шернур ден Морко ден райгазет-влакын марий йылме денат лекмышт куандарыде огеш керт. Тӱҥ редактор-влак Ольга Петухова вияҥме корно, кугу надырым пыштыше коллегыже-влак нерген каласкален гын, «Морко мландын» тӱҥ редакторжо Анатолий Титов кӱчыкын иктешлен да, варажым Морко тӱвыра пӧртын пашаеҥже-влак мурен-куштен саламленыт.
Лӱмгечым палемдыше-влак коклаште эн самырыкше Марий Эл Радио лийын. Но коло ий пагытыште тудынат пашаеҥже-влак калыкыште пагалымашым суленыт. Кече мучко марла йоҥгышо радиом калыкна йӧратен колыштеш. Ответственный редакторжо Марина Глушкова радиом пашаш колтымо пагыт гычак ышта, лач тудак докладым ямдылен. Лӱмгечым палемдыше организацийым вуйлатыше-влаклан Оньыжа Мер Каҥашын «Калык верч тыршымаш» Чап тамгажым кучыктен.
Республикнан лӱмгечыжым палемдыме амал дене марий мер илыш вияҥме корнымат шарналташ полшышо доклад-влак йоҥгеныт. Мутлан, Озаҥ ола гыч историй науко кандидат, Российысе военно-исторический науко академийын член-корреспондентше Руслан Бушков марий мер толкынышто Озаҥ олан верже нерген палдарен. Чынжымак, шукыжо тушеч тӱҥалын: ятыр лӱмлӧ марий ончылъеҥ шинчымашым нӧлтен, икымше марий савыктыш туштак лектын. Тидын нерген шанчыеҥ, 1917-1920 ийласе фотосӱрет-влаклан эҥертен, шкешотан экскурсийым эртарыш.
Марий кундемым чоҥымаште да вияҥдымаште Пошкырт марий-влакын надырышт нерген Мер Каҥаш вуйлатышын алмаштышыже, Янаул районысо марий-влакын калыкле-тӱвыра автономийыштым вуйлатыше Александр Гайсин палдарен.
Погынышо-влакым республикысе тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министрын алмаштышыже Николай Любимов, Йошкар-Ола мэрын пашажым жаплан шуктышо Антон Трудиновын лӱмжӧ дене тӱвыра пӧлкам вуйлатыше Надежда Логинова саламлаш толыныт ыле. Нуно тыгай йодыш-влакым форумыш каҥашаш лукмым кӱлешанлан шотленыт.
Ик кече ончыч Но тылеч ончыч Марий форум кышкарыште Мер Каҥашын черетан пленумжо эртен. Марий Эл, Башкортостан, Татарстан республикла, Киров, Угарман, Ленинград, Тюмень областьла гыч толшо Мер Каҥаш еҥ-шамычым регионлаште мер сомылым шуктымаште лекше йодышлам, темлымашым колыштыныт. Нуным Оньыжа Эдуард Александров, Марий Эл Кугыжаныш Погын председатель Михаил Васютин саламленыт.
Форумыш тора гыч толшо-влакын тауштымо мутыштат мыланна шерге. Мутлан, Тюмень область гыч Маргарита Меньших дене мутым вашталтышна. «Мый Йошкар-Олаште кажне гана шке дене мер пашам чолганрак шукташ кумылым налын каем», – мане. Виче кундем гыч Александр Макаров, Ленинград область гыч Лариса Арламоват тыгай вашлиймаш-влакын кӱлешлыкыштым палемдышт.
Форумын программыже чынжымак поян лийын. Мер-политике рӱдерын фойештыже марий книга ярмиҥга пашам ыштен. Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже, «Марий Эл» увер агентствын фотокорреспондентше Михаил Скобелевын «Ме Марий Элыште илена» да «Кӧ гын тиде ӱдыр?» фото ончерже-влак дене куандарен. Тушко тудо 90 наре пашам чумырен. Михаил Ильич редакцийыштына 1998 ий гыч ышта. Ончер гоч калыкнан тӱвыра да йӱла поянлыкшым, сынжым почын пуэн. Республикысе Т.Евсеев лӱмеш калыкле тоштерын «Ик ӱштӧ – ик пӱрымаш» ончер гоч марий вургемын ик ужашыже – ӱштӧ – нерген шуко оҥайым пален налаш лийын.
Кечывал деч вара форум кышкарыштак «Мунло» интеллектуал модмаш эртен. Тушко республикысе районла гыч кандаш команде ушнен. Мо куандарыш, Курыкмарий вел гычат команде лийын. Организатор-влак модышым кум тур дене эртареныт: «Лӱмлӧ еҥ-влак», «Марий йылме да сылнымут», «Марий калык йӱла». Модыш оҥайын эртен. Сеҥышыш «Шернур» команде лектын.
Снимкыште: Лӱмгечым палемдыше организацийым вуйлатыше-влаклан Оньыжа Мер Каҥашын «Калык верч тыршымаш» Чап тамгажым кучыктен.
Светлана Носова
Михаил Скобелевын фотожо.
