Кумдан палыме, марий калыкын ик эн йӧратыме телевӱдышыжӧ, Марий Элын сулло журналистше Нина Бельская кодшо кечылаште 70 ияш лӱмгечыжым палемдыш.
Но тынар ийым йӧршынат от пу! Вет тудо самырык годсыж гаяк сӧрал чурийвылышан, чулым да чолга, тугак шыргыжал мутлана, койыш-шоктышыжат ондакысе гаяк тыматле.
Шочмо кечыже вашеш ме тудын дене вашлийын мутланышна. Тидлан Нина Юлиановна мыйым Йошкар-Оласе пачерышкыже ӱжӧ.
Толмемлан фотографий-влакым посна тӱшка дене оптен ямдылен ыле. Тыге иктыште йоча жапше ончыкталтын, весыште – паша пагытше, кумшышто – еш илышыже, нылымшыште – кызытсе кечыла, шочмо сурт…
Нуным ончышылак, кофем подылалын, мутланымашнам тӱҥална. Нина Юлиановна кажне картычке нерген гаяк радамлын ойлыш. Фотографий-влак гоч шке илыш нерген каласкалаш пеш келшен толеш улмаш…
Йоча жап
– Тыште кок ияш улам. Мый эмлымверыште огыл, а мӧҥгыштемак шочынам. Сандене шочмо кечемат туштак палемдынем ыле, но кызыт утларакше Йошкар-Олаште иленам, да Юлъялыште лумым эрыктыме огыл, сандене пураш огеш лий. Тиде амал дене родо-тукымем, лишыл еҥем-влакым олаште ик кафеште чумырем, – мутланымаш тӱҥалтыштак палдарыш тудо. Вара мутшым умбакыже шуйыш:
– А тиде фотографий Марий кугыжаныш университетыште Почёт оҥаште кечен. Мый луымшо класс марте эре отличнице лийынам. Тунамжат ик «нылытан» веле лектын. (Вараже Марий кугыжаныш университетымат йошкар диплом дене пытарен кертеш улмаш, но «логике» предмет дене лекше ик «нылытанже» адакат чаракым ыштен – авт.)
А тиде ме, уло Кузьмин тукым, мемнан дене мӧҥгыштӧ ача-аван суртышто чумыргенна. Тыгай йӱла кажне кеҥежым шукталтын!
Паша пагыт
Нина Юлиановнан трудовой книжкаштыже ик паша вер гына возалтын: Марий телевидений. Тушто тудо 40 ий наре ыштен. Икымше передачыже йоча-влаклан «Эре лийже кече» лийын. Умбакыже ме тудын вӱдымӧ могай гына передачыже-влакым ончен огынал?! «Пошкудем», «Шочмын кастене», «Финн-угор тӱня» да ятыр молат шукыштын ушешышт кодыныт.
А телевиденийыш кондышо паша корныжо ойыртемалтше лийын.
– Марий кугыжаныш университетын историй-филологий факультетшын кокымшо курсшо деч вара диалектологий практикыш пошкырт марий-влак деке миенна. Пӧртылмеке, ик кечын пакчаште шӱкым кӱрын шогылтам, кенета Лида Кусюкбаева деч телеграммым кондышт. Тушто возымо ыле: «Йошкар-Олашке срочно тол». Тудо журналистике отделенийыште тунемын да кеҥеж жапыште кумдан палыме журналистке Лидия Степановна Ерошкина дене телевиденийыште штат деч ӧрдыжысӧ пашаеҥ семын тыршенат, «Родники» передачышке мыйым ӱжаш темлен. Шкемым кузе кучымем, кузе мутланымем келшен, сандене Лидия Степановна кум тылзе наре гычак, кумшо курсышто октябрьыште, йоча да самырык-влаклан марий йылме дене лекше передаче-влакын редакторжылан пел ставкыш пашаш пураш темлыш. Тыге 1975 ий 20 октябрь деч вара мыйын вес паша верем лийын огыл, – пашаш пурымо жапшым радамлыш чапланыше журналист-вӱдышӧ.
Еш илыш
Ик тӱшка снимке-влакым ӧрдыжкӧ пыштен, ме весышке куснышна. Ынде тудо кумшо гыч фотографий-влакым нале да ойлаш тӱҥале:
– Тиде пелашем Владимир Юрьевич Бельский дене 1986 ийыште ушнымекына сниматлалтынна. Тыште пелашемын Алёша эргыж дене пырля кумытын шогена. Мемнан когыньнан йочана лийын огыл. Ватыж дене ойырлымеке да коктын ушнымекына, кугурак эргышт аваж дене илен, а Алексейым ме ныл ият пелаш улмыж гычак онченна. Тудо шке аважымат, мыйымат кызытат «авай» манеш. Володя ты тӱня дене индеш ий ончычак чеверласен гынат, эрге, шешке, тудын аваж дене келшен илена, уныкам-шамычым унала кондат. Пелашемын ончычсо ватыж денат кылна сай.
Пырля илымына жапыште марием мылам ик ганат уда мутым ойлен огыл, ик ганат шӱрдылын огыл. Тудо, мутат уке, йӧратен да чот пагален. Журналистын пашаже тугай – кастенат, каныш кечылаштат ышташ логалеш. Тыге гынат нигунам ушкален огыл. Тыгай ынже лий манын, возалтмекына вигак икана шочмо кундемышкем съёмкыш кайыме годым тудым пырля намиенам. Пашам могай улмым, тудым кузе ыштымем тунам ужмыжат тидлан полшен.
Ме коктын шуко мутланенна. Кажне кастене паша деч вара кӧн кечыже кузе эртыме нерген ваш-ваш каласкаленна. Чер огыл гын, эше илена да илена ыле. Мом ыштет…
Шочмо сурт
Вес тӱшкасе фотографий-влакым ончыкташ тӱҥалмекше палемдыш: пелашыжын илымыж годым Юлъялыште Нина Юлиановнан шочмо суртшым уэмден тӧрлатеныт. Ынде вӱдым веле пурташ кӱлеш, а моло шотышто чыла сай.
– Кызыт туштак илем, манаш лиеш. Олашке толын-каен веле коштам, – мут мундыражым умбакыже ронча тудо. – Яра жапыште книгам шуко лудам, телевизор дене политике нерген передаче-влакым ончем, увер-влакым палаш тыршем. Коклан кӱвар шартышым пидам. Когыльым кӱэшташ, ойыртемалтше кочкышым ямдылаш, кеҥежым пеледышым ончен кушташ йӧратем. Йошкар-Олаште улмем годым Самырык-влакын полатышкышт маскироватлыше сетьым пидаш кошташ тыршем.
Иктешлымаш
Коктын ме кужу-ун кутырен шинчышна. Озавате шке илышыж нерген шуко каласкалыш. А мутланымашна мучаште Нина Юлиановналан тыгай йодышым пуышым:
– Йыргешке лӱмгечыж вашеш кажне гаяк еҥ илышыжым «савырнен ончалеш». А Те могай иктешлымашыш шуында? Ала иктаж-мом ыштен шуктыдымыла чучеш, да ынде тудлан жапым шукырак ойыраш шонеда?
– Мый шукерте огыл гына тыгай иктешлымашым ыштенам: Российым арален кодымаште журналист-влак моткоч чот тыршенна. Ме эл-влак коклаште тыныслыкым аралыше еҥ улына. Йылмым, тӱвырам, йӱлам арален кодымаште, нуным, тыгак патриотизм шӱлышым вияҥдымаште, ешын чапшым нӧлтымаште кугу паша ышталтын да ышталтеш. Тышке мыят надырем пыштенам манын, шкемым мокталтен шоналтем.
Пашам ыштыме годым эре гаяк передачысе герой-влак дене «илыме». А шке родо-тукым дене мутланен шинчен, нунылан кӱлеш тӱткышым ойырен шуктымо огыл. Сандене кызыт ынде тидлан жап толын шуын, – моткочак кумдан каласен, ойжым мучашлыш калыкнан йӧратыме телевӱдышыжӧ Нина Бельская.
Любовь Камалетдинова
Фотом еш альбом гыч налме
