Кылда пеҥгыде лийже!

Лӱмгече викторине

Кылда пеҥгыде лийже!

«Марий Эл» газет

«Рӱдӧ марий газетна 110 ияш кужу корным эртен. Те тудын нерген паледа? Огыда пале гын, палаш тӱҥалыда – йодышлан вашмутым гына кычалза».

Тыгайрак ӱжмаш дене лектынна ыле газетнан 2025 ий 4 апрельысе номерыштыже, да туштак лӱмгече викторинылан йодышлам савыктыме. Ынде тудым иктешлаш жап толын шуо. Ончыч чын вашмут дене палдарена.

1. Икымше марий газет «Война увэр» лӱм дене 1915 ий 4-ше февральыште Вятка (кызыт Киров) олаште лектын, П.П.Глезденёв негызым пыштен.
2. Умбакыже могай лӱм дене, могай ийлаште лектеден, икымше редактор кӧ лийын: «Ӱжара» (1917-1918) – В.М.Васильев; «Йошкар кече» (1918-1931) – В.А.Мухин; «Марий коммунист» (1931-1932) – А.Г.Петухов; «Марий коммуна» (1932-1991) – В.В.Голубцов; «Марий Эл» (1992 ий гыч) – В.А.Матюшев.
3. Газетнан «помышешыже» «Арлан ден Кестен» (1925), «У вий» (1926), «Пачемыш» (1957) шочыныт.
4. Эн кугу наградым, «Знак Почёта» орденым, 1968 ийыште налме.
5. Лекташ тӱҥалме годсек тӱҥ (ответственный) редакторлан 26-шо еҥ ышта.
6. Эн кужун тӱҥ редакторлан А.С.Абдулов (1999-2023) ыштен. Тӱҥ редактор-влак кокла гыч репрессийыш логалыныт: В.А.Мухин (Сави), С.Г.Чавайн, П.И.Андреев, А.К.Эшкинин, Г.И.Голубкин, В.А.Фавстов, М.В.Кузнецов (Апшат Макси), Е.Е.Сидоркина, С.П.Ситников.
7. Икымше ӱдырамаш тӱҥ редактор – Е.Е.Сидоркина (1936-1937). Кокымшо – С.Ф.Пехметова (2024 ий гыч).
8. «Марий Эл» газет пелен «Сурт-пече» 2001 ий да «Марий Эл. Официальный документым савыктыше газет» 2010 ий гыч лектыт.
9. «Шуматкечын – шем мончашке» – «Марий Эл» газетын лудшым савырыме шкешотан проектше. Моло проект радамыште: Волжский район Карай школ пелен эртаралтше «Портышкем пайрем»; редакций коллектив дене кажне кеҥежым шкенан але вес кундемыш пӱртӱс лоҥгашке лекме; газетнан тӱҥалтышыж почеш Йошкар-Оласе 9-ше микрорайонышто П.П.Глезденёв лӱмеш скверым почмо да Печать пӧртыштӧ мемориал оҥам сакыме; Ленин проспект уремысе пӧртыштӧ П.Г.Корнилов лӱмеш мемориал оҥам сакыме; «Кугу Сеҥымашын 80-ше идалыкшылан фотопроект».
10. Таче газет редакцийыштына ыштыше-влак кокла гыч тынарын сулло  лӱман улыт: Россий культурын сулло пашаеҥже – АлександрАбдулов, Павел Шакиров; Россий Федерацийын сулло журналистше – Юрий Исаков; Марий Элын сулло журналистше – Александр Абдулов, Маргарита Иванова, Юрий Исаков, Любовь Камалетдинова, Светлана Носова, Светлана Пехметова, Геннадий Сабанцев, Лидия Семёнова, Вячеслав Смоленцев, Павел Шакиров, Елена Эшкинина; Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже – Михаил Скобелев.
11. Журналист-влак кокла гыч кӧн возымыжо келша: шукыштым ончыктат да чылаштынат кӱлешан пашам шуктымыштым палемдат.
12. Газетнам йочашт годсек лудыт да кызытат подпискым ыштат.

Газетнан лӱмгечыж дене кылдалтше викторинын йодышыжо-влаклан лудшына-шамыч тӱҥ шотышто чын вашештеныт. Но кажныштын могай-гынат экшыкышт лийын: южо вере датым чын але йӧршынат ончыктымо огыл, южыштын вашмутышт тӱрыс огыл. Утларак чын Шернур район гыч В.С.Ямбаршев вашештен.

«Онар» ресторан

Тенийысе идалык газетнан партнёржыланат, Йошкар-Олаште верланыше «Онар» ресторанлан, лӱмгечан – 100 ий темын. Тудын лӱмешат викторине йодыш-влакым ямдылыме да саде номерыштак печатлыме ыле.

Чын вашмут дене палдарена:

1. Ресторанлан «Онар» лӱмым марий учёный-краевед М.Н.Янтемир (1887-1938) пуэн.
2. «Онар» ресторанным почмылан тений 100 ий, а тудын верланыме кызытсе оралтыжым чоҥымылан 2026 ийыште 70 ий лиеш.
3. Кодшо курымын 20-шо ийлаштыже чоҥымо икымше «Онар» ресторанын унагудыштыжо икмыняр жап кумдан палыме, но вара «калыкын тушманжылан» шотлымо марий актёр илен – тиде Йыван Кырла.
4. 60-шо ийлаште «Онарын» пу оралтыжым Советский урем гыч рӱдолан Ремзавод кундемышкыже, Шевцова уремыш, рончен наҥгаеныт.
5. «Онар» ресторанын кызытсе зданийжылан проектым ямдылыше архитектор – А.А.Медведев.
6. Снимкыште ресторанын фирменный кочкышыжо – «Онар» лӱман шыл шӱр – ончыкталтын.

Мо оҥайже – пытартыш вич йодышлан чылан чын вашештеныт, а икымше йодышлан – тушечын иктыже веле. Тиде Йошкар-Ола гыч Г.И.Байкова. Тудо «Марий Эл» газетын 2000 ий 22 январьысе номерыштыже савыкталтше «Кылмыктен огыл йӱштат, когартен огыл шокшат…» интервьюм кычал муын. Тушто журналист Маргарита Иванова (Александрова) «Мемориал» Марий регионал мер организаций председательын алмаштышыже В.М.Янтемир дене 75 ияш лӱмгечыж вашеш кутырен. Лӱмгечызе, ачаж нерген каласкалышыжла, тыгай оҥай фактымат  ушештарен: «МарНИИ-шке ятыр еҥ коштын, эсогыл купеч-шамычат. Булыгин купеч трактирым да гостиницым чоҥен, а могай лӱмым пуаш – пален огыл. МарНИИ-шке толын да ойым йодын. Ачам (Михаил Николаевич Янтемир – авт.) «Онар» лӱм утларак келша» манын. Таче кечынат тиде заведений «Онар» лӱман». Икымше йодышлан вашмутым кычал муаш куштылго лийын огыл, но Галина Ильиничнан чытышыже ситен, кеч тидлан, ойлымыж почеш, ятыр жапым йомдарен. Лачак тудо ты викторинын чыла йодышыжлан чын вашештен.

Сеҥыше-влакым М.Шкетан лӱмеш Марий национальный театрын воштончышан залыштыже Марий тиште кечын газетнан 110 ияш лӱмгече идалыкшым иктешлыме годым палемдыме. «Марий Эл» газет деч Таумутым тӱҥ редактор Светлана Пехметова кучыктен, а пӧлекым «Онар» ресторанын озаже лӱм дене предприниматель Вячеслав Воронцов ойырен. Викториныш ушнышо чыла лудшылан таум ыштена: газетна дене кылда ончыкыжат ынже лушко!

Юрий ИСАКОВ.

Снимкыште: Любовь Сергеева, Валерий Ямбаршев, Галина Байкова, Светлана Пехметова, Галина Антонова, Лариса Кондратьева, Надежда Моисеева; Светлана Пехметова да Вячеслав Воронцов.

Алевтина Байкова ден Михаил Скобелевын фотошт.

Лӱмгече викторинылаште сеҥышыш лектыныт:

Ямбаршев Валерий Сергеевич, Шернур район Лажъялыште илыше ветеран – 1-ше вер;

Байкова Галина Ильинична, МарНИИЯЛИ-н шанче книгагудыжым вуйлатыше – 1-ше вер;

Сергеева Любовь Юриевна, Морко посёлкысо 2-шо №-ан кыдалаш школын туныктышыжо;

Моисеева Надежда Альбертовна, Марий самырык театрын сылнымут ужашыжым вуйлатыше;

Антонова Галина Ивановна, Параньга район Кугу Пумарий школын туныктышыжо;

Кондратьева Лариса Григорьевна, Марий Турек район Арбор  школын директоржо.