Йылмым, историйым да сылнымутым шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институтын шанчызыже-влак марий ден чуваш калык-влакын чекланыме кумдыклашке экспедицийым эртареныт.
Ончыч нуно Чувашийын Ядринск муниципал округыш пурышо яллаште лийыныт. Тусо Совхозный, Лесной посёлкылаште, Засурье селаште, Орба-Павлово ялыште калык дене вашлиймашым эртареныт. Нине илемлаште акрет годсек чуваш, марий да руш-влак ваш келшен илат. А тыгай вашлиймаш гоч шанчыеҥ-влаклан нунын илышышт дене палыме лияш йӧн лектын. Рашемдышашлык тӱҥ йодышышт тыгай лийын: кузе тӱрлӧ этнический тӱшка-влак тыглай илышыште ваш келшен илат? Шанчызе-влаклан верысе краевед-шамычат материалым погаш полшеныт. Мутлан, Засурье селасе тӱҥ общеобразовательный школын туныктышыжо ойыртемалтше вер-влакым ончыктен коштыктен да кундемын илышыж дене палдарен.
Шанчыеҥ-влак Курыкмарий районысо Пайскырык ял шотан илемыш пурышо Красный Май выселкыштат лийыныт. Илем Орба-Павлово деч 5 километр ӧрдыжтырак гына верланен.
Экспедицийын участникше-влак Ядрин оласе художественно-краеведческий тоштерым ончал савырненыт. Туштыжо кундемысе калыкын этнографийже, тӱвыраже дене кылдалтше поян материалым, тыгак Юл кундемысе лӱмлӧ сӱретче-влакын 300 наре пашаштым чумырымо.
Кӱшыл Акчаки ялыште XIX курымысо чуваш кресаньыкын натуральный озанлыкше дене палдарыше тоштерышкат экспедиций миен шуын. Тушто кресаньык ешын илышыж дене палдарыше сурт-оралтым нӧлтен шындыме: «шем» пӧрт, середняк кресаньыкын кугу пӧртшӧ, озанлык оралте-влак, таве, вакшын макетше улыт. Илышыште да озанлык пашаште кучылталтше арверымат чумырымо.
Умбакыже шанчызе-влак корным Звенигово районыш кученыт. Шуйка посёлкышто, Кокшайск ял шотан илемыш пурышо Ялпай ялыште, Кужмарий ял шотан илемысе Трояр ялыште да Эсмекпляк селаште лийыныт. Мутлан, Шуйка посёлкыштыжо тыгак ожнысек руш, марий, чуваш-влак келшен илат. Трояр ял тӱҥ шотышто чуваш-влакын илемыштлан шотлалтеш, но марий-шамычат улыт. Тусо кундем, илыш, еҥ-влак нерген вате-марий Нина Ивановна ден Николай Трофимович Свечинмыт палдареныт. Мо оҥайже: ты кундемыште илыше-влак икте-весыштын йылмышт дене сайын мутланат: марий-влак – чувашла, чуваш-шамыч – марла.
Эсмекплякыште илыше-шамычат шке кундемышт, калык, тӱвыра да йӱла нерген кумылын палдареныт, палемдат шанчызе-влак.
МарНИИЯЛИ-н пашаеҥже-влак нине кундемласе администраций пашаеҥ-влаклан да верысе калыклан пеш кӱлешан шанче проектым илышыш шыҥдараш полшымыштлан кугу таум ыштат.
Светлана Носова
Снимкыште: экспедицийыш лекше шанчызе-влак.
МарНИИЯЛИ-н воткыл лаштыкше гыч налме фото.
