Марий йӱла почеш:
13 апрель – Шошо кумалтыш почылтеш.
Марий кумалтышын чинче тушыжо:
Тоштыеҥым уштымо годым пелештыме мут гыч:
«… Тичмаш киндым шынденна. Кинде кинде семын, мелна мелна семын, когыльо когыльо семын, кол кол семын, муно муно семын, пура пура семын миен шужо. Йӱза-кочса, тоштыеҥ-шамыч. Шерда темже. Ала иктаж-кӧм уштыде коденна, ала суртдымо-печыдыме улыда, ала коклаштыда киддыме-йолдымо уло, шкендам ваш-ваш пукшен-йӱктен шогыза. Еш кышкарым кугу тул деч, кугу вӱд деч, кугу мардеж деч аралыза. Осал шонымашым умбаке поктен колтыза, сай шонышым лишемдыза. Ваш-ваш лавыра шомак дечат арален шогыза. Тура сер деч, купан лавыра деч, укш кошар деч, пӱян-кӱчан деч, кужу кид-шамыч деч аралтышым ыштыза. Машина дене коштмаште, вӱд пуш дене иймаште, кугыжан кугу южкайыкше дене чоҥештымаште аралтышым йодына…»
«Марла календарь» (2021 ий).
Черке йӱла почеш:
15 апрель – преподобный Тит Чудотворецын кечыже.
16 апрель – преподобный Никита исповедникын кечыже.
17 апрель – преподобная Мария Египетскаян кечыже.
18 апрель – Святитель Иовын, Московский да уло Русьын патриархшын, кечыже.
19 апрель – святитель, апостол дене тӧр улшо Константинопольысо архиепископ Евтихийын кечыже.
Калык пале:
Вӱдшор ташла – шудо сайын шочеш.
Вӱдшор годым эҥерыште ий йогын почеш огеш кай, а вӱд йымаке вола гын, идалык неле лиеш.
Куэ, шертне вӱд йогаш тӱҥалеш – игече левешта.
Шошо тӱҥалтышысе кӱдырчӧ – шокшо толшашлан.
Тер кудалтыме кечын (7 апрель) кылмыкта – эше нылле кече кылмыктыш лиеш.
Шемгорак-влак йӱштылыт гын, игече леве лиеш.
Пӱртӱсын койышыжо:
Апрельыште вӱд мланде ӱмбалне веле огыл, пушеҥге гычат йога. Эн ончыч ваштар помыжалтеш. Тудын деч 2–4 кече вара куэ «шинчавӱдым луктеш». Куэвӱд мемнан кундемыште апрель кыдалне йогаш тӱҥалеш. Тудын йыргыктымыжым ужын, пӱртӱсым эскерыше палдара: шошым куэвӱд шуко йога гын – йӱран кеҥежлан. Эше ешарен кертеш: куэ лышташ ваштарын деч ончыч пунаҥеш – кукшо кеҥежлан. Куэвӱд эмлалташат полша, лышташнерыштыже эфирный ӱй, тегыт улыт. Нуным медицине спирте шале талырак ош аракаш шулыктарет гын, сусыр верыш шӱралташ йӧра, ревматизм дечат полша. А куэвӱд гыч ямдылыме шопыжо могай тутло, эмлыше виян! Ик чукырым подыл колтышыч – нойымет, йӱмӧ шумет вик пыта. Сандене тудым ожно сорла дене тӱредмашке пурак (туйыс) дене коштыктеныт. Шудо солымаштат шылыж шуммым пытара. Тудым шошо гыч кеҥеж марте нӧрепыште ӱмбалне араленыт. Кызыт гын аскорбинкым пыштышыч — шыже мартеат ок локтылалт. Саска, поҥго погымашкат пелен налаш йӧра.
А.Е.Китиковын «Марла календарь» статьяж гыч налме.
Снимкыште: куэвӱд йогымымым 3 апрельыште шекланыме. Икымше лышташнер лекмеш ме тудым йӱын кертына.
Михаил Скобелевын фотожо.
Кугезына-влакын шотыш налме палышт:
Сумкам кӱварыш шындаш але омса кылыш сакаш ок йӧрӧ – оксат ок лий.
Арня тӱҥалтыште кугу оксам ида кучылт, уке гын арня мучко эре роскот лектеш.
Киндым ӱстембаке унчыливуя пыштыман огыл, илыш шот ок лий.
Кас ӱжара деч вара у кинде сукырым посламан огыл – нужнаш кодат.
Ӱстембаке тыгыде оксам да сравочым пышташ ок йӧрӧ – шомак лектеш.
Суртыш толын лекше пырысым ашнаш кодеда гын, ешыш пиал толеш.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
Йолын утларак кошташ тыршыман. Илыш – тиде тарванылмаш.
Шагалрак кочман, но пайдале кочкышым. Натуральный кочкыш тазалыклан эн сай. Орланаш огыл манын, лучо шагалрак кочса.
Малаш 12 шагат йӱд деч ончыч вочман. Ты пагытысе омо эн пайдале.
Арака ден тамак ийготым шолыштыт: шоҥго лиймеш, лучо нужна лияш.
Яндар вӱдым йӱаш тыршыман. Вӱд – кажне кечылан эм, тудым шере газировко дене вашталтыман огыл.
Нервым аралыман. Стресс айдемым чер деч писынрак лунчыртен кертеш.
Иктыланат ӧпкелалт ида кошт.
Светлана Носова ямдылен.
