16-23 – Ӱярня арня.
Марий кумалтышын чинче тушыжо:
«Мер юмо! Мемнан элнам, кугыжанышым вуйлатыше-влак ушан-акылан лийышт, шӱм-чонышт калык велке савырнен, ончыкыжымат илышнам куштылемден, тыныс илыш лийже манын, сӧй-согыш ынже лий манын, тушман, сӧй курал ваштареш пеҥгыдын кучедалышт. Шканыштат, ешыштланат ончыкыжо тазалыкым пуэн шого. Кугыжанышлан окса казнажлан перкем пуэн шого, калыклан кугу пашадарым, шоҥго-влаклан пенсийым кугемдаш, илышнам саемдаш ыҥгайым ыште. Калыкна кугыжанышлан полшен, кугыжанышым да элнам арален илыже, кугыжаныш шке калыкше верч тыршен, тургыжланен, пагален илыже манын йодына. Кумалмына кавыл лийже».
«Марий сугынь» книга (2005 ий) гыч налме.
Черке йӱла почеш
16 февраль – апостол-влак дене тӧр улшо Николай Японскийын кечыже.
Марий кундемысе священномученик Адриан Троицкийын кечыже.
18 февраль – Черниговысо святитель Феодосийын кечыже. Юмын Аван «Илышыште йомшо еҥым чын корныш лукшо» («Взыскание погибших») юмоҥажын кечыже.
22 февраль – Иркутскысо святитель Иннокентий ден Москван да уло Российын патриархше, святитель Тихонын кечышт.
23 февраль гыч 11 апрель марте – Кугече деч ончыч кугу пӱтым кучымо пагыт.
Калык пале
Февраль мучаште пӧрт леведыш гыч шуко ийсӱс кеча – шошо шуйна.
Февральыште лум шуко – кеҥеж кукшо лиеш.
Февральын пытартыш арняштыже йӱштӧ шога гын, мартыште леве лиеш.
Эҥер ӱмбалне пар але тӱтыра коеш – йӱкшемда.
Йӱштӧ кечыште лум эркын йога гын, тугеже левешта.
Чыве каслан кашташ эр шинчеш – йӱкшемда, мыняр кӱшкырак – тунар йӱштырак лиеш.
Йӱдым тылзе кугун да чеверракын коеш – левешта.
Калыкмут:
Йылмыже яклака – иян вол гай мунчалта.
Постом ыштыраш дене огыт тумышто.
Осал поян ок лий гын, поро ворлан ям ок лий.
Йолагайлан полшаш – шокте дене вӱдым нумалме дене иктак.
Писе еҥын агытанжат писе.
Кугу пий кугун пурлеш.
Пиалым тӧшакыште вучен огыт кий.
Паша деч посна уш пеҥгыдын ок шич.
Айдеме пашаште кушкеш.
Ӱмырым илен эртарышын темлымашыже
«Илыш – эҥер гай: йогынжым вашталтен от керт, но тауштен ийын каен кертат. Кажне татым пайдалын кучылт, вет кажныже ик гана веле лиеш да угыч ок пӧртыл. Мо эртен – урок, а четлык огыл. Ончыкылык – тиде шонымаш, а ойгыраш амал огыл. Тыглайыште сайжым ужын мошто, неле лийме годым – порылыклан да шке виетлан ӱшане. Моло денат чыла тидын дене пайлалт, шкендым ит йомдаре, пеҥгыде лий, но кӱртньӧ гайжак огыл, скромный, но иктыланат уждымо огыл. Жап писын кая, но чонет – курымашлык, тудым волгыдо дене теме». (Омар Хаям)
Чын шоныш:
Совет Ушемысе да Российысе нейрофизиолог, вуйдорыкым шымлыше, биологий, медицине науко-влак доктор, профессор Наталья Бехтереван темлымашыже:
* Чоншижмаш – таза айдемын вуйушыжым тургыжландарен кертше умылымаш.
* Стресс годым утларак тарванылаш кӱлеш. Поснак вӱдыштӧ ийын кошташ, тыге те угыч шкендам илышлан ылыжтен кертыда.
* Талантым почнеда гын, чоншижмашда, шкендам пагалымашда да чытышда лийшаш улыт.
* Вуйушышто йоҥылышым тергыше детектор уло. Лач тудо мом йоҥылыш ыштымыдам умылаш да тӧрлаш негызым пуа.
Рывыж упш
Ожно Шернур, Кужэҥер, У Торъял, Морко (Унчо) велне сӱанвате-влак рывыжупшым упшалыныт. Тудым йошкар тӱсан сукна куэм гыч ургеныт, а упш йыржым рывыж коваште пун дене сӧрастареныт. Саҥгаш шичше велышкыже кум ший оксам пижыктеныт.
Рывыжупшым чийыме йӱла шотышто кокытеланымаш уло. Интернетысе материал-влаклан ӱшанаш гын, лектын шогышо рывыж пунан шӧрынжӧ-влак саҥга ӱмбалне да вуйгоҥгыра шеҥгелне лийшаш улыт. Упш йымаке шовычым пидыныт. Но таче рывыжупшым чийыме йӱла вашталтын. Тидым сценыш лекше фольклор коллектив-влакын чиемышт гычат шекланен кертына.
Мом шылташ, рывыжупш эркын историйыш кая манашат лиеш. Но марий сӱаныште эше ужаш лиеш. Таче упшым ыштыше кидмастаржат уке гаяк. Ик тыгай мастарже – Кужэҥер район Йывансола ялын шочшыжо, Россий Федераций тӱвыран сулло пашаеҥже, «Мурсескем» калык фольклор ансамбльым вуйлатыше Евгений Каменщиков.
Снимкыште: а кызыт рывыж упшым тыгеат чият.
Михаил Скобелевын фотожо.
Светлана Носова ямдылен
