Марий йӱла почеш:
19-26 декабрь – Марий юмыйӱлан чоткыдо пӱтӧ арняже.
Шкетын пелештыме кумалтыш мут
Калык верч кумалме мут:
«Поро Ош Кугу Юмо, калыкемын чонжым нӧлтӧ, вияҥде, чумыро. Пырля погынен, ушнен, икте-весылан полшен, ваш-ваш йӧратен, пагален, вычыл-вычыл илаш туныкто».
Калыкмут
Ик языкыш пурет гын, кумшыжымат ыштет.
Йылметлан оза лий.
Ит моктане: нӧлпӧ ишкет вашке тугеш.
Чын мут шӱмым пералта.
Тӱс чеверлык – жаплан веле, чон чеверлык – курымлан.
Шемкоракат игыжым мокта.
Ямде кинде эре шомакан.
Яндар памаш гыч румбыкан вӱд йоген огеш лек.
Шке пакчат гыч еҥ пакчаш кӱм ит кышкылт.
Тортам кырен, имньым колыштарен от сеҥе, а икшывым вӱчкен, ушым от пурто.
«Марий сугынь» книга (2005 ий) гыч налме.
Черке йӱла почеш
28 ноябрь – 6 январь – Рошто вашеш кучымо пӱтӧ пагыт.
23декабрь – Святитель Иоасаф Белгородскийын кечыже.
24 декабрь – Преподбный Даниил Столпникын кечыже.
25 декабрь – Святитель Спиридон Тримифунтскийын кечыже.
28 декабрь – Крымысе свтяой-влакын соборышт
Калык пале
Теле леве лиеш – кеҥеж юалге толеш.
Теле луман – шошо шуйна, да кеҥеж ночко лиеш.
Лум шӱраш гай пырчын йога – левешта.
Корак-влак тӱшкан карат – йӱкшемда, мландываке волен шинчыт – левешта.
Телым карме ылыжеш – левешта.
Шем пыл-влак мыняр ӱлыкырак волат, тунар йӱкшемда.
Шордо ден пӱчӧ-влак тӱшкаш погынат – йӱкшемда.
Мераҥ сурт воктеке толеш гын, поран тарванышаш.
Сай каҥаш нигунам уто ок лий:
Шийвундо деч торлаш огыл манын, суртышто выньык вургыж дене кӱшкыла шогышаш.
Чийыме вургемын кӱсеныштыже рож лийын гын, тудым писынрак ургыман. Кугурак-влакын ойлымышт почеш, саде рожет гоч окса вӱд гай каяш тӱҥалеш. Эшежым окса чатка еҥым йӧрата.
Кугезына-влакын ойлымышт почешак – ӱстембалне шинчаш сай огыл – нужнаш кодат.
Ӱстембалне яра атымат шинчыктыман огыл. Тидын деч вара тендан ӱстембалныда эре яра лийын кертеш.
Снимкыште: пайрем чес поян, тугеже еш улан.
Михаил Скобелевын фотожо.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
Моло деч ойыртемалташ ит лӱд – моло гай лияш тыршен, шкендым йомдараш лӱд.
Тӱҥжӧ – чонышто чылажымат шот радамыш кондаш.
Пашам шып ыште – лектышет йӱкын толеш.
Нылле ик поро нерген
Сӱан годым качын суртыш толын пурымеке, самырык мужыр качымарийын ачаж ден аваж ончылан сукен шинчеш. «Шке ача-авамланак шотлен тувырым кучыктем» манын, нунылан тувырым пӧлекла. Ача ден ава тувырым налыт, оръеҥын темыме пуракоркам кучат да подылыт. Вашешыже ача ден ава угыч пуракоркам темат да, тушко ший оксам пыштен пелештат: «Нылле ик тушманым йол йымакыда тошкалын, нылле ик порым налын кынелза». Сукен шинчыше-влак, кынелдеак, пурам подылыт, а йол ӱмбаке шогалмекышт, ший оксажым ӱстембалне кийыше йыргешке кинде сукыр ӱмбаке пыштат.
(Г.Яковлевын 1887 ийыште савыкталтше «Религиозные обряды черемис» книгаж почеш ямдылыме «Марий калык йӱла» книгаш вераҥдыме материал гыч налме.)
Светлана Носова ямдылен.
