10 декабрь – Марий тиште кече
Шкетын пелештыме кумалтыш мут
Кечывалым кумалмаш:
«Поро Ош Кугу Юмо, тау илаш полшыметлан, пашам йӧратен ышташ йӧным пуыметлан. Ончыкыжымат тыгак полшен шого.
Тау тыланет, Ош Кече Юмо, мландым, вӱдым ырыктыметлан, шудым, шурным кушташ полшыметлан, вийым, куатым пуэн шогыметлан».
«Марий сугынь» книга (2005 ий) гыч налме.
Йӱла
Ожно тӱмыр марий йӱлам шуктымо семӱзгар гына лийын. Тудым перкалыме гоч тукым иквереш погынен, моло йӱламат пырля шуктеныт. Таче ты семӱзгарым ансамбль-влак кучылтыт, тыгак сӱан, моло пайрем годым перкалат.
Марий тӱмырым тӱҥ шотышто гармонь, баян, шӱвыр шоктымо годым кырат. Тыге чумыр сем икшырымынрак лектеш, кушташат куштылгырак, маныт. Тӱмырым ончыч тичмаш писте але шопке сорым гыч лоден ыштеныт, кызыт фанерымат кучылтыт. Цилиндр форман ӱзгарым кок велым пеш вичкыжын ийлыме пий але презе коваште дене шупшын шындат. Тӱмырым кок могырымат перкалаш лиеш. Паҥгажым тумо але ваштар укш гыч ыштат.
Тӱмыр нерген шымлызе-влакын тыге возымышт шинчаш логале: мариян ӱдырамаш ден ватан пӧръеҥын йышт вашлиймыштым шекланымеке, кидыштым кылден, нунын ӱмбакышт тошто вургемым сакаленыт да урем мучко тӱмырым кырыме йӱк дене намыслен коштыктеныт.
Снимкыште: таче тӱмырым ӱдырамаш-шамычат сайын кырен моштат.
Светлана Носован фотожо.
Калыкмут
Кунар кӱшкӧ кӱзет, тунар торашке ужат.
Кумылде мӱй нулалашат ок лий.
Кумыл шергын шога.
Кугорныш лекме деч ончыч виетым йолгорнышто терге.
Куанет лиеш – еҥ дене пайле, ойгет уло – пошкудет деке кае.
Кӧранымаш тулшол дене иктак: ок йӱлате гын, шемемда.
Кочын тамжым палыде, шерын тамжым палаш ок лий.
Каньыле ӱстел коклаште.
Кажне еҥ шке кӱсенже семын корным тошка.
А.Е.Китиковын «Калыкмут» книгаж гыч налме, 1981 ий.
Черке йӱла почеш:
28 ноябрь – 6 январь – Рошто вашеш кучымо пӱтӧ пагыт.
10 декабрь – Юмынаван «Знамение» юмоҥажын кечыже.
11 декабрь – священномученик митрополит Серафим Чичаговын кечыже.
13 декабрь – святой апостол Андрей Первозванныйын кечыже.
Калык пале
Телылан шемгорак кодын гын, теле леве лиеш.
Ӧрш декабрьыште чоҥештен толеш – теле йӱштӧ лиеш.
1 декабрьыште игече сай – шошо эр лиеш.
Мераҥын ужгаже ошо огыл, а тамган-тамган гын, теле леве лиеш.
Тылзе йыр йошкаргырак кок оҥго коеш гын, вашке чот йӱкшемда.
Лум толмо деч ончыч шӱдыр-влак иземмыла койыт.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
Простан иле да молылан тыгак илаш йӧным ыште.
Йӧратымаш посна еҥын илышыжым кӱчыкемда гынат, айдеме тукымын илышыжым шуяш полша.
Светлана Носова ямдылен.
