21 ноябрь – Шыже пазар.
20 ноябрь – У тылзе.
«Марла календарь» (2025 ий) гыч налме.
Кумалтыш мутын чинчыже:
Вӱд Ава дене кутырымаш
«Вӱд Ава, пӧлекемым (ший оксамым нал), шер теммеш йӱаш да йӱштылаш тыныс-эрыкым пуэн шого. Колым кучаш полшо, леве йӱрым колто, мланде ӱмбалысе кушкылым йӱктӧ, куандаре.
Вӱд Ава, шонен я шоныде йоҥылыш лиймемлан савырым ыште, пореш колто. Ончыкыжо тыйым йӧратен илаш, яндар вӱдетым арален илаш мутым пуэм».
«Марий сугынь» книга (2005 ий) гыч налме.
Йӱла
Советский районын патырже – Кундыш Кугыза. Преданий почеш тудо шке калыкшым йотэл гыч толшо тушман деч арален. VI-VII курымлаште Кундыш эҥер йоген эртыме верыште илен. Тысе вер-шӧр легендылан да оҥай историйлан поян. Легенде почеш, Кундыш тӱрыштӧ кугу тумо ден писте шогеныт. Тушко Кундыш Кугыза ден Чачавий уныкаже кумалаш коштыныт: тумо деке – сӧй деч ончыч, писте деке – сонарыш кайыме але кугу пашам тӱҥалме деч ончыч. Кундыш Кугызан колымекыже, уныкаже чот ойгырен. Тудо йӱксыш савырнен да шортын чоҥештылын. Шинчавӱдшӧ йогымо верыште ер лийын. Кундыш Кугызан мотор вершӧржым «Илыше вӱд» памаш сӧрастара. Лач тиде вӱдым йӱын, ожно патыр-влак тале кредалмаш деч вара вийым налыныт.
Кызыт Роҥго села деч тораштак огыл Оваснур ял олмышто Кундыш эҥерын кӱкшака верыштыже шогалтыме кӱ Кундыш Кугыза нерген шарныкта. Кӱштен кодымыж почеш тудым ты верыште тоеныт маныт.
Таче республикыштына Советский районышто гына Вӱд Авалан ныл вере кумалыт.
Снимкыште: Советский район Ӱшнур селаште шукерте огыл почмо у клуб пеленысе кумдыкым туге тӱзатен шындыме, ты кундемын историйжым, йӱлажым, палыме еҥже-влак нерген уремысе стендла, арт-объектла гоч ужаш да пален налаш лиеш. Тушто Кундыш Кугызаланат шарныктышым вераҥдыме.
Светлана Носован фотожо.
Калыкмут
Осал увер ончыч толеш, а поро – варарак.
Кемет уке гын, йыдалат – кем.
Мучаш уло гын, тӱҥалтышат уло.
Кидыште парнят икгай огыл, а еҥ-влакым ойлыманат огыл.
Пырысым чот пукшет гын, колям кучымым чарна.
Нимо уке гыч улым от ыште.
Ошма гыч кандырам от пид.
Изи руалтыш дене кугу колым от кучо.
Шуко ойлаш тӱҥалат гын, шонымашет мондет.
Маска шке вынемыштыже тале.
А.Е.Китиковын «Калыкмут» книгаж гыч налме, 1981 ий.
Черке йӱла почеш:
18 ноябрь – Святой Ион Новгородский ден святой Тихон Московскийын кечышт.
19 ноябрь – Преподобный Варлаам Хутынскийын кечыже. Ты кечын вӱдым ий ковыжла. А лум лумеш гын, телат луман лиеш, ойленыт.
20 ноябрь – Озаҥысе митрополит священномученик Кириллын (Смирновын) кечыже.
21 ноябрь – Архистратиг Михаил ден Пылвомышысо капдыме Куат-влакын погынышт. Шернур селасе, Курыкмарий район Новая Слобода селасе да ракетный дивизийысе храм-влакын престольный пайремышт.
22 ноябрь – Юмын Аван «Вашке Колыштшо» (Скоропослушница) юмоҥажын кечыже.
Калык пале
У тылзын лум возеш – тудо вашке шула.
Пыл ора-влак ӱлыкӧ волат – игече начарештеш.
Ӱжара пыл ора ӱмбач лектеш гын, мардеж вияҥеш.
Уремыште кужу жап мардеж уке – вашке йӱкшемда.
21 ноябрьыште сай игече шога – теле йӱштӧ лиеш; йӱр йӱреш гын, теле Миколо марте тыгаяк лиеш.
Архимандрит Иоаннын (Крестьянкин) ойлымыж гыч:
«Кызытеш илышыш шыҥдарышашлык ик заповедьым шотыш нал: мом шкаланет от тылане, тудым иктыланат ит ыште да лишыл еҥетым шкендын семынак йӧрате. Тидын шотыштак тырше.
Молан пианист, хирург, сӱретче отыл? Тый вашештет: тунемаш кӱлеш. Но вет молым науко деч наукылан – духовный илышлан – туныкташ але вара тунемаш огеш кӱл? Ты шотышто ойгырет – тиде сай, тиде шкешотан молитва, ӧпкем гына кучаш огеш кӱл».
Черке книга гыч налме.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
Шке йогетлан мучашым пыште, уке гын тудо тыйын чыла шонымашетлан мучашым ышта.
Иктыланат ӧпкем ит кучо, тыйын ӧпкет молылан огыл, шкаланет гына мешая.
Светлана Носова ямдылен.
