Тылзым шекланена
7 сентябрьыште тичмаш тылзе лиеш. Иктышт тиде татым астрологий сӱрет семын вашлийыт гын, весышт тудым вий-куатым, шийвундым ешараш, шонымашым шукташ сай татлан шотлат. Эмлык шудымат лач тичмаш тылзын погеныт. Но кушкыл-влакын эмлен кертше вийышт кӱшыл ужашыштышт гына лиеш манын шотленыт, кушко кече ден тылзын волгыдышт логалыт. Санденак шудым погышо-влак лач нуным гына погеныт, а вожым тӱкен огытыл.
Тичмаш тылзе дене кылдалтше тӱрлӧ пале-влак улыт. Мутлан, шемалге тамган тичмаш тылзым ужат гын, кужу жаплан черланен кертат. Ужмо тылзе пеш чевер гын – илышыште умылыдымаш, каргашымаш ылыжме деч шекланыман. Тылзым пыл коклаште ужат – илышыште нелылык лектын кертеш, поснак йӧратымаш шотышто. Тичмаш тылзым волгыдым, йолгыжшым ужат гын, пиал вуча.
Игече могай лийшашымат тылзе календарь почеш тогдаеныт. Тылзе кушмо, катлыме годым игече вашталтеш.
Снимкыште: у пырчым поген налме пагыт мучашке лишемеш.
Алена Токтарован фотожо.
Марий кумалтышын чинче тушыжо:
Шыже кумалтыш мут гыч:
«Мланде Ава, поро пашалан тыланет тауштена. Пырче нерештын, шӱмжым чывиге нерже дене муно шӱмым печкалтарыме гаяк шӱтен, шытен лектын, вожым колтен. Поро Ош Кугу Юмо, Кечым ончалаш лышташым луктын, парчам нӧлтен, шыркам колтен, пуракшым Мардеж он поктен-тӱжаҥден, туто вуйым луктын. О Поро Ош Кугу Юмо, Кугу Серлагыш, тичмаш киндым кӱктал шуктенат, кечывал годымат, кас годымат переген шогенат. Теве ынде сорта саскам пижыктен пелештен, пурла вачывак сорлам пыштен, аҥа вуйыш миен шогалын, уло чон дене йывыртен, ик кормыж, 2-7 кормыжыш шуктен, кылтажым пунчал пыштен, ӱштӧ дене ӱшталын, суслашке юмын комбо гаяк шогалтыл каена…»
«Юзо ой» брошюр гыч (2012 ий) налме.
Черке йӱла почеш:
1 сентябрь – Самуил пророкын кечыже.
4 сентябрь – Юмын Аван Грузинский юмоҥажын кечыже.
6 сентябрь – Иоанн Богословын тунемшыже, священномученик, епископ Евтихийын кечыже.
Калык пале:
Сентябрьыште кӱдырчӧ кӱдырта гын, шыже леве, а теле луман лийыт.
Сентябрь мыняр кукшо да леве лиеш, теле тунар вараш толеш.
Сентябрьыште эҥыремышвот шуко – шыже ояр, а теле – йӱштӧ.
Турня-влак кӱшнӧ ласкан чоҥештен каят – ояр шыже да кужун шуйна.
Лышташ вараш йогаш тӱҥалеш – теле йӱштӧ лиеш да кужун шуйна.
Калыкмут:
Пареҥгат тарватыде ок куш.
Кыл кылым куча.
Пӧръеҥын ласкалыкше – ӱдырамашын шӱмыштыжӧ.
Имньым кычкыде, орваш пурен ит шич.
Лӱмым шӱктараш ик кечат сита, а чапым налаш ӱмыр кӱлеш.
Моштымаш – палымаште, палымаш – тунеммаште, тунеммаш – илымаште, илымаш – кредалмаште.
А.Е.Китиковын «Калыкмут» книгаж гыч налме.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
Нимо тыйым тунар ок пытаре, кузе шкендычын шонкалымашет.
Пешак неле годым пеленда иктат уке гын, молан нуно тыланда сай годым кӱлыт.
Тугай моторлыкым айдеме ужеш, могай марте шкеже кушкын шуын.
Светлана Носова ямдылен.
