Лӱмгече
«Кеч-момат умылен ыштыман»
Марий Элын сулло журналистше, Россий Федераций тӱвыран сулло пашаеҥже Павел Шакировлан – 75 ий, а «Марий Эл» газетыште пашам ыштымыжлан – 50 ий.
Тачысе кече да идалык тудлан кок пачаш лӱмгечан. Тынар ий ик верыште пашам ышташ да тугаяк кӱлешан лийын кодаш кажнылан ок пӱралт, кажнылан огыт ӱшане. Да тыгай ийготыштат, лӱмгечыштат ме шке нерген огыл, а паша нерген кутыраш шонен пыштышна. Молан манаш гын тыгай кусарышыже республикысе печатьыште тетла укеат. Сандене тудын опытшым почын ончыктымаш утларак пайдале лиеш.
Тӱҥалтыштак – кусарышылан
– Павел Шакирьянович, Те кузе газетысе кусарыме пашаш толында?
– «Марий Эл» рӱдӧ марий газет редакцийыш мыйым тӱҥалтыштак кусарышылан нальыч. Пел ий гыч ответственный секретарьын алмаштышыжлан шындышт гынат, ты пашаштат кусарен моштымо кӱлын. Ответственный секретарь Гельсий Зайниевич Зайниев пеҥгыдын йодын. Газетлан рушла гыч марлаш кусарыме материалетым туге удыркален пуэн, ӧраш гына кодын. Тыгак тунемме.
Редакцийыш шагал огыл материалже рушла толын. А официальный нергенже ойлыманат огыл. Адакше тудым писын номерыш кусарыман. Штатный кусарышылан тунам Александр Матвеевич Малинин ыштен. Материалже кугу официальный мероприятий гыч лийын гын, тидым ик кусарыше гына шуктен кертын огыл. Тунам опытан журналист-влакымат, мутлан, Варсонофий Иванович ден Васлий Тихонович Ивановмытым, ушеныт. Нуно вигак машинистке-влаклан диктоватлен кусареныт.
Нуным ончен, колыштын, ответственный секретарьын тӧрлымыжым шотыш налын, вара шкежат эркын-эркын тыгак кусараш тунемым. Адакше тунам арняште куд номер лектын. Рушарня номерым шуматкечын вӱдымӧ годым эҥерташ нигӧлан – каныш кече лийын, сандене официальный материалым секретариатлан шканжак кусараш пернен. Тыге шуаралтме.
Тидлан кузе тунемында?
– Мый шкежат секретариатыште ыштенам гын, палем: кусарыме паша куштылго огыл. АПН ден ТАСС-ын лудшаш оҥай материалыштым шкежат машинисткылан вигак марлаҥден диктоватлем ыле. А официальныйым садыгак ямдылалтде кусараш неле лийын. А Те тидлан кузе тунемында?
– Иканаште огыл. Кугу пунчал да документ-влак толмеке, тӱшкан кусаралтын гын, мый нунын ямдылымыштым таҥастарен лудынам, келшыше ойсавыртышыштым ушыш пыштенам. Тыге изин-изин опыт погынен. Но тидат шагал. Шинчымашым пойдарыде, законым кусараш огеш лий. Тылеч ончыч тудым умылаш кӱлеш. Адакше южо предложенийже тугай кужу, ужашын-ужашын шыҥыде ок лий. Вара тиде предложенийым кушечын кусараш тӱҥалмым шоналтыман. Коклан мучаш гыч тӱҥалат, коклан – покшечын. Тӱрлӧ семын.
Марий йылмын предложенийым чоҥымо шке ойыртемже уло. А рушлаште ойсавыртыш-влак, шер семын куштылгын чумыралт, сложно-подчинённый предложенийыш савырнат. Но тудым кусарыме годым марла каласен мошташ кӱлеш да эше шонымашыжым чын арален кодыман. Да тӱҥ шонымашыжым веле огыл, изи умылымашыжымат. Уке гын кусарыме законет вускемдалтеш. Южо предложений лачак изи умылымашыж дене ойыртемалтеш. Тидым шижын шукташ да чын каласаш кӱлеш. Марий йылмыштына тидлан мутнажат ок сите. Сандене кусарыме годым шонымашым чын да тӱрыс почын пуаш куштылго огыл. Но шыҥаш тыршыман.
– Тыглай текстысе предложенийым, кужурак гын, марий йылмылан келшышын шеледен кусараш темлат. А официальный документыште тыге ышташ лиеш мо?
– Тыге ыштен, ик могырым, изи умылымашыже йомын кертеш, а вес могырым, документшат комментарий гайыш але умылтарымашке савырна. Садене документым кусарыме годым тыгай йӧн пешыжак келшен ок тол.
Кумыланже шагал лийын
– Ончыч «Марий Эл» газет редакцийыште шуко журналистше вигак диктоватлен кусарен, а кызыт шагалже тыге ыштен кертеш. Да кусарышыжымат муаш йӧсӧ.
– Тыгай пашаш куснаш келшыше еҥжат уке. Журналист воза, да материалже пелен автор семын лӱмжӧ ончыкталтеш. А кусарыше ты шотышто ӱмылеш кодеш. Мыйын ыштыме 50 ий жапыште кусарышылан шинчаш кумылан еҥже лийынат огыл. Южылан темленыт, но вигак кораҥыныт. Мыйже ответственный секретарьын алмаштышыжлан ыштыме гыч тышке шупшылалтынам. Жапше годым ик отдел гыч веле огыл корреспондентлан колташ йодмаш лийын, но редколлегий эре гаяк каласен: «А кӧ секретариатыште ышташ, кусараш тӱҥалеш?»
Адакше секретариатыштат ышташ кумыланже шагал лийын. Номерым вӱдымӧ годым ончыч шуэнак огыл йӱд марте типографийыште кучалташ логалын. Газетым компьютер йӧн дене верстатлымашке да Печать пӧртыштак савыкташ тӱҥалмеке веле паша писеште да куштылеме. Тыят вет тумарте секретариатыште ыштышыч, но возаш кумылан улметым шотыш налын, вара отдел редакторлан кусарышт. А мыйым «Марий Эл» газетын ответственный секретарьжылан шогалтышт, кеч тунамат кусарыме тӱҥ пашажым шканемак шукташ логалын. А 2010 ийыште «Марий Эл. Официальный материалым савыктыме газет» посна изданийым лукташ тӱҥалмеке, тушко тулартышт – тудлан документлам кусарыме пашам ӱшанышт.
Шотым палыман, эскерыман
– Ик газетлан тӱрыс шкетын кусараш – манаш веле.
– Шуко ма шагал, кажне тылзын А-5 форматан газетын 128 лаштыкшылан ситыше документ марлаш кусаралтеш. Южо текстше куштылгат лиеда, южыжо тугай неле – ик странице дене пел кечат шинчаш логалеш. Кусарен диктоватлет, вара тудым лудын лектат, наборым ыштыше дене пырля тӧрлет. Вет документым шотшылан гына кусараш ок лий, тиде пеш ответственный паша. Куштылемдыме корно дене каен, йоҥылышым колтет гын, мутымат кучыктен кертыт.
Ме кызыт газет пашаште терминымат марлаҥдаш тӧчена. Но законым кусарыме годым южо вере руш мутымак кучылташ логалеш. Уке гын вара умылыдымашат лектын кертеш. Сандене марлаҥдыме годым шотым палыман. Тидым мый тӱҥ «Марий Эл» газетланна кучем гыч толшо материалым молын кусарен ыштымыштым эскерыме гыч ойлем. Южгунамже ом келше але кокытеланемат, но сайын кусарыме ойсавыртышым ушыш пыштем. Мутлан, ончыч «социально-экономический вияҥмаш» манын возена ыле, а тыйын «социальный да экономике велым вияҥмаш» манмет келшыш, да мыят кучылташ тӱҥальым. Марларак каласыме икмыняр моло оетланат эҥертем, кеч чылажланак огыл. Вет кусарымашат – тыгаяк творческий паша, тудымат шонен ыштыман.
– Санденак Те 50 ий жапыштат ты паша деч йӱкшен огыдал?
– 75 ийыш шумеке, каналташат жап дыр… Но ты пашалан кумыланже уке гын, кертме годым полшем, шонем. Тыгайыште кудалтен каяшыжат намыс. Адакше пашажат палыме да лишылыш савырнен.
Возымаштат, кусарымаштат…
– Самырык журналист-влаклан мом темледа?
– Саде ойымак шуйынем: кеч-момат шонен ыштыман. Южо умылен ок шукто, вигак кусарен кая. Але кусарен ок керт да «рушла манме семын» ойсавыртыш дене шкенжым утараш тӧча. Тыге ыштылаш келшен ок тол. От керт гын, весе деч, опытанрак деч, полышым йод. Такше кажне кечын кӧмыт-гынат да могай-гынат йодыш дене мый декем пӧлемыш пурат. Кокланже шыгыр жапыште, кужу да неле предложенийым кусарен шинчыме годым, шонымашым кӱрлыт гынат, мый нуным умылем… Шкешт гына вучаш кумылан огытыл. Чытыш кеч-могай пашаштат чаракым ок ыште, а умылаш да шыҥаш полша. Возымаштат, кусарымаштат. Кеч-могай пашамат умылен ыштыман.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкыште: Павел Шакиров.
Михаил Скобелевын фотожо.
