Марий Элын сулло артистше, Павел Тойдемар лӱмеш муро театрын солистше Нина Казашовалан таче – 55 ий. Лӱмгечыже вашеш ыштыме вашмутланымашнам лудаш темлена.
– Нина Александровна, редакцийын коллективше лӱм дене тендам юбилейда дене шокшын саламлена да ончыкшымат пеҥгыде тазалыкым, пиалан илышым да усталык пашаште сай кӱкшытыш шуаш тыланена.
– Моткочак кугу тау. Тенданат чыла сай лийже.
– Шочмо кечынже актрисе могайрак кумылан?
– Пеш сай. Тынар ийготым мый омат шиж. Мылам эреак 25 ий, садлан пашам умбакыжат ышташ кумыл уло, вий-куат ситыше.
– Нина Александровна, Те могайрак ешыште кушкында, могай икшыве лийында?
– Медведево район Азаново кундемысе Кельмекей ялеш шочын-кушкынам. Вич ияшем годым Азановыш илаш кусненна. Ача-аван кум шочшышт кокла гыч мый кыдалашыже улам. Ойлымышт гыч, изинекак моткоч чолга, чулым кушкынам: окна гычат, коҥгамбал гычат камвозынам. Шошо вӱдшор вӱдышкат пуреҥгаенам. Икана коҥга кӧргыш пурен шинчынам, да ковам кужу-ун кычалын.
Школышто тунемме годымат пеш провор лийынам: чыла дене модын куржталыштынам, тӱрлӧ концертыште мастарлыкым ончыктенам. Мемнан уремыште рвезе-влак дискотекым чӱчкыдынак эртареныт. Ик мурымак пачаш-пачаш ятыр гана колыштмо денак, очыни, мураш тӱҥалынам. «Папа, подари мне куклу» да эше икмыняр мурым поснак йӧратен колыштынам да варажым мурен коштынам.
Ковам мураш чот кертын. Авамын шӱжарже, Аню акамат, тидлан пеш мастар лийын: ик сӱанат тудын деч посна эртен огыл. Мыйынат нунын семын мурымем моткоч шуын.
– Садлан лумшо класс деч вара Палантай лӱмеш музыкальный училищыш тунемаш пуренда?
– Туге, эше класс вуйлатышем Наталья Сергеевна Иванова усталык шӱлышан улмем шижын да тиде корно денак каяш темлен. «Тыланет сценыште мурыман!» манын. Пырля тунемме йолташ ӱдыр-влакат иктаж сценкым модмына годым мурыман рольым мылам ӱшанат ыле. Ик йолташем «Тый консерваторийышкак кает докан» манын ик гана веле огыл пӱшкыл ойлен. Чаманем, тушкыжо шуын омыл. Но икана училищыш Гнесинмыт лӱмеш Российысе музык академий гыч ик педагог, лӱмжым ынде ом шарне, вузыш тунемаш мияш ӱжын ыле. Тунамсе пуламыр пагытыште Москош каяш тоштын омыл. Тидын шотышто кызытат изиш чаманем, но, очыни, тыгак лийшаш улмаш.
– Вараже корныда кушко савырен?
– Пашаш каенам. Училищын кумшо курсыштыжо тунемме годым Марий кугыжаныш филармонийыш, Марий Элын сулло артистше Алексей Изибаев-Бирьын вуйлатыме «Кас» группышкыжо, солистлан толынам. Идалык жапыште марий-влакын тӱшкан илыме кундемлашкышт гастроль дене коштынна. Мурызо Анатолий Куклинын «Сирень» мурыж дене икымше гана сценыш лекмым кызытат сайын шарнем. Тыгак «Кеҥеж йӱд», «Я тебе не верю» мурылам йоҥгалтаренам.
Дипломан лиймеке, Искандаров лӱмеш марий капеллыште альт партийым муренам. Варажым филармонийын художественный вуйлатышыже Раиса Лукияновна Яшметова сольно мураш лекташ да «Чолга шӱдыр» конкурсыш ушнаш темлен. Тиддеч вара репертуарем пойдараш тӱҥалынам.
– Репертуарыштыда капелле денат, шкетынат мурымо мурыда ятырак погынен докан?
– Чылажге кудло наре мурем уло, тушечын коло утлаже – марий. Лӱмлӧ семмастар-влак Сергей Маковын, Вениамин Захаровын, Родион Алексеевын, тыгак Светлана Яндукован возымо мурышт чонемлан лишыл улыт. Мутлан, ӱмаште шыжым Марий Эл искусствын сулло деятельже Сергей Маковын 70 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше концертлан кок у мурым – «Кандывуй», «Мондынем» – муренам. Кажне композиторын мурсаскаже мылам лишыл, кажныжым чонем гоч колтен мурем, илышем семын илен лектам.
– Нина Александровна, пытартыш жапыште сценыш шуэн лектыда манме калыкыште шокта. Тидын шотышто мом каласеда?
– Пытартыш жапыште концертыш шагал ӱжыт. Мый утларакшым филармоний сценыште выступатлем, садлан чыландам Маргосфилармонийыш пагален вучена. Ончычсо дене таҥастарымаште кызыт концертшымат шагал эртарат. Шарнем, ӱдыремлан кум тылзат темын огыл ыле, мыйым концертыш мураш ӱжыныт.
– Кумло утла ий сценыште улыда, тендам уремыште калык пала? Кызыт мураш лекмыда годым тургыжланеда?
– Утларакшым кугурак ийготан-влак палат да саламлалтыт, южгунамже икмыняр йодышымат пуат. А сценыш лекме годым эреак тургыжланем. Тиде тыгак лийшаш докан, вет кажне мурым колыштшо деке чын намиен шукташ тыршыман. Тургыжланем – тугеже мый илем!
– Чон кумыл пашалан мом шотледа?
– Эртыше курымын 90-ше ийлаштыже моло семын мыят шуко вургемым пидын чиенам. Илышын йодмыж почеш пашаште ма мӧҥгыштӧ эреак кидпашам ыштенам. А кызыт яра жап уке гаяк: тематический концертым шуко эртарена, садлан у мурым эреак тунемман, сценылан ямдылалтман. Кажне канышлан ялыш кудалыштам, поснак шошо гыч шыже марте пакчаште паша ятыр.
Рушарнян да пайрем кечылаште черкыш мураш коштам. Пӱртӱсыштат лияш келша, ола воктенысе Пӱнчерыш чӱчкыдынак лектына. Тенийысе кеҥеж чодыра саскалан пеш поян лийын. Акам дене пырля рокнӧлтышым ятырак погенна. А кунар мый пӱртӱс лоҥгаште муренам?! Шерем теммешке тӱрлӧ мурым шергылтаренам. Тыге мый йӱкем вияҥденам веле огыл, а маскам лӱдыктенам (воштылеш).
– Ӱдырда могай пашам ойырен налын?
– Аня – инженер-химик-технолог. Тудо Санкт-Петербургысо вузым тунемын лектын. Пелашыж дене Камчаткыште ила.
– Пиал – мо тыланда?
– Тӱняште эн шерге айдемем – авам – ила. Тудлан 84 ий. Авам – мыйын эн тӱҥ эҥертышем, садлан тудын деке кажне канышлан, а южгунамже арнялан кок ганат миен толашак тыршем. Йӧратыме ӱдырем мыйым пагала да акла. Чонлан лишыл пашам уло, тушко кажне кечын куанен вашкем.
– Авада сар тӱҥалме ийыште шочын. Неле илышлан кӧра тудо мураш кумылан огыл, очыни.
– Тунамсе икшыве-влаклан моткоч неле илышым илен лекташышт пернен, кочкашыштат лийын огыл. Латныл ияшак пашаш кычкалтын. Кужу жап дояркылан ыштен. Паша лектышыж дене эреак ончыл радамыште лийын, садлан тудым Москош ВДНХ-аш колтынешт улмаш, но авам каен огыл. Пӧлек шотеш авамлан кид шагатымат пӧлекленыт. Тудыжо эше шукерте огыл веле шаланен. Ачам верысе пилорамыште плотниклан тыршен.
– Йоча годсо могай шарнымаш чондам кызытат ырыкта?
– Кеҥежым пӱяште йӱштылмым, шунан курык гыч эҥерыш яклештын мунчалтен волымым эреак порын шарналтем. Телым курык гыч ӱчашен-ӱчашен мунчалтыме, лумышто юарлен, ӱмбал вургем нӧрен да кылмен пытымеш модмо волгыдо шарнымашым коденыт. Келге лумышто окопым кӱнчен, тушто нушкаш келшен. «12 паҥга» модыш дене модмо годым нуж коклаш тӧрштымым тачат шыргыжалын шарналтем.
– Артист огыл гын, могай пашам ыштеда ыле?
– Медицине аланыш каем ыле докан. Жапше годым икмыняр йолташ ӱдырем врачлан, акушерлан тунемын лектын. Мылам черле еҥлан полшаш, тудым эмлаш келша. Кокымшо курсышто тунемме годым ешартыш оксам ыштен налаш манын, ӱдыр-шамыч дене пырля перинатальный рӱдерыште санитаркылан тыршенам. Шке пашам деч посна эше икмыняр ӱдырамашлан азам ыштымыж годым шкем лыпландараш да чын кучаш полшенам.
Кызытат спецопераций кумдыкышто эмганыше салтак-влаклан полыш кӱлеш, тушкат каяш шонымаш уло.
– Сцене, муро – мо тыланда?
– Пӱтынь илышем. Муро вий-куатым ешара, чоным лыпландара.
– Шӧртньӧ колым кучеда гын, могай кум шонымашдам шукташ йодыда ыле?
– Авам, лишыл да шерге родо-тукымемлан тазалыкым, ӱдыремлан пиалан илышым да пашаште чыла сайым гына йодам ыле.
Алевтина БАЙКОВА мутланен
Фотом еш альбомжо гыч налме
