Пошкырт кундемын шочшыжо, Марий самырык театрын артистше Артём Иркабаев тӱрлӧ образыш келгын пурымыж дене веле огыл, сценыште сылнын муралтымыж денат ончышын кумылжым савыра.
– Артём, театрыште икымше роль нигунам огеш мондалт докан…
– Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжын кокымшо курсыштыжо тунемме годым тӱрлӧ спектакльыште тӱшка сценыш лекташ тӱҥалынна. Тидыже мыланна, студент-влаклан моткоч пайдале лийын. А кумшо курсышто улмына годым туныктышына, театрын режиссёржо Олег Геннадьевич Иркабаев рольым ӱшанаш тӱҥалын. Тудо жапыште Геннадий Гордеевын «Ӧртӧмӧ он», «Болтуш», «Мый ом суко садак» трилогийже негызеш спектакльым сценыш лукташ ямдыленыт. Ик эпизодышто мый Эшкынайын рольжым модынам. Геройын ойлышаш шомакшым писын тунемынам, но спектакль жапыште тургыжланымем дене каласен колташ садикте неле лийын.
– Артистлан тунемаш пурымет дене койышет вашталтын мо?
– Такшым эше школышто тунемме годымак ялысе клубын самодеятельный театржын участникше лийынам. Вуйлатыше Алексей Ахмазович Иванов икмыняр спектакльыште модаш ӱшанен. Тунамак кушташ, мураш шӱмаҥынам. Тудо жапыште Пӱнчер клубыштына Валерий Садретдинов художественный вуйлатышылан ыштен, садлан концертым чӱчкыдынак эртарен. Усталык шӱлышан нине изай-влакын тыршымышт дене сценыш лекмем шкешотан урок, кумда сценыш изи ошкыл семын лийын.
А театрыш толмеке, кугу опытан, лӱмлӧ артист-влак дене ик сценыште модмым пиаллан шотленам. Артистлан тыршыше тукым изам Александр Михайлинын сценыште шкем кузе кучымыжым, рольым модмыжым, партнёр дене мутланымыжым, а южгунамже тӱрлӧ мыскарам ыштылмыжым да мутым тунемме шотыштат тудым эскеренам. Андрей Андрианович Андриановын, Светлана Ивановна Никитинан, Игорь Актугановын поро ой-каҥашышт эреак лачеш толыныт.
– Коло утла ий жапыште комедийыштат, драмыштат, руш классикыштат рольым модаш логалеш. Поснак могай жанрыште тылат модаш келша?
– Посна ойырен каласашат ок лий докан. Кажне жанрыште йӧратыме спектакль, роль-влак улыт: мутлан, Миклай Рыбаковын «Онарын кердыже» пьесыж почеш шындыме тыгаяк лӱман спектакльыште – марий патыр Арслан, руш классике гыч «Вишнёвый сад» постановкышто – нужна гыч лекше поян купеч Лопахин, «Недоросль» комедийыште – Скотинин…
Йомакыште утларакше Пирым, Маскам модам, нине рольлан капкыл кӱкшытем денат келшен толам шонем. А У ий вашеш интермедийыште эреак Йӱштӧ кугызан образыштыже улам. Чыла шонымашым шуктышо ю шӱлышан кочайым ынде коло утла ий модам, садлан йолташ-шамыч «сулло Йӱштӧ кугыза» манынат шылталат.
– Икмыняр спектакльыште тыйым пӧржмарий образыште ужына. Тыгайым чоҥаш куштылго мо?
– «Онарын кердыже», «Корнывож пеледыш», «Ныл качылан ик мыскара» да икмыняр моло спектакльыште тымарте тыгай рольым модаш пернен, но, театрыш самырык артист-влак толмеке, ынде нунылан тыгай роль логалеш. А мылам ындыжым осал геройын образшым чоҥаш перна, мутлан, «Алые паруса» мюзиклыште – чоя да чаҥга Меннерс, «Винил. Стиляги» постановкышто – Следователь. Кызыт «Король лир» спектакльым ямдылена, тушто Герцог Корнуэльскийын рольжым пуэныт. Режиссёр-влак образыш келгын пурымем шижыныт, витне, мыланемат осал геройым модаш утларак келша.
– Артист паша тыйынлык манын, кунамрак шижынат?
– Иктаж куд-шым ий ончыч… Студент жапыште артистлан толмеке, колеяш пураш тыршет: режиссёр ойлымо почеш рольым чоҥет, образыш келгын пураш тӧчет. А вара ты корным кумдаҥдаш йӧным кычалат… Ийгот погынымо денат, сценыште шкем ӱшанлын да пеҥгыдын кучаш тунеммеке веле ты паша мыйынлык манын шоналтет. Кызыт мый раш ойлен кертам: «Артист паша – тиде мыйын илышем, пӱрымашем».
– Артист сомыл деч посна тый эше тӱрлӧ цехым вуйлатет?
– Ик жап сценын машинистшылан тыршенам, вич ий монтироватлыме цехым вуйлатенам, а вара – художественно-постановочный ужашым: спектакльым сценыш лукмаште тыршыше цех-влакын пашаштлан вуйын шогенам. Но артист сомыл дене иктеш чыла тидым шукташ неле, садлан тушеч кораҥынам, ындыжым уэш монтироватлыме цехым вуйлатем.
– Театр коллектив дене гастроль дене чӱчкыдынак лектыда…
– Республикыштына чыла гаяк ялыште лийме. Кажне кеҥежлан Свердловск областьыш, Пермь кундемыш, тыгак Татарстан, Башкортостан, Удмурт республиклаште марий-влакын тӱшкан илыме кундемлаш икмыняр постановко да концерт дене лектын коштынна. Калык дене шинчаваш мутланыме мыланна веле огыл, нуныланат пайдале: спектакльыште тарватыме теме шукыж годым илышысе нелылык гыч лекташышт вашмутым муаш полша, а концертым але мыскара шӱлышан постановкым ончен, кеч ик жаплан ойганыше чон сусырыштым лыпландарат, чонышкышт куаным пуртат. Тауштен ужатымышт мыланна, артист-влаклан – эн шерге ак. Тыгай годым тыршымет, илышыштет чын ошкылым ыштымет арам огыл манын шоналтет.
Администратор семынат ятыр вере лияш логалеш. Шкенан театр деч посна ӱмаште Шкетан лӱмеш марий драмтеатрын коллектившым Пошкырт кундемыш кондыштаренам. Ончышо-влак эреак шокшын вашлийыныт, тауштен ужатеныт. Шочмо кундемысе калыкемлан тачат тауштен илем.
– Театрыште тӱрлӧ вуйлатыше дене пашам ыштенат… Театр вашталтме шижалтеш?
– Пашаш толмо жапыште Марий самырык театр Курчак театр дене пырля ик сценым пайлен. Ме подвалыште «иленна», репетицийым эртаренна. 2014 ий гыч Курчак театр чапле полатыш куснымеке, шке сценан лийна. 2023-2024 ийлаште театрнам пужен ачалыме пагытыште Шкетан лӱмеш театрын коллективше дене «иленна». А теве ынде могай мотор, шондык гай чапле полатыште калыкым куандарена! Пашам ышташ чыла йӧн уло, чыла оборудований у. Чынжымак у шӱлыш шижалтеш. Тӱҥ режиссёр Станислав Голодницкий самырык-влаклан келшыше икмыняр мюзиклым сценыш луктын: «Алые паруса», «Винил. Стиляги», «Алиса в стране чудес», тыгак «Солнце над моим Донбассом» драмым. Труппышкына колледжым тунемын лекше самырык, чолга артист-влак ушненыт. Сценыш лукташ ямдылыме «Король лир» спектакльыште театр пеленысе «Алые паруса» студийыш коштшо-влак модаш тӱҥалыт.
– Тугеже залыш калыкым чумырашат куштылгырак лийын докан?
– Репертуарым уэмдыме дене самырык-влак «Пушкин карт» дене билетым налыт. Кугурак ийготан-шамыч утларакше марий постановкылам ончаш толыт, синхрон кусарыме аппарат дене шинчыше-шамычымат ужаш куанле. Пытартыш жапыште театрна нерген пален налаш шонышо-влакат шукынрак лийыныт: Российын вес олалаж гыч экскурсий дене толшо-влакат пурен лектыт, марий спектакльым ончаш лӱмынак кодыт. Садлан репертуарыштына постановко-влак рушлат марлат лийшаш.
– Сценыште тыйым мурызо семынат ужына…
– Мурен, семӱзгарым шоктен моштымо артистлан рольым келгын почын пуаш полша, садлан репертуарыштем тӱрлӧ спектакль гыч муро-влак улыт. Гитарым шоктен мураш чот келша, а гармонь дене улыжат ик мурым моштем. Ончыкыжым тудын денат сай йолташ лийнем. Эстраде мыйын огыл, мый театр артист улам. Тидлан мый илышем пӧлекленам.
– Вий-куатым налме верлан мом шотлет?
– Пошкырт кундемыште Пӱнчер ялем воктене йоген эртыше эҥер деке мийымеке, модын юарлыме йоча пагытем шарналтем. Авам, родо-тукымем да йолташем-влак дене вашлийын мутланыме шулдырем кушта да вий-куатым ешара.
Ик кеҥежым Мишкан районысо тӱвыра пӧртын «У илыш» калык театрже дене режиссёр семын шкемым терген онченам: «Торешватесолаште – томаша» спектакльым сценыш луктынна. Тидат артистлан шкешотан урок, вет айдеме илышыштыже улан эреак тунемшаш.
– Армийыш миен толмет илышым вес шӧрын гыч ончалаш туныктен?
– Пашаш толмеке, ик ий гыч МарГУ-ш очно тунемаш пуренам. Вузым пытарымеке, армийыш каенам. «Тоцкое-4» военный частьыште мотострелковый войскаште служитленам. Мо оҥайже, военный оркестрыш вик логалынам: самырык боецын курсшым эртымеке, могай семӱзгар дене шоктен моштымым чыла деч йодыныт. «Тӱмыр дене перкален моштем» манынам. Оркестрыште мылам трубам пуэныт. Ното кагаз ден семӱзгарым кастене кучыктен коденыт, а эрдене старшина тергаш толын. Йӱдвошт тыршенам гынат, семым пуалтарен лукташ тунемын шуын омыл. Тиддеч вара мылам бочкым перкалаш ӱшаненыт. Оркестрыште кумытын Марий Эл гыч лийынна.
Армий илышым келгынрак да кумдан ончаш тарата, чаткалыклан да арулыклан туныкта. Садлан тиде школым кажне самырык еҥ эртышаш.
Алевтина БАЙКОВА
Фотом тнатрын архивше гыч налме
