28 ноябрьыште Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцев республикыште илыше калыкын йодышыжо-влаклан вияш линийыште вашештен.
Трансляций «Россия 24», ОТР да МЭТР телеканаллаште, «Россий Радио» радиостанцийын эфирыштыже да Юрий Зайцевын ВКонтактысе шке лаштыкыштыже каен. Ик шагат утла эртыше эфир жапыште кок тӱжем утла йодыш пурен. Калыкым утларакшым кундемым тӱзатыме, корно, илыме да коммунал озанлык, экономике, тазалыкым аралыме йодыш-влак тургыжландарат.
«Йошкар-Ола» ола округысо Шоя-Кузнецово ден Апшакплак яллаште илыше-влак кундемыштым тӱзатыме нерген йодыныт.
– Ты кундемыште 2024-2025 ийлаште чумыр налмаште 300 миллион теҥгелан тӱрлӧ проектым илышыш шыҥдарыме. Чарналтыш площадке-влакым ыштыме, ныл уремыште волгалтарыме сетьым шупшаш палемдалтеш. Тыште кок тӱжем у3частке гыч 1600-ым шуко шочшан еш-влаклан пуэныт. Нине илемлаште инфраструктурым вияҥдымаш – кугу йодыш. Тидлан шуко шийвундо кӱлеш, сандене ончыч эн кӱлешан проектым илышыш шыҥдарена.
Ты кундемысе йодышым шке вий дене решатлена, федеральный кӱкшытыштат эреак нӧлталына. Нуно мыланна полшат. Мутлан, Апшакплак ялыште корным ыштыме шотышто проектым Федераций Советын пунчалышкыже пуртымо, – каласен Юрий Зайцев.
СВО да нунын ешыштлан полышым пуымо, боец-влакын регионышто реабилитацийым эртыме нерген йодыш спецоперацийын эртыме кундемже гыч пурен.
– Боец-влаклан да нунын ешыштлан полшымо шот дене республикыштына 50 утла ешартыш мере ышталтеш. 2023 ий гыч «Сосновый бор» санаторийыште спецоперацийын 250 утла участникше реабилитацийым эртен. «Кичиер» санаторийыште тений боецна-влакын ача-авашт, пелашышт (380 еҥ) каненыт.
Ме нунылан умбакыжат полшаш тӱҥалына. Тыгак тений «Герои Марий Эл. Талешке-влак» кадр программе пашам ышташ тӱҥалын. Кызыт участник-влак тунеммашын кокымшо модульжым эртат.
Мобильный интернетын кӱрылтде пашам ышташ тӱҥалмыж дене кылдалтше йодышымат тарватыме.
– Мобильный интернетым жаплан гына йӧртат. Тиде калыклан лӱдыкшыдымӧ лийже манын ышталтеш. Кызыт Марий Элыште пашам ыштыше связьын операторжо-влак мобильный интернетым йӧртымӧ жаплан икмыняр кӱлешан ресурсыш пураш йӧным ыштеныт. Кундемыштына 115 вай-фай точко уло, – вашештен Юрий Викторович.
Республикыште тазалыкым аралыме тӧнеж-влак пытартыш жапыште шуко олмыкталтыт. Сандене ты йодышлан вияш эфирыште кугу тӱткыш ойыралтын.
– 2022 ийыште 4-ше №-ан поликлиникын фасадшым олмыктымо, окнам вашталтыме. Ӱмаште коммуникацийым алмаштыме. Кызыт икымше пачашым олмыктат. Регистратур чыла шотыштат тачысе илышлан келшен толшо лиеш. Шушаш ийын моло пачашым ачалаш тӱҥалыт. 2026 ийлан 4-ше №-ан поликлиникын тӱжвалжат, кӧргыжат йӧнан да чапле лийыт.
Республикыште тазалыкым аралыме пашалан кугу тӱткыш ойыралтеш. Кум ийыште 4 объектым чоҥымо: Марий Турек районышто Тат-Китняште ФАП-ым, Силикатный ден Кокшайскыште врачебный амбулаторийым, Юриношто поликлиникым.
Рӱдоласе Перинатальный рӱдер чыла шотыштат тачысе илышлан келшен толшо. Волжск олаште кӱкшӧ технологиян Перинатальный рӱдерым почмо. Медик-шамычлан ешарен тӱлена, окладыштым кугемдена, «Земский доктор» программым илышыш шыҥдарена., – каласен регионым вуйлатыше.
Школ-влакым чоҥымо, капитально олмыктымо шотыштат мутланыме.
– 2022 ийыште республикыште кок у школым почмо. Руэм посёлкышто да Йошкар-Олаште 32-шо №-ан школым. 2028 ийыште республикыште у школым чоҥаш палемдыме ыле. Тидлан федеральный бюджетыште окса ойыралтшаш. Тынар шуко жап вучаш огеш лий, сандене 2026 ийыште Волжск олаште у школым чоҥаш окса республикысе бюджет гыч ойыралтеш.
Марий Элыште 247 школ пашам ышта. Тунеме вер-влакым капитально олмыктымо программе 2022 ийыште илышыш шыҥдаралташ тӱҥалын. Ты жапыште 34 тӧнежлан субсидийым ойырымо. Эн ончыч рӱдола деч тораште верланыше школ-влаклан тӱткышым ойырымо. Тений гыч Йошкар-Оласе школ-влакымат ты программе дене авалтыме.
2026 ийыште 14-ше, 23-шо, 16-шо №-ан школ-влакым капитально ачалат. Тыгак 27-ше №-ан школын ужашыжым шотыш кондат. Каласыман, рӱдоласе школлаште шуко икшыве тунемеш, сандене идалыкыште кум школ деч утла олмыктымо туныктымо процесслан эҥгекым конден кертеш.
Тыгак Медведево посёлкышто сымыктыш школын тошто оралтыжым уэмдат, ешарен чоҥат. А нӧлтен пытарыдыме цирк манеж олмышто концертный зал лиеш. Российын Тӱвыра министерствыже ты проектым сайлан шотлен да ты пашалан 600 миллион теҥгем ойыраш палемден, – каласен Юрий Зайцев.
Вияш эфирыште корным олмыктымо да шотышто кучымо нерген веле огыл, тудым ыштыме шумлыкат мут лектын.
– 2024 ийыште Марий Элыште «Лӱдыкшыдымӧ да сай качестван корно» нацпроект мучашлалтын. Тыге регионысо да муниципальный значениян 52,7 % корным норматив дене келшышын тӧрлымӧ. 2022 ий гыч 2024 ий марте 1000 наре километр корным олмыктымо.
«Илышлан кӱлешан инфраструктур» нацпроект дене келшышын, 2030 ий марте региональный значениян корно-влакын 60 процентшым норматив дене келшышын тӧрлыман. Ты показательыш 2026 ийыште шуаш шонена.
2022 ий гыч Волжскышто корным олмыктымылан 230 миллион теҥгем ойырымо. Вес ийлан 83,5 миллион теҥгем ойыраш палемдыме.
2022 ий гыч регионышто шуко пачеран пӧрт-влакын кудывечылаштым олмыктымо программе шыҥдаралтеш. Тиде жапыште Йошкар-Олаште 100 утла кудывечым шотыш кондымо. Тений 30 кудывече у тӱсым налын. Каласыман, эн ончыч социальный объектыш наҥгайыше корно-влаклан тӱткыш ойыралтеш, – палемден республикым вуйлатыше.
Эн пӱсӧ йодышлан Черняков бульварым чоҥен пытарыдымым шотлыман, очыни.
– Черняков бульварым чоҥаш Медведево район администраций 2023 ий декабрьыште Москва гыч подрядчик дене контрактым пеҥгыдемден. Но ты подрядчик шотышто уголовный делам тарватыме, сандене нунын дене контрактым шӧрымӧ.
Бульварым лу процентлан гына ыштен шуктымо. Тений декабрьыште вес подрядчик дене контрактым подписатлаш палемдыме. Объектым вес ийын ыштен шукташ шонена, – ӱшандарен ойлен Юрий Зайцев.
Вияш линий мучаште Марий Элым вуйлатыше иктешлымашым ыштен.
– Регионым вуйлатыше семын Россий президентын кӱштымыжым шуктышаш, калыкын илышыжым саемдышаш верч тыршышаш улам. Республикыште шуко паша шукталтеш, но ыштышашыжат шуко. Аэропортын у оралтыжым чоҥен пытарыме, чоҥештен кӱзымӧ-волен шичме полосам умбакыже ыштат. Вашке республикна шке юж капкажым почеш Тиде мемнан кугу сеҥымашна лиеш.
Тыгак Козьмодемьянскыште причалым почмо. Ончыкыжым Юриношто, Кокшайскыште причалым чоҥаш палемдыме. Тиде туризмлан вияҥашыже йӧным ышта. Республикыште илыше калык ик еш семын ила. СВО-што улшо боец-влаклан чот полшена. Кум ийысе пашам иктешлаш гын, тиде колтымо технике, оборудований веле огыл, тыгак Сеҥымаш верч тылын пеш кугу чумыр пашаже.
2022 ийыште республикыште транспорт дене кылдалтше йодыш пӱсын шоген. 2023 ийыште 90 у автобусым налме. Тений декабрь кыдал марте эше 22 у техникым: 12 автобус ден 10 торллейбусым, кондышаш улыт. 2026 ийыште 25 автобус ден 10 троллейбусым налаш палемдыме. Кызыт 2036 ий марте Марий Элым Вияҥдыме стратегийым ямдылена.
Йодыш шуко пурен, чылалан тау. Кажныжлан тыгай кӱчык жапыште вашештен шукташ огеш лий. Чыла йодышым, йыҥгырым Правительствын ответственный еҥже-влак ончаш тӱҥалыт.
