Чувашийын да Марий Элын парламентарийже-влак шочмо йылмым арален кодымо, тунемме да вияҥдыме нерген мутланеныт.
7 апрельыште Чебоксарыште Чуваш Республик Кугыжаныш Советын социальный политике да национальный йодыш-влак шотышто комитетше ден Марий Эл Кугыжаныш Погынын тӱвыра, национальный политике, туризм да спорт, тыгак науко, образований да молодёжный политике комитетше-шамыч заседанийым пырля эртареныт. Нунын дене пырля Российысе калык-влак ассамблейын регионласе пӧлкаже-шамычын, Чувашийысе книга савыктыш, калыкле-тӱвыра рӱдер ден объединений, республиклаште образований ден тӱвыра сферым виктарыше министерстве-шамычын еҥышт пашам ыштеныт.
Программын кышкарыштыже депутат-влак Чебоксарысе кок образовательный тӧнежыште лийыныт.
65-ше №-ан школышто педагог-влак чуваш йылме ден литературым туныктымо методике шотышто стажировкым эртат. Тыште уна-влаклан шахмат образований шотышто ресурс рӱдерым, «Астролаб», «Киберкласс», «Технокласс» да «Роботрек» кабинет-шамычым, «Мланде да земляк-влак» тоштерым, чуваш йылме уроклаште «Кова» да «Мыйын ешем» теме-влак дене фрагментлам, урок деч варасе пашан формыжым ончыктеныт.
«Школ коллектив моткоч кугу пашам шукта, да образованийын чумыр системыже чуваш йылмым арален кодымашке виктаралтын. Йоча-влак кумшо классыштак шочмо йылмышт дене эрыкын мутланат. Тиде опытым мемнан образовательный тӧнежлаштат кучылташ тӱҥалына», – палемден Кугыжаныш Погын председательын икымше алмаштышыже, Россий президент пеленысе Калык-влак кокласе кыл шотышто советын йыжыҥъеҥже, Российысе калык-влак ассамблейын регионысо пӧлкажын председательже Лариса Яковлева.
202-шо №-ан йочасадыште уна-шамычлан национально-региональный компонентым шыҥдарыме шотышто системный пашам ончыктеныт. Педагог-влак шочмо йылмым кызытсе пособий ден модыш-шамычлан эҥертен туныктат. Йоча-шамыч шочмо кундемын тӱвыраж дене столярный, шун дене нерынчыме, кулинарий, ургымо мастерскойлаште палыме лийыт.
Регион-влак кокласе кылым пеҥгыдемдыме шот дене марий делегаций образовательный организаций-шамычлан Марий книга савыктыш пӧртын изданийже-влакым пӧлеклен.
Заседанийын пленар ужашыштыже участник-влакым Чуваш Республик Кугыжаныш Советын председательже Леонид Черкесов, Татар Республик Кугыжаныш Советын почётан председательже, Татарстанысе калык-влак ассамблейын председательже Фарид Мухаметшин да Марий Эл Кугыжаныш Погынын председательже Михаил Васютин саламленыт.
«Россий кугыжаныш политикыште калык-влакын тӱвыраштым, ты шотыштак йылмыштым, арален кодымо да вияҥдыме йодыш кугу верым налеш. 2024 ийыште Россий президент пелен Кугыжаныш политикым руш йылмым да элысе калык-влакын йылмыштым арален кодымо сферыште илышыш пуртымо шотышто советым ыштыме. 2026 ийым президент Российысе калык-влакын икоян улмо идалык семын увертарен. Марий Элын Кугыжаныш Погынжо тиде йодышлан кугу тӱткышым ойыра. Тӱвыра шотышто комитетнан темлымыж почеш ме Марий Элын культур да йылме-влак нерген законодательствыжым саемдаш лӱмынак пашаче группым чумыренна», – выступленийыштыже палемден Михаил Васютин.
Заседанийыште Марий Элын шочмо йылмым арален кодымо да вияҥдыме опытшо дене палдареныт.
Образований да науко министрын алмаштышыже Валентина Гаврилова шочмо йылмым туныктымо нормативно-правовой базе ден йӧн-влак нерген радамын каласкален.
Йошкар-Ола администрацийым вуйлатышын алмаштышыже Людмила Новоселова рӱдоласе образований системыште шочмо йылмым тунемаш правам 68 йочасадыште да 31 школышто пуымо нерген ойлен, тыгак этнокультур воспитаний шотышто 29-ше №-ан «Ший оҥгыр» ден 61-ше №-ан «Теремок» йочасад-влакын палынак сайын пашам ыштымыштым палемден.
Участник-влаклан поснак 14-ше №-ан гимназийын опытшо келшен. Тыште 1998 ий гыч этнокультур паша лачымын шукталтеш: марий класс-влакым почмо, «Изи памаш» ден «Шокто, гармонь» ансамбль-шамычым чумырымо, «Языковое погружение» проект илышыш пурталтеш. 2008 ий гыч этнографий тоштер пашам ышта, 2024 ийыште «Онарын уныкаже-влак» регионысо проект стартым налын.
61-ше №-ан «Теремок» йочасадыштат поян опытым погымо. Тыште «Тошто памаш» лицензироватлыме тоштерым почмо – тыгайже Российыште тетла уке. 9-ше №-ан школышто «Марий сурт» этнографий тоштер ынде 20 ий пашам ышта, тудын эскпозицийыштыже 200 наре арвер шотлалтеш.
Тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министрын алмаштышыже Михаил Матвеевын палемдымыж почеш, республикна полиэтничный регионлан шотлалтеш: мемнан дене 50 утла тӱрлӧ калык ила. Кугыжаныш программын кышкарыштыже кажне ийын «Лингва-территорий», «Калейдоскоп русских традиций» проект-влак илышыш пурталтыт, калык пайрем-шамыч ден Марий тиште кече палемдалтыт. 2025 ийыште тӱвыра тӧнеж-влак 55 тӱжем наре мероприятийым эртареныт, тыгодым 7,8 миллион утла еҥым авалтеныт.
Поснак кугу тӱткыш И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжысе образовательный кластерлан ойыралтеш. Тыште йоча хор, симфонический, калык да духовой оркестр-влак, кӱслезе-шамычын ансамбльышт да «Волгенче» куштышо ансамбль пашам ыштат.
Марий Эл театрыш коштмо шотышто ынде кокымшо ий почела Российыште кокымшо верым налеш. Регионыштына 6 профессиональный театр пашам ышта, 11 фестиваль эртаралтеш.
Михаил Матвеев 2025 ий ноябрьыште «Яндекс» компанийын марла мутланымым синтезироватлыме да пален налме технологийым ыштымыжым кугу событий семын палемден.
Сай практике-влакым лончылымо годым Чувашийын да Марий Элын парламентарийже-шамыч икмыняр ситыдымашымат палемденыт. Нуно шочмо йылме дене тунемме-методике материалын, педагог-влакын ситыдымышт, ача-ава-влакын шочмо йылмым тунемме ваштареш улмышт да шуко моло дене кылдалтыныт. Депутат-влак нине йодышым кучем орган, образовательный организаций, тӱвыра тӧнеж да граждан обществын институтшо-шамыч дене пырля рашемдаш кутырен келшеныт.
Маргарита ИВАНОВА.
Марий Эл Кугыжаныш Погынын пресс-службыжын фотожо.
