Марий кумалтышын чинче тушыжо:
«Ача-авамланат вольык-кайыкым кучаш, эргымланат вольык-кайыкым кучаш, ӱдыремланат вольык-кайыкым кучаш, поро пошкудемланат вольык-кайыкым кучаш, родо-шочшем-влакланат вольык-кайыкым кучаш, марий калыкемланат вольык-кайыкым кучаш, чыла калыкланат вольык-кайыкым кучаш полшет, кӧргӧ вийым пуэт манын, тыйым сӧрвалена, Шочынава!
Кушшо межшымат шерын колтет, ший пунжымат тӧрлатен колтет, уэш шочшымат вияным ыштен колтет, аважымат ӱян-шӧраным, мунан-шыланым ыштет манын ӱшанен кодына».
«Марий сугынь» книга гыч налме, 2005 ий.
Черке йӱла почеш:
12 май – Кизик олаште орланыше 9 мученикын кечыже.
13 май – Апостол Иаков Заведеевын да святитель Игнатий Брянчаниновын кечышт.
14 май – Юмын Аван Мироносицкий юмоҥажын кечыже.
15 май – Благоверный князь Борис ден Глебын кечышт.
16 май – Преподобный Феодосий Киево-Печерскийын кечыже.
Молитва:
Поро да Айдемым йӧратыше мемнан Господь Юмына, тачысе кечын мут дене, паша дене ыштыме языкем проститле. Ласка да тыныс омым мыланем пу. Чыла осал деч аралаш Святой Суксетым мыланем колто. Тый вет чонемым да капемым аралыше улат. Тыланет таум ыштена, Ачалан, Эргыжлан да Святой Шӱлышлан, кызытат, керек-кунамат, курым-курым мучкак. Аминь.
Ушан ой:
«Чаманен каласыман, ме жапын пеш писын эртен кайымыжым огына умыло».
«Азам ышташ лӱдман огыл. Юмо йочам пуа гын, тудым йол ӱмбаке шогалташат йӧным ышта».
(Оптинысе пустьыньысе монах-влакын, тыгак Москон да Уло Русьын Патриархше Кириллын духовникышт лийше архиепископ Илий Ноздрин)
Калык пале
«Марий еҥ – чодыран таҥже. Сандене ага тылзе тӱҥалтыште Чодыра именьик кечым палемден. Тидлан тылзын лумшо кечыжым шотлен. Тиде кечын пушеҥгым руаш, укшым тодышташ ок йӧрӧ, уке гын кеҥежым шолем, пожар ылыжын кертыт.
А.Е.Китиковын «Марла календарь. Май» статьяж гыч налме.
Май йӱштӧ – шурно сайын шочеш.
Май йӱштӧ гын, июнь кукшо лиеш.
Тумо лышташ лектын – йӱкшемда.
Куэ лышташым колтен гын, ломбо ден сирень арня гыч пеледалтыт.
Куэ нӧлпӧ, ваштар да тополь деч ончычрак лышташым луктеш гын, кеҥеж шокшо да кукшо лиеш.
Шӱшпык мураш тӱҥалын гын, пакчасаска, емыж умен кушкыт.
Ломбо пеледеш – йӱкшемден кертеш, пеледышыже шуко гын, кеҥеж ночко лиеш.
Калыкмут
Поктен колташ вашке лиеш, ӱжын кондаш неле.
Сай койышым пазарыште огыт ужале.
Саҥга саҥгам шелеш.
Сар ошым шемемда, шемым – ошемда.
Сусырым эм паремда, ойгым – жап.
Сын дене мландым огыт курал.
А.Е.Китиковын «Марий калыкмут мутерже» гыч налме.
Кӱдыроҥгыр пеледме жап
Акрет славян-влакын легендышт почеш, ты пеледыш коклаште осал вий шылын илен. Перун юмо, варажым тудым Илья Пророк манаш тӱҥалыныт, саде осалетым пытараш манын, шке волгенчыж дене перен. Тыгак пеледышым руш-влак прострел манаш тӱҥалыныт. Тылеч вара ты кушкыл деке нимогай осал ок пиж манын ойлат. Санденак рушлаже «сон-трава» манме пеледышым аралтыш семынат кучылтыт.
А марий-влак пеш моторын «кӱдыроҥгыр» маныт. Чынжымак, тудо кӱдыр-влакын кӱтласымышт годым, эр шошым пеледеш. «Кугу Какшан» заповедникын кугурак шанчыеҥже Геннадий Богдановын ойлымыж почеш, кӱдыр-влак, вийым погаш манын, тудын пеледыш бутонжым пурлалыт кӱтласымышт годым.
Марий Элыште ты пеледышын ныл видше уло. Кок видше почылтшылан шотлалтыт да канде тӱсан улыт, а кокытшо – нарынче. Но нуно икте-весе дене варналт кертыт, тунам пеледыш тӱсыштат вашталтеш. Нарынчыже мемнан дене шуэнрак вашлиялтеш. Каласен кодыман, кӱдыроҥгыр Российын Йошкар книгашкыже пурталтын.
Геннадий Богдановын фотожо.
Светлана Носова ямдылен.
