15 мартыште М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театрыште «Морко велын мурсемже» торашке шергылтын.
Кастене залыш калык шыҥ-шыҥ чумырген, манмыла, олмалан камвозаш вер лийын огыл. Концертыш билетшат арня ончычак пытен. Шокшо вашлиймашлан йывыртен, республикнан тӱрлӧ районжо да олаж гыч Морко кундемын шочшыжо-влак кумылын вашкеныт. Вет ты кастене шукертак ужаш шонымо еҥ дене вашлийын кутыраш да чонлан эн шерге мландынан тӱрлӧ луклашкыже миен толаш, йоча йӱк дене йоҥгалтше шочмо ялнам, суртнам, сылне пӱртӱснам шарналташ йӧн лийын.
Концерт Российысе калык-влакын икоян улмо идалыклан пӧлеклалтын, программыш пуртымо весела мураршаш, сылнымут корныла да куштымаш гоч тӱрлӧ калык дене келшен илымына раш почылтын. Тидым тӱҥалтыштак «Музыкальная шкатулка» ансамбльын ӱдыр-рвезыже-влак «Келшен илена» почеламутым лудмышт гоч сайынак пеҥгыдемдышт. А тӱрлӧ калык вургемым чиен лекмышт чоным эшеат вӱчкыш.
Морко районышто марий, татар, руш-влак ик еш семын келшен, ваш полшен илат. Икте-весыштын йылмышт дене сайын мутланат. «Ялкын» студийын «Туган як» мурым нине кум йылме дене йоҥгалтарымыже, Анастасия Александрован «Потому что я русская», «Настроение» квартетын «Это вся моя Россия», Морко кундем» ден Кугу Шале тӱвыра пӧрт пеленысе ансамбль-влакын «Шерге кундемна» муро-влакым муралтымышт тидын дене кугешнаш таратышт.
Кугу Отечественный сар деч вара ятыр ий эртымеке, элна уэш ойго дене вӱдылалтеш манын кӧ шонен? Спецопераций тӱҥалмеке, Морко кундемат ятыр тале эргыжым тушко ужатен. Тидлан кӧра мыняр икшыве ача деч посна кушкеш, мыняр ава, пелаш йӱд омыштым кочо шинчавӱд дене эртарат? Неле илышым, чон сусырым «Куэрлаште» («Морко кундем» ансамбль), «Тише» (Красный Стекловар тӱвыра пӧртын квартетше), «Солнце над нами» (Надежда Кузнецова) муро-влак, «Кӧтырма» (Шлань тӱвыра пӧртын «Эр кече» ансмабльже) куштымаш гоч ончыктышт.
Морко районышто кугезе йӱла ден тӱвырам, йылмым аралыше, нуным тукым гыч тукымыш шуен да тидлан самырык-влакым изинекак шӱмаҥдыше калык ила. Тугеже Морко памашын усталык йогынжо йыргыктымым огеш чарне. Тидым сценыште йоча-влакын мурен куштымышт пеҥгыдемдыш. Теве, мутлан, «Рвезылык» (Морко районысо М.С.Степанов лӱмеш тӱвыра да каныме полат), «Айвика» (Кугу Шале тӱвыра пӧрт) да Изи Кушна тӱвыра пӧрт пеленысе ансамбль-влак икмыняр куштымаш да тӱрлӧ семым совла дене шокталтымышт дене кумылым нӧлтышт. А шым ияш Давид Петухов кажне ончышын чонышкыжо куан тулым чӱктыш. Тудо ачажын тӱмырым пералтымыже, кочажын да чӱчӱжын гармоньым шокталтымышт почеш весела такмак-влакым тунар чот мастарын йоҥгалтарыш, моторын тавалтыш – чылт кугу артистла керте!
Концерт деч вара Давид дене мутланаш тӱҥалмеке, муро корныла дене вик тыгерак вашештыш:
«… Мый муралташ йӧратем,
мый кушталташ йӧратем.
Мураш, кушташ веле огыл,
садикемат йӧратем.
Авам мыйым ончен-кушта,
Кум пашалан туныкта –
Муралташ да кушталташ,
Эше сайын тунемаш…».
Илыш вашталтме дене айдемын шинчаончалтышыжат вестӱрлемеш, но чон-поянлыкше, келшымашыже да йӧратымашыже вашталтде кодыт. Мемнам, пӱтынь Российыште илыше-влакым, лач тиде – икоян улмына да келшен илымына – уша. Тыгай шергакан шонымашым «Рвезылык» ансамбль «Калык-влакын келшымашышт» куштымаш гоч сӧралын умылтарыш.
Шочмо кундемнан вий-куатшым шижаш таратыше концертыште кажне муро ден куштымашым, Морко калык театрын мыскара сценкыжым ончышо-влак шокшо кидсовыш дене вашлийыныт.
Концерт мучашлалтмеке, артист-влакым тауштен, поро шомакым Марий Эл Кугыжаныш Погынын председательжын икымше алмаштышыже Лариса Яковлева каласен да эн изи ийготан, но эн кугу артист Давид Петуховлан икымше гонорарым – вич тӱжем теҥгем – кучыктыш. Йошкар-Олаште Морко вел землячествым вуйлатыше Валерий Андреев чылаштлан таум ойлыш да М.Шкетан лӱмеш Марий драмтеатрын лӱмжӧ дене Анастасия Александровам кугу пушкыдо модыш дене куандарыш. Марий Эл Кугыжаныш Погынын депутатше, «Передовик» ялозанлык артель вуйлатыше Юрий Игнатьев аллегорий дене тыгерак каласыш:
– Кум пушеҥге – ото, лу пушеҥге – чодыра. Российыште кокшӱдӧ наре тӱрлӧ калык ила, нунын коклаште иктыже – марий калык. Пушеҥге вож дене пеҥгыде. Марий калыкын ик вожшо – Морко район. Таче сценыште тиде вож да тыгыде вож-влак (йоча-шамыч) мастарлыкым ончыктеныт. Кунам ме марий калыкын пеҥгыде улмыж нерген ойлена, очыни, Морко вожшак эн пеҥгыде. Тиде мемнам кугешнаш тарата. Ме ӱшанена, Морко вож гыч иланыше пушеҥге Россий кумдыкышто огеш йом, Российысе калык-влакын икоян улмо идалыкыште тудо Россий чодыра гаяк пеҥгыде лиеш.
Кум шагат наре шуйнышо концерт шӱм-чоным пойдарыш, вий-куатым ешарыш да ик жаплан шочмо кундемыш «намиен кондыш». Тек Морко талант памашна эреак торашке йыргыкта, да калыкше виян лиеш!
Вставке:
Концертыште 160 еҥ мастарлыкым ончыктен. Йошкар-Олашке артист-влак куд автобус да кок микроавтобус дене толыныт.
Сценарийым Морко рӱдӧ клуб системын пашаеҥже-влак ямдыленыт. Ты пашалан вуйлатышын алмаштышыже Дина Павлова вуйын шоген да шкежак режиссёр да концерт вӱдышӧ семын тыршен.
Алевтина БАЙКОВА
Сергей Николаевын фотожо
