Кӱлешан темылан
Йомак чыныш савырнен кертеш
Россий кӱкшытан «Служитлымаш» муниципал премий – муниципал служащий-влаклан эн кӱкшӧ награде.
Верысе шкевиктемым (самоуправленийым) вияҥдыме Россий ассоциаций (ВАРМСУ) ты премийым пуымо пашам Россий президент Владимир Путинын кӱштымыж почеш шукта. Тидыже муниципал службын эн сай пашаче еҥже, профессионал-влаклан полшаш манын ышталтын, вет тудо кумдыкым йӧнаҥдымашке да вияҥдымашке виктаралтын.
Тений Йошкар-Ола гыч «Марий парк» да Шернур округ гыч «Марий Йӱштӧ Кугызан илемже» проект-влак «Служение» премийын ТОП-110 радамышкыже пуреныт. Ты проект кузе ышталтме да премийым налмашке ушнымо нерген Шернур муниципал округын вуйлатышыже Александр КУГЕРГИН дене мутланена.
– Александр Викторович, проектда дене палдарыза.
– Мемнан проектна – тиде поро Йӱштӧ Кугыза да тудын йолташыже-влак нерген йомакым чын илышыш шыҥдарымаш. Нуно поро да изиш вестӱрлыракат, но чылан мемнан миф ден легендыласе персонаж улыт. Тиде тыглай турист объект гына огыл, эше марий калыкын тӱвыра кодшым кызытсе кумдыкышто шуен толмаш.
Проектым илышыш пурташ тӱҥалме деч вара Шернур округ да марий Йӱштӧ Кугыза нерген республикыште илыше веле огыл, мемнан деке унала толшо-влакат шукын пален налыныт. Марий Элнан ик эн йӱдвел кундемыштыже верланыше Кукнур села чумыр Россий гыч турист-влакым савырыме вер лийын.
Проект муниципалитетысе илышым кузе вашталтен:
Турист йогын палынак кугемын. 2024 ийыште ты илемыште 6 тӱжем утла еҥ лийын гын, 2025 ийыште – 9 тӱжем наре, 2026 ий январьыште 11 кечыште гына – 3 тӱжем утла турист.
Жаплан келшыше инфраструктурым ыштыме. 2023 ийыште кок пачашан йомак пӧртым чоҥымо, тушто тоштер ден мастерской верланеныт. 2024 ийыште «Кресаньык озанлык – Марий кудо» почылтын. Тышке логалаш лийме йӧным саемдыме: район мучко турист корным ончыктышым шогалтыме, турист автобуслам шогалташ асфальтироватлыме верым ыштыме.
У паша вер-влак лектыныт.
Верысе экономике чулымештын – сувенир продукцийым ыштымаш да ялысе туризм вияҥ толыт.
Проект федерал кӱкшытыштӧ аклалтын – 2026 ийыште Россий конкурсын финалышкыже «Кумдыкым вияҥдымаш – илышым уланым ыштымаш» номинаций дене лектын.
Тӱҥ лектышыже турист йогын кушмаш гына огыл. А эше тыште илыше-влакын шочмо изи элышт дене кугешнымаш, торасе йӱдвел села уло элым савырыше рӱдерыш савырнымым шижмаш. Проект ончыктен: йомак чыныш савырнен кертеш – тудлан ӱшанет да вийым пыштет гын.
– «Служитлымаш» мут тендан пашада гоч аклымаште мом ончыкта?
– Мыланем тиде мут – эн ончычак Шернур округ кумдыкышто илыше еҥ-влак верч пашам ыштымаш. Куанле пагытыште да неле илыш ситуацийыште нунын пелен лиймаш. Кунам кумдыкна верч тыршымаш эн ончыко лектеш, кунам калыкын йӧнан илышыже тый денет кылдалтмым умылет. Тиде тыглай гына огыл, а пеш кӱлешан умылымаш.
Служитлымаш тиде должностят да статусат огыл. Тиде кажне кечын еҥ-влак верч тыршымаш. Кунам кажне ошкыл посна пӱрымаш дене кылдалтеш: школыш ала-кӧн корныжо, илемыште ала-кӧн пӧртшӧ, эрласе кечылан ала-кӧн ӱшанже. Тиде чылалан мут кучымым шижын шогымаш, а тудым весын ӱмбаке кусараш але варалан кодаш ок лий.
Служитлымаш – тиде официальный вашлиймаште пуымо йодышым веле огыл, каласыде кодмымат колышт моштымаш. Тиде тӱшка пайдалыклан кӱлшӧ ошкылым ыштен кертмаш.
– Налме премийым шкендан да муниципал системе велым кузерак акледа?
– Тиде шке кундемысе калыкын тыршымыж дене илышыш пуртымо веле огыл, а кугыжаныш кӱкшытыштӧ ик эн сай практике семын аклыме проект – тыштак премийын акше. Тугеже мемнан нерген ынде палат, кузе илымына да пашам ыштымына нерген федерал кӱкшыт гычак умылаш тыршат.
Мый тидым мом ыштымым аклыме семын ончем: муниципалитетын пашаже шинчалан койдымо огыл, изирак гынат, тӱшка задачын ужашыже. А муниципал системылан тиде – опыт дене палдараш, весе деч сайым налаш да тора кундемыштат молылан пример лийын кертмым ончыкташ йӧн.
– Премийым налшашлан тендан ушнымыдам коллегыда ден тыште илыше-влак кузерак вашлийыныт?
– Коллеге-влак тӱшка пашаште шумо кӱкшытлан куаныде кертын огытыл, вет тудо пырля ышталтын. Регионын лӱмжым федерал кӱкшытыштӧ аралаш – тиде кугу чап. Адакше республикыштына шукын мемнан верч йӱкленыт. Санденак муниципал служащий-влакын командышт шуко ыштен кертмыланна ӱшанен.
Тыште илыше-влакланат тидыже кугу событийыш савырнен – нунын йӱкышт да авалтымышт округ деч тораштат кӱлешан лийын кертмым ужыныт. А команде тӱшка пашан эн кӱшнат палдырныше саскам конден кертмыжым пеҥгыдемден.
– Муниципал виктемыште пытартыш ийлаште могай вашталтыш лийын шога?
– Таче округ кумдыкым тӱзаташ ятыр йӧн уло. Тӱрлӧ кӱлешлыкан объектым чоҥымым да олмыктымымак налаш – нацпроект, федерал программе, тӱрлӧ кӱкшытан грант негызеш шуко ышташ лиеш. Лиеш да кӱлеш. Но улшо йӧнлан эҥертен, икмыняр ий жапыште ялласе, олаласе да регионысо илышым чынжымак саемден кертына.
Тӱҥ вашталтышыже – пашам у семын ончымаш. Таче муниципалитет средствам пашаш уша веле огыл, а шкежак кумдыкым тӱзаташ проектлан тӱҥалтышым ышта. Вияҥаш йӧнат шукемеш – верысе тӱҥалтышлан полшымо программе да нацпроект гыч грант да премий марте. Да тиде ӱшаным пуа: эсогыл эн тора ялат савырен шогышо вер лийын, а тусо илыш палынак саемын кертыт.
– Ты пашаште ВАРМСУ да тудын полыш программыже могай пайдам пуа?
– Верысе шкевиктемым вияҥдыме Россий ассоциаций тидланак ышталтын – мыланна, муниципалитетлан, мо кӱлмым палаш. Муниципалитет-влакын паша опытышт гыч эн сайже да неле задачым решатлыме корно ик вере чумыралтыт, да тушто тидын нерген федерал кӱкшытыш шукташ муткучышо-влак лийыт. Мемнан нерген палат да мемнам колыт – тидыже верлаште пашам ышташ пеш кӱлешан.
ВАРМСУ муниципалитет-влакым федерал повестке дене ушен шогышо йыжыҥ гай. Тудын полыш программыжлан, форумжылан да «Служитлымаш» премийжылан кӧра эсогыл изи кумдык-влакын опытыштат эн сай практике тӱшка банкын ужашышкыже савырнат, а верлаште нӧлталме неле йодыш-влак нерген эн кӱшнат пален налыт. Мыланна тидыже теве мом ончыкта: ме шкетын огынал – мемнан шеҥгелнына полшышо ден умылышо улыт.
Юрий ИСАКОВ ямдылен.
Снимкылаште: Александр Кугергин; Марий Йӱштӧ Кугыза йоча-влакын серышыштым шергалеш.
Сетлана Пехметован да еш альбом гыч налме фото.




