Мутна – Волжский районысо Нурмучаш Шайра ялыште илыше Геннадий ЛЕБЕДЕВ нерген.
50 ийлан – лӱмгече концертым
Кокла капкылан, шонкалыше шинчаончалтышан, путырак тыматле да ӱҥышӧ койыш-шоктышан тиде пӧръеҥ Шайра кундемыште веле огыл, чумыр Юлсерыште уста артист, тале спортсмен, поро айдеме семын палыме да пагалыме. Тений шыжым Геннадий Лебедев 50 ийым темен. Тиде кечын тудо шочмо ялыштыже «Кеч-кушко мый каем гынат, ом керт монден Шайра ялем» лӱмгече концертым эртарен. Юбилярым самодеятельный артист-шамыч Эдуард Тимофеев, Елена Харитонова, Изи Карина, тыгак кундемысе «Ярамарий вате-влак», «Шайра», «Сотнур аршаш» ансамбль-шамычын участникышт саламлаш миеныт. Верысе калыкат ӧрдыжеш кодын огыл, клубышко шыҥ-шыҥ гаяк погынен.
Изинек шокта
– Ачам самырыкше годым гармоньым сайын шоктен. Мыят изинек тӱрлӧ семым лукташ йӧратем. Икымше семӱзгарем «тӱмыр» ден «балалайке» лийыныт: чия деч кодшо атым кыренам, пӧрткӧргым ӱштмӧ выньыкым перкаленам, – тӱвыра аланыш толмо корныж дене палдараш йодмемлан шонкалыше чурийжым нимыняр вашталтыде вашештыш Геннадий Алексеевич.
Усталык шӱлышан улмыжым ужын, туныктышо-влак Геннадийлан школ деч вара Йошкар-Олашке музыкантлан тунемаш каяш темленыт. Рвезе ончычшо И.С.Палантай лӱмеш музыкальный училищыш пурен, но икмыняр жап гыч Марий республикысе тӱвыра училищыш куснен. (1993 ийыште тиде тунемме заведений Тӱвыра да сымыктыш колледжыш савырнен). Специальностьым ойырен налме шотыштат икмыняр кычалтылын: ончыч мураш тунемын гын, вара – калык семӱзгарым, гитарым шокташ.
Геннадий землякше-влак Эдуард Тимофеев да Надежда Васканова дене пырлярак тунемын.
– Икте-весе дене келшен иленна. Надежда тӱҥалтыш курс гычак сайын мурен, гастрольлашке чӱчкыдын коштын. Ме колледжын оркестрыштыже шоктенна, – студент жапышкыже пӧртыльӧ музыкант да Шкетан театр ончылно, Рӱдӧ паркыште, Йошкар-Оласе тӱвыра полатлаште, районласе клублаште, регион деч ӧрдыжысӧ кундемлаште выступатлымыштым порын шарналтыш. Рвезе оркестрыште изи домра дене шоктен.
Армий радамыш, Чечня сарыш
1993 ий 26 ноябрьыште кумшо курсышто тунемше Геннадий Лебедевлан Россий Армий радамыш служитлаш налме нерген повесткым кучыктеныт.
– Йошкар-Ола гыч мӧҥгӧ ачам-авам, родо-тукымем, йолташем-шамыч дене чеверласаш колтышт. Ешыштына армийыш ужатыме йӱлам эртарышт, да мый, пӧртысӧ авагашташке ший оксам керын, военкоматыш лектын кайышым. Ик ий утларак Оренбург областьысе «Тоцкое-4» военный частьыште служитлышым, а 1995 ий январьыште икымше чечня сарыш наҥгайышт. Сар – шучко событий, но мый тудын деч лӱдын омыл, вет мемнан тукымым Шочмо элым йӧраташ да аралаш туныктеныт.
Кӧргӧ куат уло гын…
Армий гыч мӧҥгӧ пӧртылмекше, Геннадий кужу жап лыпланен кертын огыл. Малаш возын ма пашам ыштен – шинча ончылныжо эре йот кундем ден боевой йолташыже-влак лийыныт, пылышыштыже лӱйкалыме да пудештарыме йӱк шоктен, тыгак тушманын шып-йышт лишеммыжла чучын.
– Контузитлалтше гай лийынам да, шкем кучен кертде, «умлавечыш» пурен каенам, – ала аптыранымыже, ала чонжо кормыж дене шӱргыжым кок кидше денат петырыш боевой действийын ветеранже. – Тунам афган да чечня сарлаште лийше мыняр еҥ йӱмылан кӧра колыш!?. Мыйынат илышем кумыкталтын кертеш ыле… Юмылан тау, шкемым кидыш нальым: пашашке пурышым, колледжым заочно тунемын пытарышым, ешаҥым, икшыван лийым, пӧртым чоҥышым… Ынде латнылымше ий арака чаркам кидышкемат ом кучо.
Икымше паша вер, икымше муро
Геннадий Лебедев тӱвыра аланыште лучко ий утла тыршен. Паша корныжо шочмо Нурмучаш Шайра школжо гыч тӱҥалын. Тыштак «Шайра ялем» икымше мурыжлан мут ден семым возен. Калык у произведенийым совым рӱж кырен вашлийын да кызытат куанен колыштеш.
Икмыняр жап гыч самырык специалист пашашке вуйге гаяк пурен каен: кечывалым школышто туныктен, йочасадыште аккомпанироватлен гын, кастене клубыш вашкен, самодеятельный коллективлаште участвоватлен але нуным вуйлатен. Тудым ынде шочмо ялыштыже веле огыл, Руш Шайраштат, Сотнурыштат, Ярамарийыштат, Пӧтъялыштат, Волжский район администрацийын тӱвыра пӧлкаштыжат изин-кугун вученыт. Таче Геннадий Алексеевич усталык апшаткудыжлан Юлсер кундемыште чапланыше «Рвезе сем» (вуйлатышыже – Владимир Харитонов), «Муро тошкалтыш» (шкежак чумырен да вуйлатен), «Шайра каче» (вуйлатышыже – Владимир Николаев), «Шайра» (вуйлатышыже – Нина Николаева), «Сотнур аршаш» (вуйлатышыже – Раиса Степанова) ансамбль-влакым шотла. Нунак, фамилийжым шотыш налын, тудлан «Йӱксӧ Гена» псевдонимым тушкалтеныт.
– Сурт-печым кучаш, ӱдырем-влакым йол ӱмбак шогалташ шукырак окса кӱлешат, латкок ий ончыч «Совиталпродмаш завод» ЗАО-ш операторлан кайышым. Кӧ улмем пален налмекышт, коллегем-влак кокла гыч иктышт «Бетховен», весышт «Композитор» манаш тӱҥальыч, – моло «лӱмедышыж» денат шыргыжалын палдарыш Геннадий Алексеевич. – Тек маныт, мый ом ӧпкелалт.
Шочмо эл, сарзе порыс
Калыкын кумылжым савыраш манын, тӱвыра пашаеҥлан шуко палаш, илыш дене тӧр ошкылаш, ойган ма куанле событийым мероприятий гочын келгын да раш почын ончыкташ кӱлеш.
– Чонемлан Шочмо элым йӧраташ да аралаш, талешке-шамычым шарнаш да чапландараш ӱжмӧ шотан проект-влак лишыл улыт, – палемдыш Геннадий Алексеевич. – Шижам, калыклан «Чечня» мурем келша. Мутшым Владикавказысе госпитальыште эмлалтме годым салтак йолташем возен, семжым шке пыштенам. Тиде мурым кажне шыжым да шошым земляк-влакым Волжск оласе военкомат гыч Россий армий радамыш торжественно ужатыме годым мураш йодыт. Российын Геройжо Валерий Ивановым шарныме лӱмеш эртаралтше мероприятийлаштат мурем. Валерий дене ик жапыште армийыш каенна, ик жапыште Чечняште лийынна… Поро шарнымашеш кодын Надежда Васканова дене пырля военно-патриотический муро концерт дене республик мучко гаяк коштмынат…
Шотлымым чарненыт
Суртоза шондык гай чатка пӧртыштыжӧ паша лукым келыштарен. Тушко пурымек, шинчалан эн ончычак синтезатор, баян, гитар мойн огыл, а шкешотан полко перна. Тудын ӱмбак кум кугу кубокым шындыме, йымаланже тӱрлӧ медальым ӱмбала сакыме. Геннадий Лебедев ветеран-влак коклаште курыкышто куржталме шотышто Российын чемпионжо лӱм дене кок гана палемдалтын, тыгак Марий Элын первенствыштыже сеҥышыш лектын. А медальже тачысе кече марте мыняре погынен – иктат раш каласен огеш керт, шотлымым шукертак чарненыт. Тиде лукыштак кугурак спорт таҥасымаш ден усталык конкурслаште сеҥышыш лекмыжым, тӱвыра аланыште пашам тыршен ыштымыжым пеҥгыдемдыше чапкагазше-влак улыт.
– Теве тиде Чаптанык дене 2006 ийыште Финн-угор калык-влакын «JulaВий» I бард муро фестивальыштышт палемденыт, пеленже эше гитарым кучыктеныт, – кандалге-йошкар кагазым кидше дене шыман ниялтыш мурызо.
Тиде фестивальыште Геннадий Лебедев «Ой, таҥем-пелашем» мурым мурен да III степенян лауреат лӱмым сеҥен налын. Елена пелашыжлан пӧлеклалтше мурылан мутымат, семымат шкежак возен. Изиш варарак тудым Сергей Пакеев вес семынрак мураш тӱҥалын.
Сай пелаш да ача
– Геннадий – моткоч тӱткӧ пелаш, поро да сай ача, пашаче суртоза. Мый тудын дене куанен илем, кок ӱдырнат утларакше ачашт йыр пӧрдыт. Изи Олюкна кочкаш ямдылаш йӧрата гын, Альбина Геннадийын корныжым тошка: тачысе кечылан Марий Эл радиошто кум мурыжо йоҥга. «Рвезе пагыт» мурылан мутым шке возен, семым ачаже пыштен, – Геннадий Алексеевичын эше ик паша саскаж дене палдарыш Елена пелашыже.
Палашда:
Геннадий Лебедев кок мурын авторжо, 15 утла мурылан семым пыштен, шуко мурыжым шкежак мура. Усталыкшым Одноклассники да ВКонтакте воткыллаште аклаш лиеш.
Маргарита ИВАНОВА.
Авторын фотожо.
