Таче мемнан унана – Марий йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институтын научный библиотекыжым вуйлатыше, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже Галина Байкова. Шукерте огыл тудо 60 ияш лӱмгечыжым палемдыш.
Галина Ильиничнан але марте шуктымо пашажын лектышыже изи огыл. Мутлан, «Марий Элын идалыкысе книгаже» конкурсым илышыш пуртымаште, «Писатели Марий Эл» справочникын кок изданийжым (2008, 2020) лукмаште библиограф семын тыршымыжым поснак палемдыман. Тылеч посна тудо Марий шымлыше институтын савыктыш да публикаций шотышто шуко книгам чумырен, ятыр статьян авторжо.
– Галина Ильинична, йӧн дене пайдаланен, эн ончычак эртыше лӱмгечыда дене уло кумылын саламлена да пеҥгыде тазалыкым, пиалан волгыдо илышым тыланена. Умбакыжат тыгаяк поро кумылан, чолга лийын кодса.
– Тау. Сугыньда шукталтше.
– Лачшымак тиде пашам ойырен налаш Тендам мо таратен?
– Книга дене кылдалтше пашам ойырен налаш тудым лудаш йӧратымаш таратен. Параньга район Руш Лажмарий, варажым Кугу Пумарий школышто туныктышо-влакат книгалан шӱмаҥденыт. Акам-шамычат лудаш йӧратеныт. А эше ялыште библиотеке моткоч келша ыле. «Мыят тыгаяк мотор, волгыдо пӧлемыште пашам ыштышаш ыле» манын шоненам. Санденак луымшо класс деч вара тунамсе культпросветучилищыш библиотекарьлан тунемаш пуренам. Кок ий гыч пытарымекем, Чавайн лӱмеш кугыжаныш книгагудышто пашам ышташ тӱҥалынам. Эше кок ий гыч Казаньысе тӱвыра институтыш библиотекарь-библиографлан заочно тунемаш пуренам. Тиде книгагудышто библиотекарь гыч тӱҥалын отдел вуйлатыше марте 23 ий тыршенам. Вара Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше Валериан Михайлович Васильев лӱмеш марий институтыш шанче библиотекым вуйлаташ ӱжыч. Мый кӧненам да ынде 18 ий тыште куанен пашам ыштем.
– Те тыште весе-влакын книгаштым, тыгак газет ден журналлаште возымынам веле огыл лаштыкледа, эше шкеат возеда, книгам, справочникым савыктен луктыда.
– Туге. Паша шагал огыл ышталтеш. Мемнан институтын савыктышыжым, кажне сотрудникын статьяже-влакым библиографий указательыш чумырена. Але марте тиде пашам книгагудын ончычсо вуйлатышыже Софья Семёновна Присягина шуктен гын.
Тыгак мемнан ученый-археолог Валерий Валентинович Никитинлан пӧлеклалтше посна указательым ямдылен луктынна. Тиде пашам Чавайн лӱмеш библиотекын пашаеҥже-влак дене пырля ыштенна. Шукертак тушеч каенам, но книгагудышто тыршыше-влак дене кылна сай, да кызытат ваш-ваш полшен илена.
Тӱрлӧ конференцийлаште, вашлиймаште институтын лукмо книга ден указатель-влак нерген каласкалем. Шкенан шанче библиотекын эртыме корныжым шымлен шогем, да шукерте огыл «Ончыко» журналыште тидын нерген статьям лектын. Москвасе журналышкат ик статьям колтенам.
– Шижалтеш, пашадам чот йӧратеда да тудын нерген кужун ойлен кертыда. Айста ынде шуктымо вес сомылда нергенат мутланена. Те, Галина Ильинична, мер пашашкат чолган ушнеда – марий ӱдырамаш-влакын «Саскавий» ушемыштын еҥже улыда. 2022 ий шыже гыч вуйверыште пырля тыршена, да кеч-могай пашам уло кумылын шуктымыдам куанен шекланем.
– Чынак, тиде мер пашамат мылам моткоч келша. Вуйверыш пурташ темлымекышт, пеш куаненам. Эше чот куаненам, кунам республик кӱкшытыштӧ эртаралтше «Мунло» конкурсышто таҥасаш «Саскавий» командым чумыренна да тушко ушненна. Мыйым вигак командын капитанжылан ойырышт. Ӱмаште икымше верым сеҥен налынна.
Тыгаяк конкурсым ынде икмынярымше ий «Саскавий» ушем денат эртарена. Тушто районла гыч ӱдырамаш команде-влак таҥасат. Тиде конкурслан шуко йодышым мыланем ямдылаш логалын.
Ушемын еҥже-влак дене районлашке миен коштына, але тушеч ӱдырамаш-влакым шкенан деке ӱжына да вашлиймашым эртарена. Кажне вашлиймаш, пайрем, мероприятий поро шарнымашым гына коденыт.
– «Саскавий» ушемын эше тыгай йӱлаже уло: палыме, пагалыме ӱдырамаш-влаклан йыргешке лӱмгечышт вашеш йолван мотор шовычым пӧлеклена.
– Туге. Пашаште лӱмгечемым палемдымашке ушемнан кызытсе, ончычсо вуйлатышыже-влак, вуйверын еҥже-шамыч толыныт ыле. Нуно шочмо кечем дене саламлышт да тӱсемлан келшен толшо йолван мотор шовычым пӧлеклышт. Кызыт тудым мый чынже денак йӧратен пидам да вачышкем куанен пыштем.
– А яра жапдам Те кузе эртареда? Чон йодмо сомылда могай?
– Яра жапем утларакше ӱдырем-веҥым да изи мотор уныкам дене пырля эртараш тыршем. Книгам, газетым, журналым лудаш йӧратем. «Марий Эл» газетымат эре уло кумылын лудам, библиотекышкына кажне ийын подпискым ыштена. Концертым, театрыш спектакльым ончаш коштам. Тыгак шке пашамым моткоч йӧратем да каныш кечылаштат книгагудышко толын каем.
– Йыргешке лӱмгече вашеш кажне айдеме эртыме корныжым аклен ончалеш. Те илышыштыда палемдыме чыла шонымашкыда шуында але эше иктаж-мо ыштен шуктыдымыла чучеш?
– 60 ий – пеш мотор лӱмгече. Илышлан, ыштыме пашалан могай-гынат иктешлымашым ышташ лиеш. Йӧратыме пашаштем лектыш уло, палемдыме кӱкшытыш шумем гай чучеш. Ончыкылан шонымашем ден ыштышаш пашам эше шуко уло. Мутлан, Йыван Кырла нерген посна библиографий указательым лукнем. Марий шымлыше институт, тудын пашаеҥже да книгаже-влак нерген мо савыкталтын, чыла тидым иктыш чумырен, указательым ямдылынем.
– Тиде лӱмгечыда мо дене ушешда кодеш?
– Тиде лӱмгечым шонымо семын эртарышым. Лишыл йолташ-влак, родо-тукымем дене погынен, пайремем моткоч веселан палемдыме дене кужу жаплан шарнымашеш кодеш. Нуныланат тудо келшен. А ме ача-аванан шым икшыве лийынна: кум акам, шольым да кок шӱжарем. Кызыт визытын веле кодынна. Туге гынат тукымна кугу. Ме ваш-ваш келшен, полшен илена, чыла гаяк пайремым пырля эртарена.
Пашаште лӱмгечем палемдыме годым шуко поро мутым ойлышт. Тынар пагалыме еҥ улам манынже паленат омыл. (Шыргыжеш – авт.)
Иктешлыме семын ойлаш гын, илышемлан ом ӧкынӧ. Кӧ воктенем лийын, кызыт пеленем кӧмыт улыт, чылаштлан таум гына ойлем.
Любовь Камалетдинова
Фотом еш альбом ныч налме
