Эртыше арня мучаште Марий Эл Кугыжаныш Погынын делегацийже Луганск Калык Республикыш миен коштын.
Парламентарий-шамыч Луганскыште «Шочмо элым аралыше-влак нерген шарнымашым курымашлыкыш савырыме да аралыме эн сай практике» теме дене «йыргешке ӱстелыште» участвоватленыт.
Тиде мероприятий Луганск, Донецк, Саха, Марий Эл республикласе, Ростов да Воронеж областьласе законодательный да исполнительный кучем-влакын еҥыштым иквереш чумырен.
Вашлиймаште марий делегацийын вуйлатышыже, Кугыжаныш Погынын председательже Михаил Васютин Кугу Ачамланде сар ден специальный военный операций коклаште икгайлыкым палемден.
«Шарнымашым арален кодымо эн сай практикылан монумент ден историй урок-влак веле огыл, калыкын тыршымашыжат шотлалтыт. 1941 ийыште фронтлан шокшо пижым пидыныт гын, кызыт дрон ден генераторым налын колтена. Чын шарнымашым тукым-шамычын лач тиде кӱрылтдымӧ кылышт ышта да тудым курымашлыкыш савыра», – манын тудо.
Республикыштына историйын чынжым арален кодымо, самырык тукымым шочмо элым йӧратыме шӱлышеш куштымо да муниципалитет-влакын тӱҥалтышыштлан полшымо паша нерген Кугыжаныш Погын председательын алмаштышыже, «Герои Марий Эл. Талешке-влак» регионысо кадр программын участникше Александр Смирнов каласкален.
Тудо тӱҥ практике-влак коклаште Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцевын кӱштымыж почеш почмо «Герои Отечества» тоштер-патриот рӱдерым, муниципалитетлаште мемориал-шамычым уэмдыме да Курымашлык тул-влакым чӱктымӧ пашам палемден. Тыгак 2025 ийыште федерал программын кышкарыштыже сарзе-влакым тойымо 10 шӱгарлам шотыш кондымо, 533 шарнымаш объектым тергыме, электрон Шарнымаш книгам (тушко 129 тӱжем участникын лӱмжым пуртымо) да «Демос» кычалше отрядын ямдылымыж почеш воинский шӱгарла-шамыч шотышто справочникым ыштыме. «Шарнымаш экспедиций» мотопробегын кышкарыштыже «Невский пятачок» плацдарм гыч Марий Элыш мландан капсулым кондымо да «Герои Отечества» рӱдерыште аралаш вераҥдыме.
Марий Эл юнармий толкыным вияҥдыме шотышто Российын эн сай 20 регионжо-влак коклашке пурен. 2025 ийыште республикыштына Молодёжный парламентын ямдылымыж почеш Патриот воспитаний нерген законым приниматлыме.
Культур да образовательный проект-влак коклаште вице-спикер «Сеҥымаш тулсавыш» фестиваль ден «Сеҥымаш кӱсле» проектым палемден. Республикысе школлаште СВО-н участникше-шамычлан пӧлеклалтше 413 эскпозицийым келыштарыме, 326 шарнымаш оҥа ден 321 геройын партшым почмо.
Поснак кугу тӱткышым верласе калыкын тӱҥалтышыжлан полшымо пашалан ойырен. Марий Элыште 2014 ий гыч инициативный бюджетированийын практикыже илышыш пурталтеш, 2024 ий гыч – республикым вуйлатышын «Калыкын тӱҥалтышыже» проектше. 11 ийыште муниципалитет-влак 651 проектым шуктеныт, тышечын 71 паша мемориалым чоҥымо да тӱзатыме дене кылдалтын. Тений тыгай шотан эше 18 тӱҥалтышым илышыш пурташ палемдыме, рашемден докладчик.
Сай паша лектыш Марий Эл правительствын, «Защитники Отечества» фондын, министерстве ден мер организаций-влакын иквереш тыршымышт дене кылдалтын. Регионыштына СВО участник-шамыч ден нунын ешыштлан полшымо 50 утла мере уло, «Герои Марий Эл. Талешке-влак» регионысо кадр программе пашам ышта. Республикыштына шочын-кушшо 5 тӱжем утла еҥ специальный военный операцийым эртарыме кышкарыште элнам аралаш шогалын, нунын коклаште – Кугыжаныш Погынын кум депутатше.
Мероприятийыште темлымаш-влакымат ыштыме. Михаил Васютин коллегыже-шамычын икмыняр сай практикыштым республикыштына кучылташ палемден.
***
Марий парламентын делегацийже ЛНР-ште посна мотострелковый полкышто служитлыше сарзе-землякна-влак дене вашлийын.
Парламентарий-шамыч нунылан гуманитар груз дене пырля шочмо кундемын шокшыжымат намиеныт.
«Тыште, окоплаште да блиндажлаште, мемнан эрыкна тапталтеш. Марий Элын шочшыжо-влак, кидыш саргуралым налын, моло регион гыч сарзе-шамыч дене пырля элнан лӱдыкшыдымылыкшым аралат да Российын исторический регионжо-влаклан тыныс илышыш пӧртылаш полшат. Сарзына-шамыч кокла гыч кажныже пала: шеҥгелныже – чумыр республик, да тудо эре полша, вет тиде – мемнан задачына», – вашлиймаште палемден Михаил Васютин.
Делегаций военнослужащий-шамычлан Шернур сырзавод ден Йошкар-Оласе шыл комбинатын продукцийыштым, «Аван шӱмжӧ» волонтёр организацийын посылкыжым: теле маскхалатым, тактический носилкым, медицине аптечкым, квадрокоптерлан сбросым, йымал вургемым, жгутым – намиен.
«Броня дене коштшо еҥ эсогыл изи полышым акла. Ӱшанле жгут, «кайыклан» йӧнан сброс – тиде утарыме илыш», – спецоперацийын шокшо коҥгаж гоч эртыше ветеран Александр Смирнов палемден.
Сарзе-влак поснак Йошкар-Оласе строительный техникумышто тунемше ӱдыр-рвезе-шамычын письмаштлан куаненыт. Шочмо элым аралышын кечыж вашеш налме серыш мӧҥгым ушештарыше пушан, ӱшанле экипировко деч удан огыл полшышо куатан, палемденыт нуно.
Гуманитар грузым чумырымаште Общероссийский калык фронтын регионысо пӧлкажын еҥже-влак чот тыршеныт – сарзе-землякна-шамычлан инновационный гемостатический пакет (вӱр йогымым ик минутышто чарен шогалта) ден марий шеврон-влакым, мӱйым колтеныт.
Чеверласыме годым Михаил Васютин фронт ден тылын иквереш тыршымышт дене Сеҥымашке шумылан ӱшанымыжым ойлен да землякна-влаклан кӧргӧ куатым, мӧҥгышкӧ писынрак пӧртылаш тыланен.
***
Марий Элын Кугыжаныш Погынжо ден ЛНР-ын Калык Советше парламент-влак кокласе паша кыл нерген келшыкым ыштеныт.
Документыште поснак кугу тӱткышым калыкым социально аралыме, специальный военный операцийын участникше-влак ден нунын ешыштлан полшымо мере-шамычым ыштыме, тыгак граждан-влакын правашт ден эрыкыштым аралыме опыт дене палдарыме йодышлан ойырымо. Тылеч посна кундем-влакым социально-экономически вияҥдыме, сатум шкенан элыште ямдылен лукшо предприятий-шамычлан полшымо, тӱвырам, спортым, туризмым да молодёжный политикым вияҥдыме, йырвелым аралыме да верысе шкевиктемым ыштыме пашам пырля ворандарен колташ пунчалме.
Законодатель-влак тыгак икте-весыштым нормативный правовой акт-шамычын проектышт дене палдараш, Кугыжаныш Думыш колтышаш федерал инициативым пырля ямдылаш палемденыт.
ЛНР-ште марий делегаций «Молодая гвардия» да Луганскысе краеведений тоштерлаште лийын, самырык гвардеец-влакын изи-шольо шӱгарлаштышт да Луганскым утарыше-шамыч лӱмеш шогалтыме шарныктыш воктеке пеледышым пыштен. Тиде мероприятий Ворошиловградым утарымылан 83 ий теммылан пӧлеклалтын.
Парламентарий-шамыч тыгак «Луганск-Нива» ПАО-што лийыныт. Таче тиде кӱкшӧ технологиян, шуко профилян предприятийыште республикыште да тудын деч ӧрдыжтӧ кумдан палыме ложашым, шӱрашым, комбикормам, кечшудо ӱйым да моло сатум ямдылен луктыт. 2014 ийыште лийше неле событий-влак годым Луганскыште да тудын кумдыкыштыжо илыше калыклан киндым лач тиде предприятий ситарен.
«Электротул лийын огыл, да завод генератор дене пашам ыштен. Чӱчкыдын лӱйылтыныт гынат, киндым чарныде пыштенна. Транспорт коштын огыл, сандене предприятийыштак кодынна. Южгунамже кинде деч моло кочкышым ужынжат огынал. Иктаж 50 кече гыч колбасам кондышт, да бутербродым ыштышна. Тидым кызыт чӱчкыдын шарналтена. Теве тыге ме калыкым шужен колымо деч утарен коденна», – шарналтен каласкален председатель Зинаида Наден.
Кызыт кинде заводышто 30 тӱрлӧ изделийым пыштат. Коллективын ончыкылык планже кугу: предприятий ойпидышым ыштен да эрыкан экономике кумдыкышто участвоватлыме нерген таныкым налын.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Кугыжаныш Погынын фотожо.
