Волжский муниципал округысо Пӧтъял кыдалаш школышто Татьяна Евгеньевна Васильева йоча-влакым тӱрлӧ семӱзгар дене шокташ туныкта.
Нигӧлан ойлыде
Руш Шайра ялыште шочын-кушшо ӱдыр Сотнур кыдалаш школым тунем лекме деч вара И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжыште шинчымашым налын. Самырык специалист Сотнур школышто идалык наре пашам ыштен, а вара Петрозаводскысо А.К.Глазунов лӱмеш кугыжаныш консерваторийыш кӱшыл шинчымашым налаш каен.
– Умбакыжат тунеммем, тӱрлӧ семӱзгар нерген кумданрак пален налмем шуын. Тудо жапыште эше шӱжарем Ижевскыште тунемын. Ача-авам ынышт вурсо манын, билетым нунын деч шып налынам: эрла кайышашлык годым веле пален налыныт. «Миен тол, экзаменет сдатле, а вара ончалына, шоналтена» манын ачам. Тунемаш пураш кум вер гына лийын, Марий Эл гыч кумытын тушко каенна. Советский район гыч Лена дене тунемаш пурен кертынна. Группыштына тыгак Коми, Удмуртий гыч ӱдыр-влак лийыныт. Ме чыланат шочмо йылмына дене мутланенна, экзаменыште муренна, куштенна, семӱзгарым шоктенна, – студент радамыш ушнымыжым шарналтыш Татьяна.
Моло ӱдыр-рвезе-влак дене тунемме жапше марий ӱдырынат утыжым ойыртемалтын огыл: лекций, сессий, тӱрлӧ мероприятийыште мастарлыкым ончыктымаш…
Вузым пытарымеке, Татьяналан тудо олаштак пашаш кодаш йӧн лийын. Но марий тӱвырам йӧратымыже да шке тунеммыжым, моштымашыжым марий икшыве-влаклан пуэн кодаш кӱлмӧ шонымаш дене тудо шочмо кундемышкыже пӧртылын.
Тӱрлӧ семӱзгар дене
2023 ийыште консерваторийым тунемын лекше Татьяна Васильева Пӧтъял школыш музыкальный кружокым вӱдаш толын. Поро кумылан туныктышо шке йырже музыкым йӧратыше ӱдыр-рвезе-влакым чумырен. Кружокыштыжо домрым, балалайкым, гармоньым, синтезаторым, фортепианом, шиялтышым шокташ туныкта.
– Школым пужен ачалыме ийын тунамсе директор Валериян Аркадьевич Семёновын тыршымыжлан кӧра школна ятыр у семӱзгар: кӱсле, домр, прима балалайке, барабан установко, гитар, пу совла – дене пойдаралте, – палдара Татьяна. – Шукерте огыл ияговыжым нальым. Тудым Петрозаводск вузышто пырля тунемме удмурт йолташем лӱмынак мылам ыштен. Кызыт тудым кажне кечын гаяк кидыш налам.
Тӱрлӧ семӱзгарым шоктышо-влак чыланат школ пеленысе «Изи шӱдыр» ансамбльыш коштыт. Ты коллективын республик кӱкшытан икмыняр мероприятийыште сеҥымашыже уло.
Пайдам ыштынем
Школышто пашам ышташ чыла йӧн уло, садлан самырык туныктышо кече еда чон йодмо сомылжым куанен шукта. Тудо эреак улан тунемаш тырша да йоча-влакымат тидланак кумылаҥда.
– Южгунам шинчавӱдышт лекмеш вурсем гынат, занятийыш садак толыт. А вурсемже жапым пайдалын огыл эртарымылан, арам йомдарымылан. Илыш кызыт тугай, чылажымат шке жапыштыже умылен да ыштен шуктыман, – умылтара Татьяна Васильева. – Туге-гынат икшыве-шамычын кушмышт шижалтеш. Очыни, коклан вурсалтымын кӱлешлыкше уло. Йоча-влаклан сценыш куштылгынрак лектыт, вет семӱзгар дене шоктымо вожылмым чактараш, чолгарак лияш тарата. Молан тидым нунылан ойлем? Мыят изи ял гыч улам, тӱҥалтыште мыламат калык ончыко лекташ нелырак лийын. Илышем шотыш налын, пайдам нунылан ыштынем.
Татьяна Евгеньевна – семӱзгарым шокташ тунемше-влаклан чыла шотыштат пример. Тидым паша верыштыже шкеак ужым: тудо я баяным оҥ пелен кучен шокталтен колта, я шиялтышым пуалтарен, сылне семым луктеш, я кӱсле кылым чывышталын, ю шӱлышым шара… Тудын кидыштыже кеч-могай семӱзгар шке семжым луктеш.
Весела кумылан ӱдырын гармоньым шокталтен, сылне такмак-влакым йоҥгалтарымыжым шуко вере ужаш лиеш, районыштыжо ик концерт ден пайремат тудын деч посна ок эрте, эсогыл марий сӱаныштат ик гана веле огыл сӱан калыкым чӱчкыктен.
– Чузайын гармоньжо – эн лишыл йолташем. Тудо марий-влакын тӱшкан илыме тӱрлӧ кундемыштат лийын. Садлан, калыкыште манмыла, шоктен от мошто гынат, шкежак шокта. Гармоньым шокталтен, кумылем нӧлтем, чонем луштарем да ойгем шулыктарем. Кочамын латвич уныкаж кокла гыч мыяк веле шоктен моштем. Тидым шкеже колын да йочала йывыртен.
Ачам могыр гыч кочам гармоньым, авам могыр гыч чачай кӱслем, гармоньым шоктеныт, кушташат чот кертыныт. Ачамлан тауштен илем, вет тудо семӱзгарланат кумылаҥден, мемнан дене эреак марла мутланен. Коча-кован, ача-аван йылмыжым, тӱвыра ден йӱлажым, калыкнан историйжым изинекак пален кушкат гын веле тыйын негызет пеҥгыде лиеш. Кызытсе икшыве-влак ты шотышто начаррак улыт, – чонжым почеш Татьяна Васильева. – Эн ончычак бавайын мурымо семжым шокташ тунемынам, тудын муралтымыжым войзен кодымо видео еш архивыштына кызытат аралалтеш.
Марий тӱвыра ден йӱлам жаплыше туныктышо икшыве-шамычым тидланак туныкта. Пошкудо, родо-тукым калык-влакымат пагалаш да нунын поянлыкыштым палаш кӱлмым сайлан шотла. Российыште калык-влакын икоян улмо идалыкыште «Изи шӱдыр» ансамбль дене тӱрлӧ калык семым шокташ тунемыт.
– Икоян коллективыште пашам ышташ моткоч келша. А ансамбль ешем дене иктак, урок деч вара йӱлышӧ шинчан ӱдыр-эрге-влакын репетицийыш толмышт мыйым пуйто шулдыраҥда, – ойла Татьяна.
Татьяна Евгеньевна тӱрлӧ мастер-классым эртарымыж денат кумылым савыра.
– Шудо пуч гыч шиялтышым ышташ тунемынна. Тудым пуалтарен, куку кайыкын йӱкшым лукмеке, чот йывыртенна, – куанжым ыш шылте 8-ше классыште тунемше Софья Павлова. – Татьяна Евгеньевна гаяк шуко тӱрлӧ семӱзгар дене шокташ тунемнем, садлан кажне репетицийыш куанен коштам.
Самырык туныктышо тӱрлӧ семӱзгарын иквереш йоҥгалтмыжым умылаш йӧным ышта. Теве шукерте огыл шке гычак йӱр йӱрмӧ йӱкым лукшо арверым келыштареныт. «Пӱртӱс йӱк ансамбль дене шоктымым эшеат сылнештара да чоным лыпландара», – манеш туныктышо.
Тӱрлӧ проектым шыҥдарат
Директорын воспитаний паша шотышто советникше кажне тылзын тӱрлӧ мероприятийым эртарымылан да нуным соцкыл лаштыкла гоч ончыктымылан вуйын шога. Икымше-влакын толкыныштын проектыштым илышыш шыҥдарат. – Ача-ава дене пашам ышташ йӧсырак. Тидыже нунын вес кундемыш пашам ышташ кудалыштмышт денат кылдалтын. Документла денат шуко шинчылтман. Нойымем годым ияговыжым шокталтен колтем. Тудын семже козырарак гынат, чоныш витенак пура да нойымем мондыктара, – ойла Татьяна Евгеньевна.
Алевтина БАЙКОВА
Авторын да еш альбомжо гыч налме фото.
Снимкыште: Татьяна Васильеван йӧратыме семӱзгарже – эреак пеленже.
