Кодшо шуматкечын, 11 июльышто, Марий Турек район Кугу Карлыган ялыште «Гырон быдтон» удмурт пайрем эртаралте.
Пасу паша мучашлалтмым палемдымашке, а кусараш гын, тудо лач тидым ончыкта, моткоч шуко калык погынен ыле. 2026 ийым Российысе калык-влакын икоян улмо идалыкыштлан увертарымым шотыш налын, вес калык-влак дене, ты гана удмурт-влак дене, вашкылым ышташ да пеҥгыдемдаш, шке йӱлам арален кодаш да вияҥдаш кӱлмӧ шонымаш дене «Гырон быдтон» пайремыш «Саскавий» марий ӱдырамаш ушемын еҥже-влакат миенна. Сценыш саламлаш лекмекше, ушем вуйлатыше Маргарита Тойшева тидымак палемден ойлыш да Кугу Карлыган тӱвыра пӧрт ден Сардаял школлан пӧлекым кучыктыш.
Пайрем нерген радамлынрак ойлаш гын, организатор-влак моткочак поян программым ямдыленыт. Эн ончычак толшо уна-шамычым кузе вашлийме нерген поснак ойлен кодымо шуэш. «Зардон» удмурт калык фольклор ансамбльын участникше-влак чылаштымат сылне мурым мурен, кинде да пура дене вашлийыч. Капка гоч эртыме деч ончыч йоча-влак кажныштлан чевер тасмам пуышт. А тудыжым налмеке, шонымашым шке семын каласаш кӱлын. Тудо шукталтеш, палемдышт. Тидат чыла огыл. Капка ӱмбаке сакыме пу оҥам кужу пу тоя дене перкален эрташ кӱлын. Тиде йӱла тыгак шонымашым шукта манын каласышт. «Саскавий-влак» чотак перкалышна. Ну, ынде кажнынан шонымашна, товатат, шукталтеш.
Изиш эртымеке, шкешотан кудо-влак верланыме кумдыкыш логална. Нуныжым икмыняр ял иквереш чумырген келыштарен. Кудышкышт пурымо верым моткочак ойыртемалтшын сылнештарымышт вигак шинчашке перныш. Тидлан иктышт куэмым кучылтыныт, весышт ужар укшла да пеледыш дене сӧрастареныт. Тыгодым ик кудым весе деч ойырышо кыдеж гайым шовыч дене ыштенытат, ты кумдыкым ончен, кумылак нӧлталалтын. А кудо кӧргышкышт вераҥдыме ӱстеллаште сийышт могай поян лийын! Мемнам, мийымекына да мӧҥгеш каяш тарванымекына, тушто кугу уна семынак пукшен-йӱктен ончен колтышт. Пырля мурымынаже, йыр шогал куштымынаже мом шога!
Изиш умбалнырак йоча ден кугыеҥ-влакланат тӱрлӧ конкурс ден модыш эртаралтыныт. Кумылан-шамыч уремыштак лӱмын келыштарыме коҥгаште кӱэштме мелна дене сийлалт кертыныт. Тудыжо чылаштлан ситыже манын, ты кечын лу ведра руашым лугеныт! «Келшымаш немырымат» тамлаш йӧн лийын. Тудыжым тӱрлӧ калык-влакын икоян улмыштым да келшен илымым ончыктымо семын иквереш ямдыленыт.
Пайремын тӱҥ ужашыжат моткоч келшыш. Погынышо-влакым Марий Турек муниципал район администраций вуйлатыше Сергей Решетовын, Карлыган ял шотан илем администраций вуйлатышын пашажым шуктышо Надежда Гайсинан, «Восход» СХПК-н председательже Феликс Прохоровын, тыгак Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институтын директоржо Людмила Григорьеван да Маргарита Тойшеван саламлымекышт, удмурт, марий, татар да руш коллектив-влак сылне муро да куштымашышт дене чот куандарышт. «Зардон», «Рябинушка», «Поро кас» ансамбль-влакын выступленийыштым поснак палемдыме шуэш. Нуно чапле номерлашт дене чот мастарын кертыч! «Саскавий» ушемнан еҥже, мурызо Светлана Петрова – Светлана Энэлавий – тыгак еҥ-влакын кумылыштым нӧлталаш полшыш.
Пайремын эше ик ужашыже «Чебер турын» конкурс-выставке лийын. Тушко верысе администраций, тӱвыра пӧрт, амбулаторий, кевыт-влак, школ, почто, йочасад, интернат пӧрт ушненыт да шудо рулоным тӱрлӧ семын келыштареныт. Тыге пайремыш толшо да кайыше-влакым «мераҥ», «чевер ӱдыр», «кайык», «тумна», «агытан», «мӱкш» … вашлийыныт да ужатеныт. Кевытлаште тыршыше-влак шудо рулоныштым калык-влакын икоян улмыштым ончыктен сылнештареныт ыле, да тудын воктене меат войзалтде ышна чыте. Ик эн кугу фантазийым гын тӱвыра пӧрт пашаеҥ-влак ончыктеныт. Нунын шудо рулоныштым иктат воштылде ончен кертын огыл докан. Шонен муаш кӱлын вет: пуйто ала-могай пӧръеҥ велосипед дене кудалын-кудалын да рулонышкышт миен керылтын «чоҥештен пурен возын»!
Пайрем этнодискотеке дене мучашлалтын. Ме тудым шына вучо, а мӧҥгӧ велыш тарванышна. Но Марий Турек гыч тыге гына вигак ышт колто. Мемнам вашлийше-влак кокла гыч иктыже, Светлана Николаевна Конышева, сӧрал пеледыш дене сылнештарыме сурт-оралте кумдыкшым ончыкташ пуртен лукто. Марий Турек администраций вуйлатышын экономике йодыш дене алмаштышыже Лариса Алексеевна Ложкинан полшымыж дене Марий Юмыйӱла ушемын Марий Турек районысо «Ошмарий-Чимарий» ушемжын тоштержым ончен савырнышна. Туштак шыжым уэш Марий Турек кундемыште илыше-влак дене вашлиймашым эртараш лийме нерген мутланышна.
Тиде пайрем, вашлиймаш ушешна кужу жаплан кодыт.
Любовь Камалетдинова.
Авторын фотожо.
