«Марий Эл» газетлан – 110 ий
Россий Федераций тӱвыран сулло пашаеҥже, журналист, «Марий коммуна» («Мари Эл») газетын ончычсо тӱҥ редакторжо Василий Матюшевын шочмыжлан 7 октябрьыште – 85 ий.
Корныжо куштылго лийын огыл
Нылле куд ий рӱдӧ марий газетыште тыршыме жапыште ныл вуйлатыше дене пашам ышташ логалын. Василий Александрович мо шотышто ойыртемалтын, могай шарнымаш кодын? Эн ончычак, кажне пашаеҥын кӧргӧ чонжым ужын да аклен моштен, йоҥылышым ыштен гын, тудым кораҥдаш, умылаш чын корным ончыктен кертын. А республик кӱкшытан газетым вуйлатыше марте кушкашыже куштылго огыл корным эрташыже пернен.
Шочынжо Волжский район Эҥерӱмбал ялыште 1940 ийыште. Озаҥысе кугыжаныш университетым «Журналистике» специальность дене тунем лектын, Горький оласе кӱшыл партийный школым тунем пытарен. Паша корныжо шочмо колхозышто тӱҥалын, ялысе библиотекым вуйлатен, финанс инспектор, ТЭЦ-ын пашаеҥже, районысо «Волжская правда» газетыште кусарыше, пӧлкам вуйлатыше лийын. Тылеч вара Йошкар-Олашке илаш куснен, 1969-1984 ийлаште «Марий коммуна» газетыште информаций отделыште (вараже информаций да фельетон отделыш савыреныт) литератур пашаеҥлан, пӧлкам вуйлатышылан ыштен. Икмыняр жап гыч пропоганде да агитаций отделыш кусареныт, ответственный секретарьын алмаштышыжлан шогалтеныт. Тидын деч вара партий обком Марий АССР-ын телевидений ден радиовещаний кугыжаныш комитетшын председательжын алмаштышыжлан колтен. А 1987 ий 30 мартыште КПСС Марий обком бюро Василий Матюшевым «Марий коммуна» газет редакторлан пеҥгыдемден. 1992 ий 1 январь гыч «Марий Эл» газетын тӱҥ редакторжо лийын. Тиде пашаште 1999 ий марте марте ыштен. Тидын марте ончычсо редактор-влак кокла гыч газетнан редакцийжым эн кужу жап вуйлатен. Шуко наградыже лийын. Нунын кокла гыч эн кугужлан «Марий АССР культурын сулло пашаеҥже» (1994 ий), «Россий культурын сулло пашаеҥже» (1999 ий) лӱмым шотлыман.
Мер пашаштат чолгалыкым ончыктен. Редакцийыште профкомым, партийный органзацийым вуйлатен, 1985 ийыште МАССР Верховный Совет депутатлан сайлалтын, 1988-1990 ийлаште Президиум председательын алмаштышыже лийын.
Мыскараче улмыжым мыят шижынам, южгунам канышыш лекме але тыглай мутланыме годым пӱшкыл пуаш пеш мастар ыле. Койыш-шоктышыштыжо тыгай ойыртемак воштылчык ден кӱчык ойлымаш-влакым возаш кумылаҥден. Тыгай савыктыш-влак газетыштына Юлмарий Васлий лӱм дене лектыныт.
Рӱдӧ марий газет вуйлатыше
Василий Александровичлан газетын чапшым, лӱмжым арален кодышаш верч тыршашыже логалын. 1991 ийыште редакцийыштына тӱшка погынымаште газетнан лӱмжым вашталтыме йодыш шогалын. Тудо жапыште ГКЧП кучемым шке кидышкыже налаш тӧчыш. Тиде неле пагытын кышаже верлаштат палдырнен, «переворотым» ышташ тӧчышӧ-влак радамыш ушнышылан шотлымо еҥ-влакым (ГКЧП-н ӱжмашыжым да пунчалже-влакым савыктымылан) КГБ ден прокуратурыш ӱжыкташ тӱҥалыныт. Тиде пагытыште Василий Александровичлан шуко чыташыже пернен. Пуламыр пагыт эртен гынат, газетын лӱмжӧ садак вашталтын. «Коммуна» мут шукыштым лӱдыктен. 1992 ий 1 январь гыч газетна «Марий Эл» лӱм дене лекташ тӱҥалын, структуржат вашталтын, Матюшев ынде редактор гыч тӱҥ редакторыш савырнен. Тыге 1999 ий марте тыршыш. Варажым канышыш кайымешкыже Марий радиом вуйлатен.
Ме, пединститутым але университетым тунем толшо-влак, газет пашашке ушнымек, шукынжо айлыме пачерлаште иленна. Вет чыланат ял гыч толшо улына. Тудо пагытыште редакцийланна ий еда ик-кок пачер дене пуэныт. Но черетшат кугу лийын, тудын лишеммыжым лу ий дене вучаш пернен. Мыланемат лу ий айлыме пачерыште еш да йоча-влак дене илаш перныш. Паленам: кӱшыл органыш серышым возыде, пачерым налаш йӧсӧ. Мыят тыгак ыштышым, неле илыш условий нерген возен колтышым. Идалык жап гыч, чынжымак, тидыже полшыш. Возымем деч ончыч Василий Александрович дене мутланышым, мом шотыш налме нерген каҥашышым. Тудо тореш ыш лий. Пачерым ойырымо нерген увер шоктымек, мыйым эн ончычак Василий Матюшев ден профком председатель Василий Федоров саламлышт. «Ну, шольым, у пачер дене саламлем, газет пашаште утларак тыршаш виет ешаралтше» – тыгай тыланымашыже ыле тӱҥ редакторын.
Илыме пытартыш ийлаштыже тудо шкетын кодын ыле, пелашыже коден кайымылан чот ойганен. Очыни, тидыжат ӱмыржым кӱчыкемден. Пытартыш гана тудым оласе рӱдӧ пазарыште ужынам. Паша кузе кайымым, тазалыкым, могай вашталтыш лиймым йодышто. Шижалтын: газет верч чонжо паша гыч кайымекыжат йӱлымым чарнен огыл. Кумылжо волышырак ыле. Тидымат шижынам: шкетын илаш йӧршынат куштылго огыл, нигӧлан эҥерташ, кутыралтен колташ, чон ойгым луктын ойлаш.
Паша дисциплиным эскерыме, кучымо шотышто тудо шкежат молылан примерым ончыктен, моло дечат пеҥгыдын йодын моштен. Шарнем, икана редакцийыштына пашам ыштыше кок йолташ кечывал жапыште «умлавечыш» пурен лектыныт. Эрлашыжымак профкомым поген, тушто пунчальыч: паша гыч шке кумылын каяш йодмашым возаш. Тыгак лие. Теве могай йодмашан ыле тӱҥ редакторна.
Тудо жапыште районлашке командировкыш чӱчкыдын коштынна. Корныш тарваныме деч ончыч кажныж дене посна мутлана ыле: могай материалым возаш тӱҥалат? Пӧртылмекат уэш йодаш монден огыл. Тыге кажне журналистым, поснак мыйын гай самырык еҥым, шинча ончылно кучаш тыршен. Ой-каҥашымат пуа ыле, вет тудо журналистикыште кугу опытан, авторитетше кугу лийын.
Журналист-влакын шарнымашышт
Светлана Носова, Марий Элын сулло журналистше:
– Тудо культурный, воспитанный, шкем кучен моштышо, шуко палыше, ушан айдеме лийын. Вет тудо совет пагытыште кушкын. Вуйлатыме пашаче коллективше да шкеж коклам кучен моштен. Пайрем годым саламла да шке кабинетышкыже каен шинчеш ыле.
1995 ийыште Марий университетыште пытартыш курсышто тунемме годым туныктышем Михаил Сергеев мыйым «Марий Эл» газет редакцийыш практикыш конден. Тудын деч вара Василий Александрович мыйым пашаш кумылын налам манын.
Могай материалым газетыш лукташ лийме шотыштат туныктен толын. Вет кугыжаныш кучемат уло, калыкын шонымашыжат тӱрлӧ, ме эре калык коклаште улына, мо шоныметым чылажымак газетыш луктын пышташ ок лий – чыла шот дене умылтарен. Илышыште тудо мотор, чатка пӧръеҥ лийын.
Любовь Камалетдинова, Марий Элын сулло журналистше:
– Тудо чынжымак шкем кучен моштышо ыле. Мемнан ӱмбаке нигунамат йӱкым кугемден кычкырен огыл. Тидлан такшым ме шкежат амалым пуэн огынал. Иктаж-могай титак але йоҥылыш лийын гын, ласкан каласен, йодышым рашемден. Тудо чынже денак вуйлатыше лийын: тӱжвал сынже денат, кӧргӧ чонжо денат. Эре костюмым чиен коштын, галстукым пижыктен да тувыржат ошо лийын.
Икана тудо мыйым ала-могай амал дене, ынде ом шарне, шкеж деке кабинетышкыже ӱжӧ да ойла: «Фамилиет пеш кужу. Кагазым пелыжым возем да тамакым пижыктем. Шупшын пытарем, каналтем да вес пелыжым умбакыже возем». Теве тыгай мыскараче кумылан лийын.
Мый Светлана Носова дене ик ийыштак кече почела пашашке толынна. Визымше курсышто тунемынна да дипломым веле возенна гынат, Василий Александрович пашашке нале. Тунем пытарыдыме-влакым пашашке налаш ӧрынат огыл. Мемнан вий-куатналан, моштымашналан ӱшанен витне.
Михаил Скобелев, Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже:
– Мый пашашке 1997 ийыште толынам. Тидын деч ончыч заводышто тыршенам. Университетыште тунемме годымак ФОП-ышто фотографлан тунемынам. Тунам редакцийыште фотокорреспондентлан Иван Речкин ыштен, тудо паша гыч каенат, алмаштыше кӱлын. Василий Матюшев пашашке налме деч ончыч фотографием-влакым конден ончыкташ йодо. Тудлан келшыш, да пашашке толаш ӱжӧ.
Командировкыш тарваныме деч ончыч эн ондакак икымше полосалан йӧршӧ ялысе сюжетым ышташ йодын. Пӧртылмекат, могай фотографий-влакым ыштымым йодыштын. Тудо жапыште районлашке нылытын-визытын кок кечылан каена ыле. Кажныже могай материалым возышашым рашемден. Редакторна шкем кузе кучымо шотышто ойлен, марий еҥын лӱмжым, чапшым волташ огыл манын тыланен. Эше плёнко шотышто эре умылен налаш тыршен. Тудо пагытыште фотоматериал шотышто нелылык кугу ыле, пленкылан эсогыл Озаҥысе «Тасма» предприятийыш миен кошташ пернен. Корныш тарванаш нигунам тореш лийын огыл.
Коллективна изижак лийын огыл, утларакше пӧръеҥ-влак тыршеныт. Кажныжын – шке койыш-шоктышыжо, шинчымашыже, усталыкше. Кажныжым умылен мошташ, шинча ончылно кучаш кӱлын. Титакым ыштен гын, чумыр калык ончылно шылталаш тыршен огыл, ӱжыктен, кабинетыштыже беседым эртарен.
Х Х Х
Василий Матюшевым Волжский районысо Нурсола шӱгарлаш пелашыж пелен тойымо. Илыш гыч кайымыж деч вара икмыняр ий гыч редакций шӱгарже ӱмбалан шарнымаш кӱм шогалтыш. А тунемме Карай школжын пырдыжешыже лӱмешыже шарнымаш оҥам почмо. Тудым Тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министерствын полшымыж дене Марий калык конгресс ямдылен.
Василий Александрович Матюшевын лӱмжӧ курымешлан шӱм-чоныштына кодеш да порын шарнаш тӱҥалына.
Михаил Скобелевын фотожо.
