Марий талешке кечын Йошкар-Оласе калыкын марий сылнымутлан негызым пыштыше Сергей Чавайнын памятникше воктеке чумыргымыжо поро йӱлаш пурен.
Рӱдолаште
Теният молгунамсе семынак кугыжаныш кучемын, мер толкынын, тӱрлӧ ведомство ден организацийын еҥже-влак лийыныт. «Саскавий» ӱдырамаш ушем ден Морко землячествын йыжыҥъеҥже-влак ты гана поснак чолган ушненыт.
Шым шагатлан Оньыжан алмаштышыже Валерий Мочаев талешкына-влакым шарналтен пелештен да рӱдолаштына нунын лӱмеш вераҥдыме шукырак бюст, шарнымаш оҥа-влак деке миен шуктыман манын каласен.
Йошкар-Ола мэрын алмаштышыже Людмила Новосёлова, Марий Эл Кугыжаныш Погынын депутатше Наталья Пушкина да молат шке талешкына-влакым шарнышаш улына манын палемденыт.
– Кугезе вожнам пален гына ме ончыко каен, йол ӱмбалне пеҥгыдын шоген кертына. Российыште илыше калык-влакын тӱвыра ден йӱлаштым умбакыжат пален огышт манын, тукым гыч тукымыш шуен толшаш улына. Российыште калык-влакын икоян улмо идалыкыште тидыже поснак кугу верым налеш. Тыге мемнан ончыкылыкна волгыдо лиеш, – каласен Людмила Андреевна.
Сергей Чавайнлан пеледышым пыштымеке, тӱшкан-тӱшкан шелалтын, тӱрлӧ вере тыршыше-влак шке талешкыштым шарналтен, бюстышт, шарнымаш оҥашт деке каеныт.
Йошкар-Олаште Морко вел ушемын еҥже-влак драматург, калыкын йӧратыме «Салика» пьесым возышо Сергей Николаевын, чапланыше поэт Валентин Колумбын, Марий автоном областьын икымше вуйлатышыже Иван Петровын илыме пӧрт пырдыжешышт сакыме шарнымаш оҥашт дене, тӱвыра да каныме рӱдӧ паркысе Герой-влакын аллейыштышт Совет Ушем Герой-влак Хаким Хасановын, Василий Соловьёвын мрамор плиташт деке пеледышым пыштеныт.
«Саскавий» марий ӱдырамаш ушем кундемнам чапландарыше ӱдырамаш-влакын шарнымаш оҥашт деке миен савырненыт.
Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институтын директоржо Людмила Григорьеван палемдымыж почеш, ты коллективын пашаеҥже-шамыч учёный-ветеран-влак Валериан Васильевын, Иван Галкинын, Анна Саваткован да Ким Васинын шочмо йылмынам, тӱвыранам да историй поянлыкнам вияҥдымашке да аралымашке надырым пыштымыштым порын шарналтеныт.
Шернур, Морко, Марий Турек землячестве-влакын еҥышт кучем пашаеҥ, драматург, писатель Миклай Рыбаковын шарнымаш оҥаж деке, оласе кӱртньыгорно вокзал кумдыкышто кино да театр актёр, поэт, «Путёвка в жизнь» йӱкаҥдыме икымше совет киношто тӱҥ геройым модшо Йыван Кырлан чапкӱж деке, икымше марий академик, ВАСХНИЛ-ын вице-президентше Василий Мосоловын бюстшо деке миен коштыныт. Талешкына-влакын марий искусствым, ялозанлыкым вияҥдымашке надырым пыштымыштым порын шарналтеныт.
Просветитель, этнограф да литератор, марла лекше икымше савыктышым негызлыше Павел Глезденёвын, Паул ачан, лӱмеш саклымверыш чумыргымек, тудын ыштен кодымо суап пашаж нерген «Марий Эл» газетын тӱҥ редакторжо Светлана Пехметова каласкален. Йошкар-Оланан индешымше микрорайоныштыжо верланыше Глезденёв лӱмеш саклымверыш миен савырнымат мемнан редакцийын пашаеҥ-влакын йӱлашке пурен.
Тӱрлӧ районышто
Талешке кечым республикысе районлаштат тӱрлӧ семын палемденыт.
Морко район Унчо селаште 24 апрельыште верысе каныме паркыште шарнымаш митинг эртен. Ял шотан илем администраций вуйлатыше Иван Евсеев талешкын могай лиймыж нерген йоча-влаклан каласкален.
Верысе школын 5 да 6-шо класслаштыже тунемше-влак «Салтакын пӱрымаш» ден «Ош марий» муро-влакым йоҥгалтареныт. Варажым чылан пырля Кугу Отечественный да локальный сарлаште, спецоперацийыште тушман-влак ваштареш кредалше да вуйым пыштыше геройна-влакым порын шарналтен, ик минут шып шогеныт, нунын лӱмеш памятник-влак ончылан, тыгак калыкын тале сотемдарчыже, икымше марий гимнын авторжо Тихон Ефремович Ефремовын бюстшо воктеке пеледышым пыштеныт.
Верысе администрацийын да книгагудо пеленысе «Кӱдыроҥгыр» клубын еҥже-влак, Унчо селаш пурымаште вераҥдыме Онар кӱ дек миен, патырым шарналтеныт да волгыдо тыныс илышым йодын пелештеныт.
Унчо кундемна Шап Унчо ялын ӱдыржӧ, РСФСР школын сулло туныктышыжо Мария Семёновна Семёнова денат кугешна. Марий ӱдыр-эрге-влакым кумда илыш корныш лукмаште тудынат надырже моткоч кугу.
– Мария Семёновна тачысе саманыште чылалан пример лийшаш. Ме тудлан уло чон дене таум ыштена да тудын дене кугешнена. Тудым порын шарнен, шочмо суртшын пырдыжешыже вераҥдыме шарнымаш оҥа деке пеледышым пыштенна, – палемдыш библиотеке вуйлатыше Лидия Ямнеева.
Кажне пагытын – шке талешкыже. Калыкнан волгыдо да сай илышыж верч талын шогышо, Марий мландынам чапландарыше ушан-шотан ончылъеҥна ден лӱддымӧ да патыр геройна-влакым палышаш да шарнышаш, нунылан вуйнам савышаш улына. Тукым кылна пеҥгыдырак гын, ончыкыжым вияҥашат йӧнна шукырак лиеш. Садланак тыгай вашлиймашке кушкын толшо тукымат кумылын ушнышаш.
ВСТАВКЕ
Марий талешке кече дене регион вуйлатыше Юрий Зайцев «МАХ» каналыштыже саламлен возен:
«Калыкнан талешкыже-влакым ме порын шарнена. Кызытат мемнан геройна-влак фронтышто тушман-влак ваштареш кредалыт, лӱддымылыкым да патырлыкым ончыктат, элна верч пеҥгыдын шогат. Нунын подвигыштым курымла дене ме шарнаш тӱҥалына. Тек тиде пайрем республикнан эртыме корныж дене кугешнаш тарата да Марий кундемнан, кумда элнан волгыдо ончыкылыкшо верч тукым ден тукым коклаште кылым эшеат пеҥгыдемда, поро пашалан эшеат кумылаҥда».
Алевтина БАЙКОВА
Авторын фотожо
