Марий Элыште 19-25 январьым Калорийым шотлымо арня семын увертарыме.
Тачысе обществын ик эн пӱсӧ йодышыжо организмлан пайдадыме шуко калориян продуктым утыждене кочмо дене кылдалтын. Тиде коялан, шондыгалташте да шекшкалташте кӱлан погынаш амалым ышта, илышын качествыжым локтылеш, ӱмырым кӱчыкемда, шӱм-вӱргорно чер, остеопороз, сакыр диабет дене черланен кертме лӱдыкшым кугемда. Садланак калорийым шотлаш кӱлеш, вет тудо лачшымак мом кочкаш кӱлмым умылаш, суткаште продукт гыч налме да тарванылме дене кучылтмо куатын кугытшым рашемдаш полша.
Кочкышын калорийностьшо белок, коя да углевод дене кылдалтын. Чыла тиде продуктын этикеткыштыже ончыкталтеш. Уто нелытым погымылан кӧра орланеда, капкылда але тӱжвал тӱсда огеш келше гын, калорийым шотлаш тӱҥалаш кӱлеш. Рационым шотыш кондымо дене уто нелытым кудалташ да кочкышымат балансироватлаш лиеш. Тиде йодыш дене грамотно пашам ышташ гын, кочмо йӱламат эркын дене сай велыш вашталташ йӧн уло.
Организмлан чын пашам ышташ кӱлшӧ калорийын чотшо айдемын ийготшо, капкыл кӱкшытшӧ да нелытше дене кылдалтын. Тудым тыглай калькуляторын полшымыж дене шотлен лукташ лиеш.
Калорийым шотлен лукмо шотышто икмыняр ой-каҥашым темлена:
- Чын шеледыза.
Организм таза лийже, сайын вияҥже манын, белокым, коям да углеводым ситышын кочкаш кӱлеш. Белок чогашыллан чумыргаш да клетке-шамычлан вияҥаш кӱлеш. Коя кочкышышто улшо витаминлан организмыш шыҥдаралташ, вуйдорыклан пашам ышташ полша, тыгак гормональный, лимфатический да моло системылан пайдале. Углевод – организмнан куатше, тудын деч посна ме ны пашам ыштен, ны тунемын, ны спорт дене заниматлалтын огына керт.
- Тӱҥ кочкыш наборым ыштыза.
Тиде ик эн чӱчкыдын ямдылыме кочкыш. Тудын калорийностьшым шотлен лукса да кочкыш дневникыш возыза.
- Рационышто пӱкш ден нӧшмым шагалемдыза.
Да, нуно пайдале кочкышын негызшылан шотлалтыт, но кочмо деч ончыч нелытыштым висаш темлалтеш. Тӱҥжӧ – пӱкш ден нӧшмым шокшо дене обработатлыде кочкаш кӱлеш.
- Напиткым шотлаш ида мондо.
Эн шагал калориян йӱыш – вӱд. Моло случайыште кофем, шем да ужар чайым мыняр йӱмым эскераш кӱлеш. Шере да газаҥдыме вӱдым рацион гыч лучо кораҥдаш.
- Калорийым шотлен лукташ полшышо приложений дене пайдаланыза.
Тыгайже ситышын уло, тушко эсогыл ямде кочкышым пурташ лиеш. Мутлан, мыняр грамм чыве шылым кочмым возымеке, приложений калорийым шке шотлен луктеш. Тудо тыгак суткаште мыняр белокым, коям да углеводым кочмым ончыкта.
Пайдале рационым кучышо да изишак уто нелытым погышо еҥ-влаклан калорийым шотлаш лиеш, но утыжым азапланыде, уке гын кочмо шотлан ок тол да стрессыш гына савырна. А теве коям пытарыме годым калорийым шотлаш кӱлешак. Тиде йӧн организмлан мыняр питательный веществан кӱлмыжым шотлен лукташ да, мутат уке, уто нелытым писынрак кудалташ полша.
Наталья БЛОШЕНКО,
Марий Элысе Калыкын тазалыкше да медицине профилактике рӱдерым вуйлатышын алмаштышыже.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
