Шернур районлан – 105 ий
«Восход» СПК колхоз
Умылымаште да аклен моштымаште…
Озанлыкыште 50 ий утла пашам ышташ да тугаяк ӱшанле кодаш. Шагалже тыгайым чыта, а тудлан озанлыкшак шерге да вийым пуа.
Озанлыкым чаманен, чолгалыкым муын
– Мый тыште 1975 ий гычак ыштем. Водительлан тӱҥалынам да 27 ий ты пашам шуктенам. Ты жапыште 12 председатель лийын. Тыге чӱчкыдын нуно вашталтыныт. А пытартышыже колхозым панкрут тӱрыш шуктыш да тӱшка погынымашым эртарыдеак лектын кайыш. Озанлыкым чаманенак, чолгалыкым муым да вуйлатыше укеште шке ты пашалан пижым. Тылзе жаплан. Но тыге манмет 24 ийыш шуйныш, – каласыш «Восход» СПК колхозын председательже Владимир Леонидович Смоленцев.
Но тидымат кугешныме семын огыл, а чаманенак шарналтыш. Ӱмыр мучко ты озанлыкыште ыштымеке, можым-кузежым шке шинчаж денак ужын, кокланже шыдыжат лектын. Совет ийлаште чыла гаяк озанлыкыште корным, фермым, складлам чоҥеныт, да тидлан йӧнат лийын. А нунын дене председатель-влак кажне ик-кок ий кокла гыч вашталтыныт. Сандене нимоат шот дене чоҥалтын огыл. Чыла тоштак кодын. Уым чоҥаш кызыт пеш шерге гын, тудымак тумыштыл-олмыктен илат. Кеч тыге ферме ден складлам шотышто кучат.
Тыге манмылан южышт ӧрытат дыр, но у курым тӱҥалтыште мыняр озанлык панкрутыш лекте да шаланен пытыш. А тыште ончычсо парымым ужашын-ужашын тӱлен лекташ вийым муыныт – теве тӱҥжӧ. Тидлан кӧрак озанлыкымат, пашаеҥ-влакымат арален коден кертыныт.
– Пашаеҥна ден специалистна-влак, шукынжо пенсий ийготыш лишемыт гынат, кызытлан ситат. Икмыняр механизатор ден вольык ончышо Марисола велым толыт, вет тушто озанлыкышт шукертак петырнен, – рашемдыш Владимир Леонидович.
Лектыш удо огыл лийшаш
Мландыштат пеш шочыктышанжак огыл, сандене пытартыш ийлаште шудылык кӱшеш пойдарат. Кажне шыжым 200 гектар деч шагал огыл тыгай кумдыкым куралын, шошым люцерным ӱдат, а вес ийын тушко пырчым вераҥдат. Тыгак шурно лектышым нӧлталыт. Минерал ӱяҥдышымат кажне ийын 120 тонн деч шагал огыл кучылтыт. Мийымына годым ага пашам мучашлат ыле. Тений чумыржо 1,5 тӱжем гектар кумдыкышто шыдаҥым, шожым, пурсам, викым, шӱльым ӱдымӧ. Уржам шыжым 230 гектарыште вераҥдыме, а шошым подкормкым пуымо. Тугеже, председательын ойлымыж почеш, шурно лектыш уда огыл лийшаш.
– Шӧрымат шагал огыл лӱштена. Но пытартыш ийлаште лейкоз чер ваштареш кучедалаш да шуко ушкалым сдатлаш логалын. Туге гынат вольык вуйым ончычсо нарак кучаш тыршена, сандене шӧр лӱштыш иземшаш огыл. Акше гына ӱмашсе деч 8 теҥгелан волыш. Тидыже мемнам тургыжландара, но шыже велеш кӱза, шонена, – палемдыш председатель.
Ага пашам эртарен колтышт, ынде вашке ужар тургымлан пижыт. План почеш, 4,5 тӱжем тонн нӧрӧ кормам , 300 тонн шудым, 200 тонн олымым ямдылыман. Тыште кургым шапаш дене ямдылаш тунемыныт. Ӱмашсе шапаш гыч шудо ден нӧрӧ корма ныл тылзылан ситыше кодыныт гын, фураж эше ик ийлан сита.
Лӱштымӧ вольыкым кызыт шуко вере вӱташтак шогыктат гын, тыште ик кӱтӱм олыкышкат лукташ шонат. Председательын ойлымыж почеш, кӱтымӧ верже воктенак, а шудо чаплын кушкын, эше яндар южшо мом шога. Да такшымат тудо вольыкым чараште коштыктымым удалан ок шотло. «Тошто семын шона», – манын кертыт.
Тошто семын шона?
Но «тошто семын шонымаште» чынжат уке огыл. Могай озанлыкыште кызыт дояркылан идалыкаш итог почеш презым яра пуат? Кӱлеш гын, шулдырак ак дене ешаренат налын кертыт. Да доярке веле огыл, моло пашаеҥат. А механизатор-влаклан ага пашам иктешлыме почеш тонн дене пырчым яра пуат. Молан чыла тиде ышталтеш, шонеда? Ялыште илыше-влак мӧҥгыштышт ончычсо семынак вольыкым ашнышт манын. Вет ял воктене кызыт кормам ышташ вер уке огыл, ит ӧркане веле. Озанлыкат тидлан полша. Теве мо пытартыш жапыште мондалт толеш, но тыште огыл.
Шоналташ гын, озанлыкшат ончылжак огыл: у вӱтам чоҥаш, чапле у техникым налаш оксаштат ок сите. Но оралтымат ачален шогат, техникымат олмыктат, а изиракшым налытат. Мо улшышт озанлык кӧргӧ пашам жапыштыже шукташ ситат. Пашаеҥымат ситарат. Чыла тидын секретше кушто, маныда? Вуйлатышын да специалист-влакын пашаеҥым умылымаштышт да аклен моштымаштышт.
Пашаеҥ-влак кокла гыч кӧм ончыл семын ончыктен кертыда манын, председатель деч йод – чылаштым палемдаш ямде:
– Ага паша пытыш веле, сандене эн ончычак тушто тыршыше-влаклан тау: К-700 трактор дене ыштыше Юрий Иванов ден Алексей Максимовлан, Т-150 дене – Александр Софронов ден Юрий Скворцовлан, ӱдымӧ агрегат дене – изак-шоляк Анатолий ден Аркадий Петуховмытлан да Анатолий Соловьёвлан, ӱдымӧ мландым лаптыртымаште – Вадим Асланов ден Альберт Петуховлан, пырчым шупшыктымаште – Александр Петуховлан, Василий Ильин ден Геннадий Петуховлан, ӱяҥдышым шупшыктымаште – Юрий Садовин ден Владимир Поповлан. Пасуш кочкышым да фермыш доярке-влакым служебный машина дене шупшыктымаште – Андрей Смоленцевлан. Доярке-влак кокла гыч Зоя Ельмекеева ден Светлана Петуховам, презым ончымаште Нина Софроновам палемдыман. Ферме вуйлатыше Эльвира Рыбакова, ветеринар врач Наталия Кельбедина, агроном Маргарита Петухова ятыр ий дене пашам ыштат. Теве кӧмытлан вуйым савалтыман.
Вара Владимир Леонидович шоналтышат, чонжым почде ыш чыте:
– Мый ынде индеш ий пенсийыште улам. Специалистна-влак кокла гычат кӧжӧ ты ийготыш шуын, а кӧмытшӧ лишемыт. Кӧ мемнам ончыкыжо алмашта? Каласаш йӧсӧ. Но озанлык илышаш, пашам ыштышаш. Тунам ялат ила, пашат лиеш.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: председатель Владимир Смоленцев; ферме вуйлатыше Эльвира Рыбакова; шӧр блокын оператор-машинистше Юрий Иванов тракторист Альберт Петухов – пасушто.
Юрий Исаковын фотожо.
