Морко кундем Уилем ялын ушан-шотан эргыже, марий калыкын талантан да келге тӱняумылымашан шочшыжо, Марий Эл искусствын сулло деятельже, М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театрын художественный вуйлатышыже, уста режиссёр Василий Пектеев дене курымешлан чеверласымылан нылле кечат эртыш.
Виян да талантан, шке шонымыжым лӱдде да туран каласен моштышо айдемын ыштен кодымо пашаже, возен да ойлен кодымо шомакше калык пелен эреак илаш тӱҥалеш.
Михаил ВАСЮТИН, Марий Эл Кугыжаныш Погынын председательже:
– Василий Александрович Пектеев – марий калыкын чолга, пеш кугу талантан айдемыже. Юмын пуымо мастарлыкшым моштен кучылтын, театр искусствым вияҥдымашке, мер илышышке кугу надырым пыштен. Шке моштымашыже, тале организатор улмыж дене Шкетан лӱмеш Марий драмтеатрым веле огыл, Курыкмарий драме театрымат вияҥдаш полшен. Марий Эл деч ӧрдыжтӧ пашам ыштымыж годымат Василий Александровичын талантан режиссёр, актёр улмыжо сайын палдырнен. Туныктышо семын тыршымыж денак ончыко кайыше тале артист-влак сценышке лектыт. Тудын лӱмжым, мондаш лийдыме кугу пашажым, сеҥымашыже-влакым аклен, шарнаш тӱҥалына.
Лариса ЯКОВЛЕВА, Марий Эл Кугыжаныш Погын председательын икымше алмаштышыже:
– Василий Александрович – марий калыкын икымше оньыжаже. А ме палена, икымше лияш эреак неле. Марий калыкын талантан эргыже ӱмыржӧ мучко шке калыкше верч чон йӱлен тыршен, ойгырен, ончыко вӱден наҥгаен. Чыла нелыжат тудлан логалын. Калыкнан талантан еҥжылан кӧра кызытат мемнан мер толкын пашам ышта, да тудлан кугу таум ойлена.
Олег ИРКАБАЕВ, Россий сымыктышын сулло деятельже, Марий самырык театрын художественный вуйлатышыже:
– Василий Александрович дене театрыш ик жапыште толынна. Тудын диплом спектакльжым шарнем, да варажат паша корныжо шинча ончылнем эртен. Мо мемнам иктеш уша: коктынат театрын тунамсе режиссёржо Сарра Степановна Кириллован темлымыж почеш тунемаш каенна.
Театр деке ончалтышыже кугешнаш таратен: театрым тудо марий калыкын чапшым кӱшкӧ нӧлтышӧ семын ужын, садланак кугу да келге шонымашан, кумда шижмашан спектакль-влакым сценыш луктын. Тудын тыршымыжлан кӧра марий театр Российыште да тӱня мучко палыме лийын.
Марий калыкым моткоч йӧратен. Василий Александрович тӱп марий айдеме, марий чонан, марий верч йӱлышӧ да тудын чапшым нӧлташ тыршыше лийын.
Поэт улмыжо, келгын шижын моштымыж денат ӧрыктарен. Тудын поэзийже – чын поэзий: корнылаж гоч марий верч йӱлымыжӧ, шочмо пӱртӱсшӧ, калыкше дене кугешнымыже, нуным йӧратымыже раш коеш.
Валерий АНДРЕЕВ, Г.Константинов лӱмеш Руш академический драме театрын директоржо, Йошкар-Олаште Морко вел ушемым вуйлатыше:
– Морко кундемын, театр сымыктышын веле огыл, а пӱтынь марий калыкын уста да талантан еҥжын ош тӱня дене чеверласымыже чыланнам чот ойгандарен. Тудын пашажым ме аклена да умбакыже шуяш тӱҥалына.
Владислав КОНСТАНТИНОВ, Г.Константинов лӱмеш Руш академический драме театрын художественный вуйлатышыже:
– Моткоч кугу йомдарымаш… Талантан, усталык пашажым эреак вияҥден толшо Василий Пектеев марий тӱвырам, марий калыкым йӧратымыж дене чылалан пример. Тудын уке лиймыж нерген трукышто пурышо увер моткоч вучыдымо ыле. Тудо мастар поэт, чын художник лийын: уло моштымашыжым йӧратыме республикшылан да марий калыкшылан пуэн. Творчестветлан тау, тау эреак пелен лийметлан, Вася! Тый кугу буква дене возымо айдеме улат, тыйын лӱмет калыкнан историйыштыже да культурыштыжо эреак илаш тӱҥалеш.
Елена НИКОЛАЕВА, К.В.Иванов лӱмеш Чуваш академический драме театрын директоржо:
– Российын театральный картыштыже эше ик шӱдыр йӱлымым чарныш. Василий Александрович гай талантан еҥ дене пашам ышташ пиал шыргыжалмылан тауштен илена. Жапше годым эше Самырык театрыште пашам ыштыме годым тудын дене кум спектакльым шынденна, кок постановкыжо кызытат театрын репертуарыштыже ик эн йодмашан улыт.
Тунамсе школын тунемшыже-влак поро, ушан-шотан, тыматле койышан улыт. Шке пашажым чот сайын палыше йолташым йомдараш моткоч йӧсӧ. Эше мутланышашнат уло ыле. Чаманаш кодеш, тудын гай еҥ тӱняште пеш шагал. Василий Александрович дене ик жапыште пашам ыштымым, икте-весылан полшымым эреак шарнаш тӱҥалам да вашлиймылан пӱрымашемлан тауштем. А пашаже мемнан сценыште эше кужун илаш тӱҥалеш.
Борис Манжиев, Б.Басангов лӱмеш Калмык национальный театрын художественный вуйлатышыже, режиссёр:
– Василий Александровичын илышыштыже тӱрлыжат лиеден. Тудо марий калык, тудым вияҥдыме да арален кодымо нерген эреак ойлен, чон йӱлен пашам ыштен. Ик жап Калмыкийыште тыршен, постановко-влакым шынден да кадр йодышым решатлымаштат полшен. Моткоч талантан педагог лийын. Мемнан дене пашам ыштымыж годым театр илыш «ылыжын».
А варажым, шочмо кундемысе театрышкыже пӧртылмекыже, кузе чот пашам ворандарен колтен, марий театрын лӱмжым кӱшкӧ нӧлтен! Икте-весым пагалыман да аралыман, вет тышке ме жаплан веле толшо уна улына.
Василий Александрович сай, волгыдо пашам шуко ыштен, садлан тудым шарнаш тӱҥалына.
Иван ЯМБЕРДОВ, Российын сулло художникше:
– Марий калык чапле эргыж дене чеверласыш. Пектеев, «П» буква дене кечыгут кутырен кертам: «П» тиде – «пасугапка», «пеҥгыде»…
Таня ӱдырем семым возыш. «Тол, колышт, Вачий», – маньым. «Канде ӱжара» муро шочын. Тудым витле ияш лӱмгечемлан пӧлеклалтше концертыште мураш йодым. «Чапле йӱкетым калык тек колеш», – маньым. Мыняр йӱштӧ-шокшым чыташыже пернен. Марий калык пеш чытыше калык.
Шуко ыштен кодыш, мурыш, куштыш, кинолан сценарийым возыш – чылажат шӱмыштӧ кодеш.
Александр ПУДИН, йолташыже, Мордва Республикын сулло писательже, Россий искусствын сулло деятельже:
– Вася мыйын йолташем лийын. Тудым йӧратыде огешат лий: эреак поро, кумылын мутланыше ыле. Марий Элыште лийме годым спектакль деч вара мӧҥгыштыжӧ эреак тамлын пукшаш йӧратен. А эрдене кынелмеке, тудо кухньышто уэш кочкаш ямдылен. Васян чылажат эн тамле, эн мотор, эн волгыдо лийын. Молан? Тудо шкежат тыгаяк айдеме лийын. Илышыштем мылам моткоч шуко сайым ыштен: творчествыштемат тудлан кӧра сай лектышыш шуынам. Тиде сценыште ныл пьесем почеш спектакльым шынден, Саранскыште – иктым.
Кугурак ӱдыремын сӱаныштыже гармоньым шоктымыж дене руш, татар, мордва уна-влакым моткоч ӧрыктарен. Тачат виян да сылне йӱкшӧ, гармонь семже Мордва мландыштына шергылтеш. Тудын мурылаж гыч сылнымут корнылам эпиграф семын чӱчкыдынак кучылтам. Кажне мурыж гоч марий калыкшым да шочмо мландыжым йӧратымыже, нунын дене кугешнымыже шижалтеш.
Валерий ПЕКТЕЕВ, изаже:
– 17 ияш йоча театрыш сцене пашаеҥлан толын. Кандашымше классым пытарымеке, шольым Марий АССР-ын йӧратыме артистше Виктор Дмитриевич Бурлаковлан, а тудыжо жапше годым мемнан ачана дене армийыште пырля лийын, артист лияш кумылан улмыж нерген серышым возен да каҥашым йодын. Виктор Дмитриевич тудлан тыге вашештен возен: «Школым тунемын пытаре, шинчымашым нал да вара артист лият». Тыгай кумыл дене тудо театрыш пашам ышташ толын.
Шольымым кумда элна мучко палыме сӱретче Зосим Фёдорович Лаврентьев «сусу пача» манеш ыле. Тиде кок шомакыште шолымын пӱтынь чонжо: моткочак волгыдо, поро, чыным йӧратыше, южгунамже утыждене тура.
Латкуд ий марий театр деч ӧрдыжтӧ коштмыжо шӱмешыже ятыр палым коден. но тунамак тудым пеҥгыдемден. Тиде жапыште марий театр нерген шонымым нигунам чарнен огыл. Театрыш толмекыже, тазалыкше начарраклан кӧра «Вачий, изишак шкендым чамане» манынам. А тудо: «Кертмем годым театрлан чыла ыштем».
Ик татымат яра шинчен огыл, эреак пашам ыштен. Пытартыш гана эмлымверыште лиймыж годым туддеке йыҥгыртенам, ик материалым кусарымыж нерген ойлен.
Шольым ужаташ моткоч йӧсӧ. Чон йӱлен илымыже тудлан вий-куатым пуэн, очыни. Сандене тудо мемнан шӱмыштӧ, тукым вожшын веле огыл, тудым пагалыше марий калыкнан шӱмыштыжӧ кодеш манын ӱшанена. Келге содержаниян мурыжым колыштын, шарнаш тӱҥалына. А тыгай мурым илышыште шуко йӧсым чытен лекше да моткочак пиалан айдеме веле возен кертеш.
Суапыште лий, шольым.
Алевтина БАЙКОВА ямдылен
Фотом еш архивше гыч налме
