Параньга район Матародо села гыч фермер, изак-шоляк Григорий ден Иван Соколовмыт 280 вуй тӱкан шолдыра вольыкым ашнат, 1,4 тӱжем гектар мландышт уло.
Шукерте огыл Йошкар-Олаште эртыше икымше агрофорумышто фермер Григорий Соколовлан ялозанлыкыште кужу жап тыршымыжлан, сай лектышыш шумыжлан Марий Элын ялозанлык да кочкыш сату министрже Павел Раевский министерствын Чап грамотшым кучыктыш. Тыгай наградым тудо чынжымак сай пашаж дене сулен налын. Кодшо ийын кажне ушкал (чылаже 150 вуй уло) кокла шот дене 8150 килограмм шӧрым пуэн. Тидыже республикысе фермер-влак коклаште – визымше лектыш.
Пилораме гыч тӱҥалыныт
Ме озанлыкын Кугу Осиялыште верланыше тӱкан шолдыра вольыкым ашныме фермышкыже Матародо ял администраций вуйлатыше Надир Хадиуллин дене пырля миен коштна. Григорий Соколов тыштак ыле.
– Армий деч вара Иван изам дене пырля оксам ышташ кок ий ӧрдыж кундемыш коштна, – каласкала Григорий Алексеевич. – Шоналтышна, тыге шотлан ок тол, шочмо кундем деч шергыже нимо уке. Матародышто кок пилорамым почна, чодырам пӱчкедыше бригадына лийын. Поддоным ямдылен, силикат кермыч заводыш, Озаҥыш шупшыктышна. Тиде пагытыште «Параньгинский» агрофирме панкрутыш лекте. Тушко ончычсо «Знамя» колхознат ушнен ыле. Озанлыкын погыжо шаланен ынже пыте манын, гаражым, складым, техникым, Кугу Осиялыште фермым нална, ачалышна. Тӱҥалтыште 150 гектарыште шурным ончен куштышна.
Соколовмыт озанлык пашалан шӱмаҥыныт гын, тыште ачашт, Алексей Константиновичынат, надырже изи огыл. Тудо ятыр ий верысе «Знамя» колхозышто экономистлан ыштен, эргыже-влакымат ялым йӧраташ, туддек лишкырак лияш туныктен. Тыршымыже арам лийын огыл. Иван утларакшым Йошкар-Олаште ила гын, Григорий – ача-ава суртышто.
2017 ийыште тӱҥалше фермерлан полышым пуымо программе почеш Ялозанлык да кочкыш сату министерстве кум миллион теҥгеаш грантым пуэн. Тиде окса дене латиндеш вуй тӱж тунам, оборудованийым налыныт. Вольыкым ачалыме фермыш шогалтеныт, тудым ончаш пашаеҥым налыныт. Кызыт тӱкан шолдыра вольыкышт 280 вуй марте ешаралтын, тышечын шӱдӧ витлыже – ушкал. Курал-ӱдымӧ мландышт 1,4 тӱжем гектарыш шуэш. Кургышт, пырчышт тӱрыснек шкеныштын. Нӧрӧ кургым гына 5,5 тӱжем тонным ямдылен коденыт. Григорий Алексеевичын мутшо почеш, нылле процент курго утен кодшаш.
Ферме пасулан эҥерта
– Кодшо ийын икымше гана кукурузым 75 гектареш ӱден ончышна, Лектыш чапле лие, тиде кушкыл гыч 2,3 тӱжем тонн силосым оптышна, – манеш фермер. – Теният кодшо ийысе нарак ӱдаш тӱҥалына. Вольыклан пукшаш шыдаҥым, шожым, шӱльым ӱдена. Шурным поген налаш «Полесье» кок комбайнна уло. Нуным виктараш ончычсо колхозын кугу опытан комбайнерыштым жаплан ӱжына. Кодшо ийын шурно лектышна начар огыл лийын, тудым жапыштыже поген налын, аралаш пыштенна.
Шошо агалан ончылгоч ямдылалтыныт. Лачак тырма-влакым уэш ончен лекташ кӱлеш. Кок у сеялкым налыныт. Минерал ӱяҥдышым кунар кӱлеш гын, нылле процентшым шыжымак налын коденыт. Эше шӱдӧ тонн наре налыт. Шошым икияшым ӱдышаш чыла мландым кылмаш куралын коденыт. Ага паша тӱҥалмеке, столовыйышт почылтеш. Лӱмынак поварым жаплан налыт. Тыге шошо гыч шыже марте шокшо кочкышым пасушкак шупшыктат.
Тӱҥ сатушт – шӧр
Фермер озанлыкын тӱҥ продукцийже – шӧр. Тудым шукырак лӱштышаш верч тыште чылажат ышталтеш. Пашам наукын кӱштымыж почеш виктарен колташ тыршат. Вольыкым тӱжаҥдаш республикысе племушем дене вашкылым ыштеныт. Тудын специалистше-влак палемдыме график почеш озанлыкыш толыт. Тыге презе-влак утларакше ушкалаш шочыт. Нуно чапле урлык улыт. Ӱшкыжаш презе шочеш гын, тудым калыклан ужалат, йӧн улмо семын шкеат пукшен ӧрдыктарат. Ушкалым тӱжваке лукташ загонышт уло. Вольыкым огыт кӱтӧ, кеҥежым пасу гыч ужар шудым солен конден пукшат.
Вольыкым телыже-кеҥежше теммеш пукшат. Жмыхым, патокым налыт. Тидыжат лӱштышым кугемдаш полша. Чыла кургым миксер гоч луген пукшат. Тиде кечылаште ик ушкаллан шотлымаште шӧрым коло ныл килограмм дене лӱштат.
Ончылий арочный у вӱтам чоҥеныт. Тыште презым йӱштӧ йӧн дене ашнат. Презылан эше ик вӱтам чоҥаш лийыныт. Тошто олмеш. Фермерын мутшо почеш, вольык кукшышто шога гын, тудо кылмен ок черлане. Йӱшаш вӱдымат лӱмынак огыт ырыкте. Вет ожно телымат вольыкым йӱкташ памаш вӱд деке поктен наҥгаеныт.
– Вольыкым ешарыме шотышто эше шоналтыман, – ойла Григорий Алексеевич. – Теве пытартыш жапыште гына ик литр шӧр куд-шым теҥгелан шулдеште. Тыгодымак йӱлалтыме да шӱрымӧ материал, шапаш ужаш, ӱяҥдыш, молат шергештыныт. Тыге пайдалыкна шагалемеш. Пашадарым от иземде вет. Такшым ме пашадарым келшышым тӱлена, сандене пашаеҥна-влак ситат.
Кызыт дояркышт кудытын улыт. Теве Ирина Герасимова фермер озанлык почылтмо тӱҥалтыш кече гычак тыште тырша. Пашаеҥ-влак Матародо ял шотан илем гычак улыт. Тышке Матародо, Ондропсола, Яҥгетсола, Кугу Осиял гыч пашашке коштыт. Нуным паша верыш шупшыкташ лӱмын машинам ойыреныт. Доярке-влак куд кече пашам ыштат, кумытым канат. Тыгеже нунылан йӧнан. Вет эрдене кум шагат эрталтымыланак паша верышке толын шуман, каналташат жап кӱлеш.
Фермер чумыр продукцийжым Татарстаныш колта. Тушечын шӧрлан кече еда машина налаш толеш. Куатле кок холодильникышт уло, лӱштымӧ шӧр пуч дене вигак тушко толеш. Чумыр продукций электросчётсчик гоч колталтеш. Шӧрын нугыдылыкшым тергаш оборудованийышт уло.
У техникылан кӧ ок куане?
Озанлыкын техникыже чыла гаяк у. Теве кок ий ончыч латкок миллион теҥгелан Кировец у тракторым кредит дене налыныт. Тудым уста механизатор Геннадий Волков виктара. Чумыр гаяк пасу пашам тудо шукта. Шольыжо, Виталий Волков, Матародышто верланыше идымвечыште пырчым йоҥышта. Тышечын вольыклан пукшышаш йоҥыштымо шурным пошкудо озанлыклашкат наҥгаят. Идымвечыште КЗС, сортировко, склад-влак верланеныт, воктенак – техникым аралаш гараж ден мастерской. Телым фермыште тыршыше механизатор-влак Альберт Куклин ден Денис Васильеват уста улыт, нунынат тракторышт у. Денис Васильев Ондропсола гыч, тысе «Поро кас» фольклор ансамбльын ик эн уста участникше.
Фермер-влак кугыжаныш полышланат эҥертат. Йол ӱмбаке пеҥгыдын шогалаш грант полышым шотлаш огыл гын, сай сорт урлыкаш пырчым налмылан дотацийым тӱлат. Тыгак шӧрым ужалымылан кажне литржылан тыгаяк полыш ойыралтеш. У техникым налме годым коло-кумло процент марте оксам пӧртылтат. Кӱчык жаплан ойырымо кредитым налаш лийыныт, тыштат льгото уло.
– Ме Соколовмытын фермер озанлыкыштлан чӱчкыдын эҥертена. Вет мемнан дене моло ик предприятият, организацият уке. Фермер-шамыч мыланна тӱрлӧ спорт, вес мероприятийым эртарыме годым спонсор полышым пуат. «Знамя» футбол команде тудланак эҥерта, – рашемда Матародо ял администрацийым вуйлатыше Надир Хадиуллин. – Григорий шкежат волейбол дене сайын модеш, командыште ик эн талылан шотлалтеш.
Снимкыште: механизатор Альберт Куклин, фермер Григорий Соколов, Матародо ял администраций вуйлатыше Надир Хадиуллин да механизатор Денис Васильев.
Вячеслав Смоленцевын фотожо.
