КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО

Родо-тукым калыкнан поянлыкшым арала

«Поро кас лийже, пагалыме йолташ-влак! Сай-эсен улыда, кӓдырле родо-шочшо-пошкудо, «Эрвел марий» ансамбльым ужаш шонен, сагынен толшо йолташна-влак!..» – эрвел марий-влакын тыгай шомакышт дене 21 мартыште Сеҥымашын ХХХ идалыкше лӱмеш тӱвыра полатыште концерт почылтын. Ты мероприятий республикысе «Усталык памаш» фестиваль жапыште эртен.
Тудо Россий калык искусствын сулло коллективше, Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше, Тамара Дмитриева лӱмеш мурышо да куштышо «Эрвел марий» калык ансамбльын 35 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтын.
Пайрем дене Марий Эл правительстве председательын икымше алмаштышыже Михаил Васютин, тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министрын алмаштышыже Александр Луничкин, Калык усталык да тӱвыра ден каныме паша шотышто шанче-методике рӱдер вуйлатыше Эльвира Куклина  да молат саламленыт.

Михаил Зиновьевич ты коллективым да тудын ветеранже-влакым пайрем дене саламлышыжла каласен: «Марий калыкна шке куштымашыжым, койышыжым йылмыжым тӱрлö семын ончыктен кертеш. Марий-влак элнан тӱрлӧ регионыштыжо илат, кажныже шке вел куштымашым, мурым да семым арален коден. Мемнан республикыштынат курыкмарий ден олыкмарий-влак улыт, нунынат шке ойыртемышт уло, кажныже шке вел тӱвыражым мастарын ончыктен кертеш. Чыла тиде ойыртемым Юмын пуымо мастарлыкан еҥ веле ужын да шижын, шке пашаштыже кучылтын да ончыкшымат нуным вияҥден кертеш. Кумло вич ий утла ончыч лач тыгай айдеме дене палыме лийынам, тиде – Тамара Викторовна да тудын пелашыже Борис Андреевич Дмитриевмыт. Тудын пашажым ынде Борис Андреевич шуя. Порын шарнена да ансамбльын мастарлыкше тек умбакыжат ий гыч ийыш вияҥеш».

Александр Николаевич культур министрын да шке лӱмжӧ дене коллективым лӱмгечыж дене саламлен да ансамбльым чумырышо Тамара Викторовнам порын шарналтен. «Эрвел марийыште» кок эргым куштен, тыштак пӱрымашем вашлийынам!» – каласыш Александр Луничкин.

Эльвира Викторовнат коллективлан волгыдо ончыкылыкым, умбакыжат калык усталыкым мастарын ончыкташ тыланен да пӧлек шотеш вуйлатыше Борис Андреевичлан тӱмыр ден шӱвырым, а ансамбльын икмыняр участникшылан чап кагаз ден таумутым кучыктен.

Пайрем концертым «Муралтенат-муралтен…»  муро дене почыныт. Тудым зал калыкат мураш полшен, вет 35 ий ончыч лач ты мурсаска дене «Эрвел марий» икымше   концертшым почын. А кызыт тудо ансамбльын шкешотан гимнышкыже савырнен.

1989 ийыште самырык-влакын «У вий» ушемышт пелен шочшо «Эрвел марий»  Республикысе калык усталык рӱдер пелен 1991 ий гыч пашам ышта. Тиде ийыштак ты коллектив калык лӱм дене, а 1994 ийыште Олык Ипай лӱмеш премий дене палемдалтын. 2012 ийыште «Россий Федераций калык усталыкын сулло коллективше» лӱм дене палемдалтын.
Ансамбльын репертуаржым пойдарымашке кугу надырым пыштымылан да коллективын лӱмжым кумда эл мучко шарымылан Тамара Дмитриеван лӱмжым 2021 ийыште пуэныт. Мутат уке, сценыш лукмо чыла куштымашыжым Тамара Викторовна шынден. А репертуарыште Пошкырт кундемын тӱрлӧ районысо веле огыл, республикыштына да тудын деч ӧрдыжтӧ илыше марий-шамычын тӱшкан илыме моло кундемласе куштымаш-влак улыт.
35 ий жапыште коллективын лӱмжӧ пӱтынь элна мучко палыме лийын. Тыште 20 наре еш шочын! Участник-влак эреак вашталтыт: тӱҥалтыш жапыште ансамбльыш толшо ӱдыр-рвезе-влакын икшывыштат ындыжым коллективыште мурен-куштат. Витле наре участник кокла гыч икмынярынже Пошкырт кундемын шочшыжо, а ятырынже республикнан тӱрлӧ районжо гыч улыт. Нунын коклаште – марийжат, рушыжат, татаржат…
Ансамбльын вияҥмыжым хормейстерлан 22 ий тыршыше Марий Эл культурын сулло пашаеҥже Людмила Пашуткинат сайын пала. «Моткоч шуко мурым тунемынна. Нуным кок сборникыш чумырымо: икымшыжым 2006 ийыште, а кокымшыжым шукерте огыл 75 ияш лӱмгечемлан савыктеныт. Чылаже 80 наре муро погынен. Нунын коклаште марий калык муро, куштен мурымаш, эрвелмарий композитор ден поэт-влакын мутыштлан возымо муро-влак улыт. Икмыняржым кум-ныл йӱк дене мураш келыштарыме, – каласкала Людмила Васильевна. – «Эрвел марий» – икшывем гай. Вуйлатыше Борис Андреевич – мыйын тунемшем. Икымше концертше гычак пеленышт улам. Тудым ме «Муралтенат-муралтен»  муро дене почынна».
Артист-влак ятыр баянист ден гармонистын шоктымышт почеш куштеныт. Тиде – Валентин Акпулатов, Вячеслав Шуматов, Анатолий Ермаков, Сергей Царегородцев, Сергей Пчелкин, Василий Васин, Василий Якимов, Андрей Винокуров, а кызыт гармоньым Алексей Рябинин ден Борис Дмитриев шоктат. Балетмейстерлан Марий Эл правительствын «Калык чон» премийжын лауреатше Андрей Дмитриев, тыгаяк премий дене палемдалтше Александра Сидукова хормейстерлан тыршат.
– «Эрвел марий» кумылым нӧлта, шулдырым кушта. Репетицийыште ма концертыште улмо годым шочмо кундемыш миен толмыла чучеш, вет репертуарысе муро-влакым мемнан коча-кова ден ача-авана-шамычат шке жапыштыже муреныт, – чонжым почо ансамбльын участницыже, Калтаса район Качмаш ялын ӱдыржӧ Ирина Петухова-Ахиярова. – Сценыште йоҥгалтарыме «Тендан урем» мурым ача-авам уна-шамыч дене, кид кучен, урем мучко мурен ошкылмыштым сайын шарнем. Садлан сценыште мурымо годым кумылат тодылалтеш, шинчавӱдат погына.
«Эрвел марийын» йолташыже – пеш шуко, садлан лӱмгечышт дене саламлыше-влакат ятырын лийыныт. Концерт мучаште «Кандыра» куштымаш чылаштымат ик йогыныш ушен.
Алевтина БАЙКОВА  
В.Поликарповын фотожо 
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий