Мотор чурийвылышан, шыма да тыгодымак чолга койыш-шоктышан, шӧртньӧ кидан тиде ӱдырамаш нерген лач тыге каласаш лиеш. «Кидмастар» лаштыкын унаже – Шернур район Кугу Торешкӱвар ялыште илыше Людмила Чернова.
Тӱрлен, пидын, шке кид дене сӧрастарышым да молым ыштен моштышо-влакым моткоч пагалем да, нунын кидпашаштым ончен, эреак волгыдын кӧранем. Вет Юмыжо тыгай мастарлыкым чыла айдемылан огеш пу. Да мастарлыкым веле огыл, эше тыршымашым, кугу чытышым – кеч-могай кидпаша эн ончычак лач тидын дене кылдалтын. Санденак кидмастар-влакын яра жапышт нигунамат уке: тудыжым нуно шӱм-чоныштлан келшыше сомылыштлан пӧлеклат, а сулен налме канышыште улмышт годым тидын дене илат манын каласаш лиеш, очыни. Вучыдымын, ончылгоч увертарыде, миен лекмекем, Людмила Андреевнат кидпашаже-шамычым йӧратен ончыктыльо. Марий тувырлан куымо чевер ӱштӧ, чатка да шкешотан шер ден кидшол, кышкывиян шӱйсакыш-шамыч – кажныштыже кидмастарын чонжо, кумылжо.
– Кугу Торешкӱвар ялыштак шочынам, кушкынам, – тӱҥале Людмила Андреевна. – Ачам ден авамын вич йочаже лийынна: кугурак иза вес тӱняште, кызыт нылытын улына. Мый Николай Аркадьевич Черновлан марлан лектынам, тудын дене 43 ий пырля ваш келшен илена, кок йочана уло. Эргына – военный, ӱдырна иймаш дене инструкторлан тырша. Пелашем МЧС-ыште, пожар частьыште, пашам ышта. Мый Марий кугыжаныш университетын ялозанлык факультетшым тунем пытаренам. Вара илыш тыге савырныш: Лажъял школыш ӱдыр-влаклан «Обслуживающий труд» предметым туныкташ ӱжыч. Тушто 1994 ий гыч 2019 ий марте, сулен налме канышыш лекмешке, ыштенам, Тиде ӱдырамашын кидпашалан кумылан улмыжо, мастарлыкше – шочынак манаш гына кодеш.
– Авам крючок дене кружевам пидеш ыле. Ачана мыланна, ӱдыр-влаклан, кажнылан имым ыштен пуэн, ме ава почеш пидаш тӧченна. Тыгак вара ургена, пидына, тӱрлена ыле. Кок акам вургемым шканышт урген чиеныт. Нунын почеш мыят тунемынам, – шарналтыш Людмила Андреевна.
Школышто ӱдыр-влакым тудо уло кумылын шке моштымашыжлан туныктен, шукынжо кызытат таум ойлат.
Черновмытын суртышкышт икымше гана пурышо айдемылан теве мо вигак шинчажлан перна: кушкыла от ончал – чыла вере пеледышан кӧршӧк. Да туштыжо тыглай, чӱчкыдын вашлиялтше кушкыл-шамыч огытыл. Кызыт озаватын чылаже шӱдӧ утла пеледышыже уло!
– Пеледышым авам пешак йӧрата ыле, – умбакыже мутшым шуя озавате. – Тиде йӧратымаш мыламат куснен, очыни. Но пеледышым молын гайым огыл, вестӱрлым ончен кушташ тыршем. Мутлан, иктыже – фуксий, тудым эше рушлаже «цыганская серёжка» маныт. Мылам моткоч келша. Тудым налынам да ончен кушташ тӱҥалынам.
Людмила Андреевна – Лажъял книгагудо пеленысе «Шыркавий» ӱдырамаш клубын чолга еҥже. Чынжым гын, тыге каласыме шагал, вет тыгай клубым почмо шонымаш книгагудым вуйлатыше ден тудын лийын. Кызыт тушко индеш еҥ коштеш.
– Погынен, марий тувырлан ӱштым ышташ тунемынна, – ойла Людмила Андреевна. – Тудо ийын 19 ӱштым куэнам.
«Иктыжым ышташ мыняр жап кая?» йодмемлан кидмастар вашештыш:
– Кид дене ышташ тунемынамат, кужун огыл. Молылан йолважым ышташ йӧсырак ыле… Мыйже белорус, руш ӱштӧ-влак деч налын, шкан келшыше тӱрым пурташ тыршенам. Вара шӱйлан сӧрастарышым ышташ тунемым…
Икманаш, сулен налме канышыште Людмила Андреевна тыглай гына канен шинчаш ок ярсе: кидпашам шкежат ышта, тунемеш да весымат туныкта, сай ой-каҥашыжым ок чамане.
– Кидпашам кеҥежым от ыште. Шыже толын. «Айда, – шонем, – йодмыштлан ыштен ончем, вара ончыктем»… – шыргыжале тудо.
Г.Кожевникова
Фотом еш альбом гыч налме
